«QazTransGaz» kompanııasynyń enshiles uıymy – «Amangeldi Gaz» JShS elimizdiń ońtústik óńirindegi ózekti másele, gazǵa degen tapshylyqty joıa otyryp, mıllıardtyq belesti baǵyndyrýda. Máselen, 2007 jyldyń 7 qyrkúıeginde alǵashqy ret 1 mlrd. tekshe metr gaz óndirse, ekinshi ret 2010 jyldyń 28 shildesinde jáne úshinshi ret 2013 jyldyń 24 tamyzynda bıik asýlar alyndy.
Osy oraıda, sońǵy tolymdy jetistik atalǵan kásiporynnyń on jyldyǵyna tuspa-tus keldi. Jumystaǵy qol jetkizilgen tabysty qadamdar men jańa josparlar jaıly jáne de gaz salasynda yqtımal aldaǵy ýaqyttaǵy ózgerister týrasynda QTG bas dırektory Serik SULTANǴALI áńgimelep berdi.
«QazTransGaz» kompanııasynyń enshiles uıymy – «Amangeldi Gaz» JShS elimizdiń ońtústik óńirindegi ózekti másele, gazǵa degen tapshylyqty joıa otyryp, mıllıardtyq belesti baǵyndyrýda. Máselen, 2007 jyldyń 7 qyrkúıeginde alǵashqy ret 1 mlrd. tekshe metr gaz óndirse, ekinshi ret 2010 jyldyń 28 shildesinde jáne úshinshi ret 2013 jyldyń 24 tamyzynda bıik asýlar alyndy.
Osy oraıda, sońǵy tolymdy jetistik atalǵan kásiporynnyń on jyldyǵyna tuspa-tus keldi. Jumystaǵy qol jetkizilgen tabysty qadamdar men jańa josparlar jaıly jáne de gaz salasynda yqtımal aldaǵy ýaqyttaǵy ózgerister týrasynda QTG bas dırektory Serik SULTANǴALI áńgimelep berdi.
– Serik Sultanǵalı, ústimizdegi jyly eki eleýli oqıǵa qýantqany belgili. Ol – «Amangeldi» ken ornynyń qoldanysqa engizilýiniń mereıtoıy jáne 3 mıllıardtyq belestiń baǵynýy. Bizdi de qyzyqtyratyny sol, on jyl buryn kompanııalaryńyz qandaı mejelerdi maqsat tutyp edi? Jalpy alǵanda nátıjelerge kóńilińiz tola ma?
– Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń tapsyrmasy aıasynda, «QazTransGaz» (QTG) kompanııasy elimizdiń ońtústiginde ornalasqan iri gaz-kondensatty «Amangeldi» ken ornyn paıdalanymǵa berý boıynsha ózindik teńdessiz jobany iske qosty. Teńdessiz deıtinimiz, geologııalyq sıpatynyń kúrdeliligi boıynsha Qazaqstan aýmaǵynda oǵan balama joq. Qyzmetiniń barlyq mezgilinde «QazTransGaz» AQ enshiles uıymy – «Amangeldi Gaz» JShS Jambyl oblysyndaǵy kómirsýtekti shıkizatty ken qoınaýlaryn barlaý, óndirý jáne zerdeleý isterimen aınalysatyn jalǵyz kásiporyn bolyp qalýda. «Amangeldidegi» ózindik óndirý áreketi Qazaqstannyń О́zbekstannan ımport kólemin aıtarlyqtaı azaıtýyna septigin tıgizdi. О́zińiz biletindeı, bul jetkizilimder turaqsyzdyq tanytyp qana qoımaı, kún sýytqan raıda О́zbekstan Qazaqstanǵa gaz berýdi birden shektep otyrdy. Mundaı ahýal aımaqtaǵy ónerkásipti damytýǵa qatty kedergi bolyp, áleýmettik nysandardy jylýmen qamtamasyz etýde kóptegen túıtkilderdi týdyrdy.
«Amangeldi» ken ornynda jumysty bastamas buryn, paıdalanym uńǵymalaryn burǵylaý, ken qoınaýlary nysandaryn jáne 193 shaqyrymǵa sozylǵan «Amangeldi» – KS-5 magıstraldyq gaz torabynyń qurylysyn salý boıynsha aýyr jumystar atqaryldy. 2003 jyldyń qazan aıynda 5 óndirýshi uńǵymany, magıstraldyq gaz qubyryn, gazdy daıyndaý jónindegi ortalyq qondyrǵyny paıdalanýǵa engizýmen qosa, I-shi iske qosý kesheni aıaqtalyp, Amangeldi ken qoınaýy tájirıbelik-ónerkásiptik paıdalanymǵa engizildi. Jambyl oblysynyń turǵyndaryna arzan gaz berý bastaldy.
«Amangeldi Gaz» óndiris is-qımyldaryna kirisken 2003 jyly 20 mln. tekshe metr tabıǵı gaz jáne 3 myń tonnaǵa jýyq kondensat óndirildi.
Salystyra ketsek, 2012 jyldan bastap barlyǵy 2 470,667 mln. tekshe metr kógildir otyn jáne 200 294,6 tonna gaz kondensaty óndirilgen. Osylaısha, 2003 jyldyń 23 qazanynda tusaýy kesilgen Amangeldi ken qoınaýynda óndirilgen gaz jylyna 1,5 mlrd. tekshe metr gaz tóńiregindegi kólemdi tutynatyn Qazaqstannyń ońtústigindegi gaz tapshylyǵyn tómendetti.
– Alǵashqy mıllıardtyq belesten qashan óttińizder?
– Bul oqıǵa 2007 jyldyń jetinshi qyrkúıeginde oryn alyp, ekinshi belesten 2010 jyldyń 28 shildesinde óttik. Al úshinshisin eske alsaq, úsh jyldan keıin júzege asypty. Jyl aıaǵyna deıin 321 mln. 200 tekshe metr gaz ben 20 myń 500 tonna gaz kondensatyn óndirýdi aldyǵa maqsat retinde qoıyp otyrmyz.
Amangeldi tobynyń jańa ken qoınaýlaryn qoldanysqa engizý jumystary tolyqqandy qarjylandyrylǵan jaǵdaıda jáne qabattyq qysymdy qoldaý, jańa paıdalanylym uńǵymalaryn iske qosý jónindegi is-sharalar oryndalǵanda, jyl saıynǵy gaz óndirý 2017 jylǵa qaraı, shamamen 400-500 mln. tekshe metrdi quraıdy.
Jobany qarjylandyrýdyń jalpy kólemi 140 mln. dollardy qurady. Jobany júzege asyrýdy bastaý úshin respýblıkalyq bıýdjet qarjysy tartyldy. Degenmen, Amangeldi ken qoınaýlaryn odan ári ıgerý «QazTransGaz» AQ qarajaty esebinen júrgizildi.
– Búgingi tynys-tirshilikke oralsaq, atalmysh ken qoınaýynda qandaı jumystar júrgizilýde?
– Barshaǵa málim, qazirgi ýaqytta «Amangeldi» ken qoınaýynda 26 uńǵyma paıdalanylýda, taǵy bir uńǵymany burǵylaý ústindemiz. Ony aǵymdaǵy jyldyń qarasha aıynda qoldanysqa tapsyrmaqpyz. Sondaı-aq, bolashaǵy zor jańa «Qosqudyq» jáne «Sultanqudyq» qurylymdarynda burǵylaý boıynsha daıyndyq sharýalarynyń basy qaıyrylýda. Bul aýqymdy seısmıkalyq barlaý isteriniń nátıjesinde kómirsýtekti shıkizat qorlary anyqtaldy.
2013 jyly «Amangeldi Gaz» JShS Aıraqty ken ornyndaǵy №8 baǵalaý uńǵymasyn salý boıynsha jumystar bastaý aldy jáne de osy jyly qorlardy qaıta esepteýdi aıaqtaý josparlanýda. Ústimizdegi jyly seriktestik «Jarqum ken qoınaýyn tájirıbelik-ónerkásiptik paıdalaný jobasyn» iske asyrdy. Ol jerde qazir «Amangeldi-Jarqum» gaz qubyryn salýǵa baılanysty jobalaý jumystary júrgizilýde. Sonymen qatar, «Anabaı» ken qoınaýynda kómirsýtekti shıkizat qorlaryn esepteýde qajetti áreketter qolǵa alynýda.
– «Amangeldide» óndiriletin kógildir otyn sapasyna qatysty ne aıtasyz?
– Kompanııa shyǵaratyn ónim sapasyn ken qoınaýynda ornalasqan akkredıttelgen zerthana baqylaıdy. Onyń deregine júginsek, amangeldilik gazdyń qunarlyǵy ımporttalatyn gazdyń qunarlyǵynan 5-10%-ǵa joǵary. «QazTransGaz» óz jetkizilimderiniń senimdiligin qamtamasyz etýge basa kóńil bóledi. Sondyqtan, JShS gaz ben kondensat óndirý boıynsha bekitken jospar turaqty túrde oryndalýda jáne de shyǵarylatyn ónim sapasy barlyq tehnıkalyq talaptarǵa saı kelýde.
– Baıqaýymsha, ken qoınaýyn paıdalanýda ekologııa máselesine aıryqsha nazar aýdarylatyn sııaqty. Sizderdiń kompanııalaryńyz bul jerde qandaı kózqarasta?
– Eńbekti qorǵaý, aınaladaǵy qorshaǵan ortany aıalaý, ónerkásiptik jáne órt qaýipsizdigi salalaryndaǵy «Amangeldi Gaz» JShS negizgi mindetteri kelesideı: óndiristegi apattyq jaǵdaılardy azaıtý, jazataıym jaǵdaılardyń aldyn alý, qorshaǵan ortaǵa teris yqpaldy tómendetý.
Aıtpaqshy, gazdy paıdaǵa jaratý baǵdarlamasyn júzege asyrý sheńberinde, 2009 jyldyń jeltoqsan aıynda «Amangeldide» jobalyq ónimdiligi jylyna 4,38 mln. tekshe metr bolatyn, suıytylǵan propan-býtandy qospa alynatyn, shyraqty gazdy (ÝPG 4/38) paıdaǵa asyrý boıynsha qondyrǵy qoldanysqa engizildi.
Budan bólek, ken qoınaýynda toqsan saıyn turaqty kózderden, aǵyndy sýlardan, baqylaý uńǵymalarynan jáne topyraqtan aýaǵa taralatyn lastaýshy zattar qaldyqtaryna saraptamalyq baqylaý júrgiziledi.
– Kompanııa ózinde eńbek etetin qyzmetkerlerdiń arqasynda eleýli tabystarǵa qol jetkizetini belgili. «Amangeldi Gaz» JShS eńbekkerleri úshin qandaı jaǵdaı jasalǵan?
– Kompanııanyń óndiristik ujymy, tek kásiporynnyń apatsyz jumysyn qamtamasyz etetin jáne qysyltaıań sátterde tyǵyryqtan qutqarýǵa daıyn qazaqstandyq bilikti mamandardan turatynyn atap ótkim keledi. On jyldaǵy eńbek kórigi qaınaǵan qyzý jumysta el aýmaǵyndaǵy jańa gaz ken qoınaýlaryn ıgerý men paıdalanýǵa ulttyq kadr quramynyń atsalysýyna jan-jaqty áleýet qarastyryldy. Jańa jumys oryndary qurylyp, jergilikti halyqtyń biliktiligi kóterilip, ortaq iske jumyldyryldy. Qazirgi ýaqytta amangeldilik ken qoınaýyn paıdalaný boıynsha Jambyl oblysynyń turǵyndarynan turatyn 200-den astam maman tartyldy.
Ujymǵa qamqorlyq tanytý baǵytynda, ken qoınaýlaryndaǵy aýysymmen jumys isteıtin eńbekkerlerdiń kúndelikti qaýyrt qımyly men jaıly tynyǵýyna kóp nazar aýdarýdamyz. Aýysymdyq qalashyqta qajetti dúnıelermen jabdyqtalǵan turǵyn jaılar, ashana, medısınalyq pýnkt, kir jýatyn oryn, qoımalar, mádenı-sporttyq keshen, arnaıy tehnıkaǵa jyly ǵımarat, qazandyq jáne ózge de qalypty turmysqa qajet nysandar qarastyrylǵan.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Marat AQQUL,
«Egemen Qazaqstan».