Qazanshynyń erki bar...

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qı­myl agenttiginiń Atyraý oblysy boıynsha departamenti basshysynyń mindetin ýa­qytsha atqarýshy Qanat Qojahmetovtiń habarlaýynsha, 2018-2019 jyldary jem­qorlyq qylmysqa qatysty densaýlyq saqtaý salasynda 25, bilim berý salasynda 68 derek tirkelgen. Júrgizilgen qylmystyq is sheńberinde bilim berý, den­saýlyq saqtaý jáne oǵan baǵynyshty mekemelerdiń laýazymdy tulǵalaryna qatysty tergeýde zań talaptaryn buzýdyń kóptegen óreskel faktisi anyqtalǵan.

– Máselen, oblystyq perınataldyq ortalyqtyń basshysy ózi basqaratyn kásiporyn men «KAZGIýÝ Ýnıversıteti» AQ arasynda «Mini Master of Business Administration (MBA)» baǵdarlamasy bo­ıynsha «Ákimshilik ister magıstri» maman­dyǵyna óziniń oqýy úshin 1 800 000 teńgege kelisimshart jasasqan. Alaı­da ol oqý shyǵyny úshin demeýshilik, qaıy­rymdylyq kómekter esebinen aýda­rylǵan qarjyny talan-tarajǵa salý jolymen ıemdengen. Sondaı-aq ol qyzmet­kerlerine syıaqy, yntalandyrý syılyǵy jáne aqyly qyzmetter jasaǵany úshin qosymsha aqy retinde barlyǵy 6 978 000 teńgeni negizsiz artyq aýdaryp, aradaǵy bir qyzmetkerine tapsyrma berý arqyly qaıta jınap alǵan, – dedi Qanat Qojahmetov.

Onyń málim etýinshe, neontologııa dári­ge­riniń Portýgalııa Respýblıkasynda kásibı biliktiligin arttyrý, tájirıbe alma­sýǵa barýy úshin 1 490 000 teńge qarjylyq kó­mek bólingen. Alaıda neontologııa dári­gerin issaparǵa joldamaı, onyń ornyna ózi shet memleketke negizsiz barǵan.

– Oblystyq perınataldyq ortalyq bas­shysynyń laýazymyna konkýrsqa qa­tys­qan kezde eks-basshysynyń eńbek ótili 4 jyl 10 aı 24 kún bolǵan. Alaıda den­saýlyq saqtaý uıymdarynyń basqarý laýazymyndaǵy eńbek ótili 5 jyldan kem bolmaýy qajet edi. Bul laýazymǵa dırek­tordy oblystyq densaýlyq saqtaý bas­qar­masynyń burynǵy basshysy negizsiz usynǵan, – dedi Qanat Qojahmetov. – Al bilim berý basqarmasynyń burynǵy basshylary bıýdjetke keltirilgen 110 mln teńge shyǵynnyń 58 mln 512 myń teńgesin ótedi. Sot úkimimen memleket paıdasyna quny 11 mln teńge turatyn «Toyota Land Cruser Prado» avtokóligi men 2,5 mln teńgege baǵalanǵan «Hyundai Super Aero» shaǵyn avtobýsy, sondaı-aq ekinshi deńgeıli bank­terdiń esepshotynda saqtalǵan 4 mln teńge qaı­taryldy.

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qı­myl agenttigi bıýdjet qarajaty esebi­nen qarjylandyrylatyn iri jobalardy iske asyrý barysyna kúndelikti monı­to­rıng júrgizý tájirıbesin engizdi. Monıtorıng konkýrs jarııalanǵan sátten bastap júr­giziledi. Bul memleketke zııan keltirgenge deıin, alǵashqy satyda bıýd­jet­tik qarajatty tıimsiz paıdalanýdyń yqtımal belgilerin anyqtaýǵa múmkindik berip otyr. О́ıt­keni sońǵy kezde bıýdjettik sektor shyǵys­tarynyń negizgi bóligin quraıtyn mem­lekettik satyp alý el ekonomıkasynyń turaqty damýyn qalyptastyrýdyń negizgi faktorlarynyń birine aınaldy. О́ıtkeni memlekettik satyp alý úderisine 18 myńnan as­tam tapsyrys berýshi men 80 myńnan as­tam ónim berýshi tartyldy. Demek mem­lekettik satyp alý kóleminiń jyl sa­ıynǵy ósý úrdisi baıqalady. Máselen, 2016 jylmen salystyrǵanda, bıýdjet bul sa­laǵa jumsalatyn shyǵyndardy 3 esege, ıaǵnı 1,4 trıllıonnan 5,8 trıllıon teń­gege deıin arttyrdy. Qazir bul soma 6 trln teńgeni quraıdy. Muny eldiń barlyq shy­­ǵyn­darynyń jartysy (12 trln teńge) deýge bolady.

Al kvazımemlekettik sektor júıesinde bul soma birneshe ese kóp. Demek bıýdjet qarajatynyń mundaı aınalymy tıisinshe sybaılas jemqorlyqtyń joǵary táýekelin týyndatady. Buǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet tirkeıtin árbir altynshy sybaılas jemqorlyq faktisiniń (1706-nyń 305-i) memlekettik satyp alý salasynda jasalatyny anyqtalǵany dálel bola alady. Mundaı derekter boıynsha shyǵyn kólemi 2,5 mlrd teńgeni qurady.

Mamandardyń saraptaýynsha, qyl­mys­tyq shemalarmen naqty jetkizýshilerdiń múd­desin qoldaý, tehnıkalyq spesıfıkasııa­sy bar aıla-sharǵy jasap, jalǵan aktilerge qol qoıý burynǵysynsha qalyp otyr. Osy sala­da sybaılas jemqorlyq táýekelderin anyq­taý jáne joıý maqsatynda agenttiktiń Atyraý oblysy boıynsha departamenti mem­lekettik organdardyń memlekettik satyp alý josparlaryna taldaý jasap keledi. Monıtorıng nátıjeleri boıynsha usynystar men usynymdar, sonyń ishinde zańnamalyq sıpattaǵy usynystar engizedi. Al memlekettik satyp alýdyń jaı-kúıine monıtorıng júrgizý barysynda bir taýar­dy ártúrli mekemeler joǵary baǵamen jarııa­laǵany anyqtaldy. Joǵary baǵa jurt kóp eleı bermeıtin taýarlarǵa qoıylypty.

– Máselen, Atyraý oblystyq bilim berý basqarmasyna qarasty «Maqat munaı jáne gaz tehnologııalyq kolledji» MM 1 lıtr aırandy 450 teńgege baǵalap, jalpy somasy 38 000 teńgeni artyq jumsapty. Al maıly­lyǵy 1-3% sút óniminiń 1 lıtrin 350 teńgeden satyp alýǵa 98 000 teńgege joǵary baǵa belgilegen. Osyndaı joǵary baǵamen satyp alý faktileri shaı (1 kg – 3500 teńge) men keptirilgen jemis-jıdekterdi (1 kg – 1000 teńge) satyp alý kezinde de baıqaldy.

Sonymen birge memlekettik organdar­dyń basym bóligi A4 formattaǵy aq qaǵaz alady. Alaıda oǵan jumsalatyn soma bir dana úshin 1800 teńgege deıin jetedi. Ony myna derekten ańǵarýǵa bolady. Qurmanǵazy aýdanyndaǵy Orly aýyldyq okrýgi ákiminiń apparaty sondaı qaǵazdy 1700 teńgeden alsa, Súıindik aýyldyq mádenıet úıi jáne Labaı aýyldyq klýby 1800 teńgeden 45 danasyn 81 000 teńgege baǵa­laǵan. Qazirgi tańda naryqtyq baǵaǵa sáıkes A4 formatyndaǵy aq qaǵazdyń bir danasynyń quny – 1450 teńge. Iаǵnı joǵaryda atalǵan mekemelermen taýar quny 15 750 teńgege joǵary sharyqtaǵan. «Turmystyq qyzmet» mekemesi bir kar­trıd­jdi 80 000 teńgege satyp alǵan. Bul baǵaǵa bir emes, eki prınter alýǵa bolady. О́ıtkeni kar­trıdjdiń naryqtaǵy baǵasy 20 000 teń­geden aspaıdy, – dep aqparat taratty oblystyq departamenttiń baspasóz qyzmeti.

Sondaı-aq departament azyq-túlik ónimderiniń baǵasyn da qatań baqylaýda us­tap otyr. Ásirese bazarlar men saýda ortalyqtarynda satylatyn 19 azyq-túlik ónimderi baǵasynyń turaqtylyǵyna monıtorıng júrgiziledi. Memlekettik satyp alý kezindegi azyq-túlik ónimderiniń baǵalary da nazardan tys qalmaıdy.

Osy oraıda, taǵy da derekke júginer bol­saq, Atyraý oblystyq týberkýlezge qar­sy dıspanser maılylyǵy 1-3% sút óniminiń 1 lıtrin 250 teńgeden satyp alǵan. Alaıda onyń naryqtyq baǵasy – 215 teńge. Demek atalǵan mekememen sút ónimin satyp alý 1 112 000 teńgege joǵary baǵalanyp otyr.

Densaýlyq saqtaý mınıstriniń №666 jáne №1027 buıryqtaryna sáıkes bala emizetin analardyń aýrýy bolýyna baılanysty balany beıimdelgen sút qospasymen jergilikti densaýlyq saqtaý mekemeleri qamtamasyz etedi. Biraq bul qospalardy memlekettik satyp alý kezinde de joǵary baǵa qoıylatyny anyqtalypty. Máselen, №1 Atyraý qalalyq emhanasy osyndaı 1 dana qospany 2679 teńgege satyp alýǵa uıǵarym jasapty. Departament usyn­ǵan derekke qaraǵanda, naryqtyq baǵa­ǵa sáıkes memlekettik satyp alý habar­landyrýyndaǵy qospalardyń somasy 2000 teń­geden aspaıdy. Iаǵnı bul taýardy satyp alý jıyntyǵy 1 323 212 teńgege joǵary baǵa­lanǵanyn ańǵartady.

Árıne, bul bir qaraǵanda usaq-túıek sekildi kórinetin shyǵar. Biraq tıynnan teńge quralatynyn eskersek, munyń as­ta­rynda bıýdjet qarajatyn talan-ta­rajǵa salý faktisi jatyr. Osyny es­kergen departament monıtorıng júr­gi­zip, osyndaı derekterdi jarııa etti. Mo­nıtorıng nátıjesinde sáýir aıynda ta­ýar­lardy satyp alý boıynsha naqty únem­deý 2 662 712 teńgeni qurady. Al bıylǵy birinshi toqsanda 14 347 094 teńge únemdelip otyr.

Atyraý oblysy