Kúnnen kúnge aıtyp jatqan sýyq habar soǵystan kelip jatqan qaraly qaǵaz sııaqty. Túri jaman. Kózge kórinbeıtin soǵys, syrttan kelgen jaý dersiń.
Keıbir jazǵyshtardyń koronavırýs degen osy páleni tájvırýs dep aýdaryp jazǵandaryn oqyǵanda, ne oılarymdy bilmeı qaldym. Jaman aýrýdyń da atyn osylaı ataıdy eken-aý. Tájisin qaıdam, ózimizdiń dalada ósetin oshaǵanǵa uqsaıdy eken. Qasynan ótken adamǵa da, ańǵa da – jybyrlaǵan jan ıesine jabysyp alyp aıyrylmaıtyn oshaǵandy kórip ósken balamyz ǵoı. О́se kele tikenegin tyǵyp alatyn oshaǵannyń bul "ádeti" óz tuqymyn alysqa taratý úshin jasaıtyn amaly ekenin bildik qoı. Biraq onyń jabysqaq ádeti bolǵanymen ý taratatyn zııany joq, syry da málim edi. Myna koronavırýstyń syqpyty da, sury da, ýy da jaman deıdi. Sondyqtan ony "oshaǵanvırýs" dep ataı jazdaǵan oıymnan tez qaıttym.
***
Ilim-bilimdi damytqan adamzat jan bitkendi jappaı qyryp joıatyn atom bombasyn, ıadrolyq jarylysty, hımııalyq, bakterııalyq qarýlardy, neshe túrli zymyran-zymııan raketalardy, zulmat zeńbirekterdi oılap shyǵardy. Al tıtimdeı ǵana mıkrobqa, bıtteı ǵana vırýsqa áli kelmeı jatyr. Ne degen dármensizdik, ne degen sorlylyq deseńshi...
***
Qus tumaýy, shoshqa tumaýy degenderdi bastan ótkerdik... Myna koronavırýsty túnde ushatyn jarqanattan tarady deıdi bazbireýler. Qaıdam. Ne báleniń ózinen emes ózgeden kóretin adamnyń ǵana áreketinen taraǵan degenge ılanǵyń keledi.
***
Keńes eliniń balasy bolyp óskendikten, sol bala kezde este qalǵan nárseler oıǵa orala beredi. Aýdan, oblys ortalyǵynda bolsyn, kez kelgen qalada bolsyn, adam kóp júretin jerlerde gazdy-gazsyz sý satatyn apparattar turýshy edi ǵoı. Sol apparattaǵy jalǵyz qyrly staqannan kúnine júzdegen, myńdaǵan adam kelip sý ishetin. Sonda da koronavırýs, juqpaly aýrý degendi bilmeppiz. Sý da taza, adamdardyń jany da taza edi...
***
2013 jyly "Epıdemııa" degen qorqynyshty fılm (rejısseri Aleks Pastor) shyǵyp álemdi bir shýlatyp edi. Fılm sıýjeti boıynsha kenetten kelgen jumbaq epıdemııa jer júzine tez taraıdy. Endi álem múlde basqasha, jer júzin adamdar emes agorafobııa bıleıdi. Agorafobııa – keńistikten qorqý. Tiri qalǵan adamdar jertólelerge, ǵımarattar ishine tyǵylady. Syrtqa shyqqan adam keńistikten qorqyp, dereý talyp óledi.
Osy qorqynyshty kınony kórý úshin adamdar kınoteatrlar aldynda júz-júzdep, myń-myńdap uzaq-sonar kezekte turdy. Teatr kassalaryna, kıno shyǵarýshylar esep-shotyna mıllıondap aqsha tústi. Arada jeti jyl ótken soń jumbaq emes, koronavırýs degen epıdemııa jer júzine tarady. Shynynda da álemdi qorqynysh bıledi. Syrtqa shyǵýdan qaldyq. Júz-júzdep, myń-myńdap ólip jatyrmyz.
Jaı uqsastyq pa, álde...
***
Bireý túshkirse tyjyrynyp, jótelse jıirkenetin ádetke ushyradyq. Senimsizdik sabyrlyqtan, qabaq shytý qaıyrymdylyqtan aıyrady. Bara-bara bir-birimizge jatbaýyr, jaý bolyp ketpesek bolǵany...
***
Kórshi úıdiń balkonynan "áýesqoı ánshiniń" túngi aspandy jańǵyrtqan daýsy shyqqany sol edi, sony kútip turǵandaı bizdiń úıdegi, kórshi úılerdegi balkondardyń barlyǵy qoshtaı jóneldi. "О́mir, ómir, ómir degen qatal-aq, ómirge adam kelmeıdi eken qaıtalap...". Qatal kúnderdi bastan keshirip jatqanymyz ras. Karantın túni aýlany shýlatyp án salǵan aǵamnyń ishi pysqan shyǵar. Jaraıdy ol kisini túsindik, qalǵandaryna ne joryq? Biraq men de qosylǵym kelip ketti: "Aı, aı, aı, aı, aı, Aqsáýlem...".
Bul erteń kún jaqsarsa, karantınnen aman-esen shyqqanymyzdy eske alyp aıta júretin, zilsiz kúlki, jaǵymdy estelik bolatyn shyǵar, kim bilsin...
***
Sezd, Partııa, Mars, Engels, Kommýnar, Maksım, Venera, Indıra dep at qoıǵan qazaqtar endi balalaryna Karantın dep at qoımasa bolǵany.
***
"Kúnde qol jýǵanmen, basyń tazarmaıdy". "Aıaǵyńnyń astyna emes, qolyńa qara". "Kir jýǵansha, qol jý"... Taǵy qandaı maqal shyǵarsam eken?
***
Nemerem telefon soqty. Mektepke barýdy qoıypty. Karantınge baılanysty qashyqtan oqyp jatqan kórinedi. Apaılary "Biz úıdemiz, biz birgemiz!" taqyrybyna taqpaq jattaýdy tapsyrypty. "Ata, siz taqpaq shyǵaratyn edińiz ǵoı, jattaýǵa ońaı etip, jazyp beresiz be?". "Jaqsylap jattaıtyn bolsań jazaıyn, aınalaıyn".
Álemge kelgen bul indet,
Jeńip shyǵý bir mindet.
Aq halatty abzal jan,
Dárigerge rahmet!
Aty jaman vırýspen,
Jan aıamaı tiresken.
Dárigerge myń alǵys,
Halqy úshin kúresken!
Nemerem qýana-qýana jattap aldy. "Biz úıdemiz, biz birgemiz" deıdi. "Altyn ǵana nemerem, ata degen byldyr tilińnen, sábı tilegińnen aınalaıyn!".
Iá, "Biz birgemiz!" degen uranymyz jalǵasa bersin. Birge bolsaq, qandaı qıyndyq bolsa da birge jeńemiz!
***
Bir kúnde bar álemdi shoshytyp, bir aıdan beri obadaı tıip jatqan indet barǵan saıyn indetip barady.
***
Tabıǵattaǵy tirshilik úshin jaratqan bar nárseni adam ǵana qurtyp jatyr. Taýdy qopardy, jerdi tóńkerdi, sýdy saryqty. Arktıkany asham dep, qalyń qardy, toń muzdy jardy, aspanǵa ushty, aıǵa qondy, ǵaryshty sharlady, Marsqa jol saldy. Molekýlany mýtasııalady, atomdy jardy, vırýsty bólshektedi, bakterııany qozdyrdy. Osynyń bárin jappaı qyryp-joıýdyń qarýyna aınaldyrdy. Baılyqtan asyp-tasydy, toıyp sekirdi, aqshadan basy aınaldy, esirtkimen esirdi, araqtan azǵyndady. Biraq, baratyn jeri eki qadam ǵana jerdiń asty, qarańǵy kórdegi karantın ekenin bile me eken?...
Áýmeser adamnyń mıyna karantın jasalǵany jón bolar edi.
Sádýaqas JUBATOV,
zapastaǵy polkovnık