Jańa dáýirde qaryshtap damyp kele jatqan táýelsiz Qazaqstan búginde álemdik deńgeıdegi minbelerden kórinip, demokratııalyq qundylyqtarǵa negizdelgen óziniń saıası baǵyt-baǵdaryn aıqyndaýda. Ýaqyt alǵa jyljyǵan saıyn, zaman talabyna saı jan-jaqty damýdyń qazaqstandyq modeli qalyptasa bastady. Qazirgi ýaqytta údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn negizge alǵan memleketimiz, óziniń alǵa qoıǵan mindetteri men maqsattaryna jetý jolynda aıanyp otyrǵan joq. Mundaǵy basty qaǵıdat – halyqtyń ál-aýqaty men ıntellektýaldy bilimin, ulttyq mádenıeti men rýhanııatyn kóterý. Bul rette elimiz egemendik alǵan jıyrma jyl ishinde orasan jetistikterge jetip, órkenıetti memlekettermen terezesin teńestirip úlgerdi. Sondyqtan Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń sarabdal saıasaty men kóregendiginiń sheshýshi ról atqaryp otyrǵanyn basa aıtýǵa tıispiz.
Jańa dáýirde qaryshtap damyp kele jatqan táýelsiz Qazaqstan búginde álemdik deńgeıdegi minbelerden kórinip, demokratııalyq qundylyqtarǵa negizdelgen óziniń saıası baǵyt-baǵdaryn aıqyndaýda. Ýaqyt alǵa jyljyǵan saıyn, zaman talabyna saı jan-jaqty damýdyń qazaqstandyq modeli qalyptasa bastady. Qazirgi ýaqytta údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn negizge alǵan memleketimiz, óziniń alǵa qoıǵan mindetteri men maqsattaryna jetý jolynda aıanyp otyrǵan joq. Mundaǵy basty qaǵıdat – halyqtyń ál-aýqaty men ıntellektýaldy bilimin, ulttyq mádenıeti men rýhanııatyn kóterý. Bul rette elimiz egemendik alǵan jıyrma jyl ishinde orasan jetistikterge jetip, órkenıetti memlekettermen terezesin teńestirip úlgerdi. Sondyqtan Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń sarabdal saıasaty men kóregendiginiń sheshýshi ról atqaryp otyrǵanyn basa aıtýǵa tıispiz.
Tamyry tereńde jatqan taǵdyrly tarıhymyzdyń ótkenine kóz júgirtsek, bizdiń qoǵam kóptegen qıyndyqtardy bastan ótkergenin ańǵaramyz. Alaıda, biz keshegi kúnderge «ótken ýaqyt» dep qana qaramaı, tarıhtan sabaq ala otyryp, keleshegimizdi baǵdarlaýda bir ıdeıa tóńireginde jumyla túsýge tıispiz. Búgingi jahandanǵan álemde óz ornyn aıshyqtaǵan Qazaqstan óziniń aldyna qoıǵan ótpeli kezeń mindetterin oıdaǵydaı sheshti. Elbasy belgilep bergen «Qazaqstan-2030» Strategııasy barlyq qazaqstandyqtardyń ósip-órkendeýi, qaýipsizdigi jáne ál-aýqatynyń artýyn qamtamasyz etetin naqty baǵdarlama retinde ótken ǵasyrdyń 1997 jyly qabyldanǵan bolatyn. Desek te, atalǵan strategııalyq baǵdarlamada belgilengen mindetter 30 jyl ishinde emes, 15 jyldyń ishinde, eki esedeı jyldam merzimde óz sheshimin tapty. О́zgergen ekonomıkalyq jáne áleýmettik shyndyqqa oraı Elbasy N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy: qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýyn usyndy. Qazaqstannyń damýyna serpin berip otyrǵan osy eki qujat bir-biriniń zańdy jalǵasy, Elbasymyzdyń kemeńger saıasatynyń aıqyn kórinisi.
Prezıdentimiz usynǵan bul jańa strategııa Qazaqstan halqynyń keń qoldaýyna ıe bolyp, óziniń kóptegen artyqshylyqtarymen, mańyzdylyǵymen erekshelendi. Memleket basshysy belgilep bergen halyq múddesine saı bastamalar men jobalardy, qabyldanǵan qujattar men ózge de kóptegen ıgi isterdi, jan-jaqty jańartý reformalarynyń oıdaǵydaı iske asýyna «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasy aıtarlyqtaı úles qosyp keledi. Eldiń uzaq perspektıvalyq damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasyn oryndaý maqsatynda basqarýshy partııa bolyp otyrǵan «Nur Otan» endi óziniń jańa «Nur Otan». Nurly bolashaq jolynda» atty jańa Saıası doktrınasyn qabyldamaq.
Jańa Saıası doktrınanyń ereksheligi – onyń «Nur Otan» partııasynyń qyzmetiniń perspektıvalyq mindetin aıqyndaýynda. Basqarýshy partııanyń taıaý merzimdegi jáne aǵymdaǵy mindetteri onyń baǵdarlamasynda belgilengen. Partııanyń jańa Saıası doktrınasynyń jalpypartııalyq talqylaýdan ótip, kezekten tys HV sezinde qabyldanýy elimizdiń áleýmettik-saıası jańarýy jáne evolıýsııalyq tıimdi damýy úshin zárýlik dep bilemiz. Osy oraıda atalǵan qujattaǵy mindettemelerdi júzege asyrýda el bolyp birtutas jumylýymyz kerek. Sonda ǵana Qazaqstan óziniń damýyna bóget bolyp otyrǵan barlyq kedergilerdi, negatıvti faktorlardy jeńe alady. «Nur Otannyń» HHI ǵasyrdaǵy mıssııasy jasampazdyq mıssııa. Onyń máni – ındýstrıaldy Qazaqstandy postındýstrııalyq damyǵan memleketter qataryna qosý, demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleketti tolyqtaı qalyptastyrý.
Qazirgi ýaqytta elimizdiń árbir óńiri men aımaqtarynda, árbir ujymdar men joǵary oqý oryndarynda atalǵan mańyzdy qujattyń mazmunyn talqylap, onyń mán-maǵynasy men bolashaq úshin atqaratyn sheshýshi róli tóńireginde túrli basqosýlar men jıyndar ótkizilýde. Bul qadamdar respýblıkamyzdaǵy eń qýatty da bedeldi sanalatyn «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń aldaǵy XV sezi qarsańynda utymdy uıymdastyrylýda. Atalǵan Doktrınany tanystyrý jáne talqylaý jumystarynyń júrgizilý barysyna, ásirese, elimizdiń bilimdi jastarynyń qatysyp, óz oı-pikirlerin bólisýi bizdiń qoǵamnyń bolashaq ıntellektýaldy áleýetiniń joǵary ekendigin kórsetedi.
Jýyrda jyl basynan beri qurylǵan jumys tobynyń ázirlegen Doktrına jobasy jaıly, onyń qoǵamdaǵy róli men mańyzy týraly atqarylǵan isterdiń reti men atalǵan saıası qujatty tanystyrý jáne talqylaý jumystary qorytyndylandy. Atap aıtsaq, Saıası doktrınany talqylaý barysynda jer-jerlerde «Nur Otan» partııasynyń halyqty qabyldaý bólmeleri ashylyp, bul qujat el kókeıindegi máselelerdi meılinshe tolyq qamtıtyn joba retinde quptalyp, maquldanyp otyrǵandyǵy anyqtaldy. Partııanyń usynyp otyrǵan Saıası doktrınasynyń bir ereksheligi – birlik pen kelisimnen keıingi orynda ekonomıka men saıasattan buryn tól mádenıet pen rýhanııat máselesi qozǵalyp otyrǵandyǵynda. Bul rette eldik másele alǵa shyǵyp otyrǵanda zııaly qaýym ókilderiniń atqarar róli erekshe bolmaq.
Partııa basshylyǵy Doktrınanyń ustanǵan baǵyty men súıener qundylyqtaryna toqtala otyryp: «Partııanyń jańa Doktrınasy – ýaqyt talaby. Doktrına – memlekettiń qazynasy men ulttyq qundylyqtardyń saqtalýyna qyzmet etetin basty qujat jáne partııa músheleri men bılik tizginine ıe bolǵan saıası qaıratkerler ustanatyn negizgi qural. Partııanyń árbir múshesi Doktrınaǵa súıenip elge qyzmet etýi tıis. Atalǵan mańyzdy qujattyń ár tezısi bolashaq úshin jazylǵan, al bolashaq – progressıvti jáne básekege qabiletti jastar. Partııa jas qazaqstandyqtarǵa úmit artady, sebebi, qazirgi jastar bizdiń búgingi bastamalarymyzdy júzege asyrady», – degen tujyrym jasap otyr. Shynynda da, Táýelsiz memleketimizdiń keleshektegi baǵyt-baǵdaryn aıqyndaýshy qujat sanalatyn Saıası doktrına eń aldymen elimizdiń jastaryna tyń serpilis berip, olardy tyń ıdeıalyq izdenister men jańa bastamalarǵa jeteleıtini haq.
Saıası doktrına adam faktoryna erekshe nazar aýdarǵan. Ol úshin memleket adamǵa qyzmet etýge tıisti. Demek, adamnyń bilimine, kásiptik daıyndyǵyna, densaýlyǵy men mádenıetine basymdylyq berildi. Daıyndyǵy myqty maman kadrlar ekonomıkadaǵy sheshýshi óndirýshi kúshke aınalýǵa tıisti. Aldaǵy ýaqytta Qazaqstan shıkizat resýrstaryna emes, adam resýrstaryna súıenetin bolady. Zııatkerlik ult qalyptastyrýdyń ózekti túıini osynda.
Elimizdiń qýatty partııasy retinde «Nur Otan» bilimdi ári belsendi azamattardy tárbıeleý mektebine aınalýǵa tıisti. Bul rette partııalyq qurylymnyń barlyq satysyndaǵy qyzmetiniń tıimdiligi burynǵysynan da arta túsedi dep bilemiz. Jańa Saıası doktrına búkil Qazaqstan halqyn Elbasynyń saıasaty tuǵyrnamasynda toptastyrýǵa qyzmet etedi. «Nur Otan» uıymdary eldegi ómir sapasyn, ekologııany, turǵyn úı máselesin, ómir qaýipsizdigin, áleýmettik ınfraqurylymdy jetildirýdi, joldardy salý men jóndeý sııaqty azamattardyń ıgilikti ómir súrýine qatysty máselelerdiń oıdaǵydaı sheshilýin qatań baqylaıdy. Basqarýshy partııa retinde áleýmettik ádilettilik prınsıpiniń ústemdik etýine, bıliktegi jemqorlyqtyń barlyq túrlerine qarsy kúres uıymdastyrýǵa yqpal etedi.
Qazaqstan ózgerýdegi álemmen birge jańarý ústinde. Álemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarys, Jer sharyndaǵy ekologııalyq ahýaldyń shıelenisýi, ıslam elderin sharpyǵan tolqýlar, batys elderin dúrliktirgen «túrli-tústi revolıýsııalar», áleýmettik máselelerdiń qıynshylyqtary syndy qaýip-qaterler, qalaı bolǵan kúnde de Qazaqstan halqynyń ómirine óz áserin tıgizýde. Álemdegi osynshama qıynshylyqtarǵa qaramastan, elimizdiń qaryshtap damýǵa qol jetkizgeni qýantady.
Partııanyń Saıası doktrınasy onyń qyzmetindegi perspektıvalyq, taǵdyrlyq máselelerdi anyqtap beredi. Doktrınada Qazaqstan halqy nyǵaıta berýge tıisti qundylyqtar aıqyndalady. Olar: evolıýsııalyq jolmen jańa reformalardy iske asyrý arqyly Qazaqstandy únemi órkendetý; barlyq kúsh-jigerdi Qazaqstan táýelsizdigin nyǵaıta berýge baǵyttaý; ádiletti adam bostandyqtaryn qorǵaıtyn, otbasyn nyǵaıtatyn qoǵam ornatý; kópetnostyq, kópdindi Qazaqstan halqyn qoǵamdyq, áleýmettik kelisim irgetasynda biriktirý; zańnyń dıktatýrasyn ornatý jáne qoǵamdyq qatynastardyń barlyq salalaryn zańmen retteý; halyqty toptastyrýshy, jańalyqqa bastaýshy, eldiń saıası-ekonomıkalyq damý saıasatyn aıqyndaýshy tulǵa N.Á.Nazarbaevtyń eren eńbegin úlgi tutý. Osy qundylyqtar arqyly «Nur Otan» partııasy el halqyn demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket qurýǵa bastaıdy dep bilemiz. Osy oraıda Prezıdent qoldaǵan qundylyqtar arqasynda ǵana halqymyz Qazaqstan kóksegen «Máńgilik El» ıdeıasynyń iske asýyna qol jetkize alady dep senemiz.
Bul ıdeıa – el egemendiginiń myqty dińgegi bolyp, halqymyzdy bir shańyraq astyna jumyldyrýǵa úlken septigin tıgizetini sózsiz. Sol sebepti de partııanyń Saıası doktrınasynda: «Bizdiń basty jetistigimiz – elimizdiń Táýelsizdigi. Táýelsizdik – elimizdiń basty qundylyǵy. Biz búgingi jetistikterimizdiń qaı-qaısysyna da Táýelsizdiktiń arqasynda qol jetkizdik. Sondyqtan, Táýelsizdik – biz úshin baǵa jetpes baılyq! Memleket pen qoǵamnyń bar kúsh-jigeri Táýelsizdikti nyǵaıtýǵa arnalýy tıis. Osy maqsat úshin qyzmet etý jáne memleketti qorǵaý – tarıhtyń, sondaı-aq, keleshek urpaq aldyndaǵy árqaısymyzdyń azamattyq paryzymyz. Muny jas urpaq árqashan jadynda tutqany abzal. Táýelsiz Qazaqstan – bizdiń Otanymyz, bizdiń maqtanyshymyz. Otanǵa degen súıispenshiligimiz týǵan elimizdi órkenıetti, damyǵan el retinde qalyptastyrýǵa degen maqsatymyzdan baıqalady. Sondyqtan, ár azamat óz eliniń órkendeýi úshin qoldan kelgenshe úlesin qosýy tıis», – dep naqty jazylǵan. Qazaqstan halqy osynaý basty qundylyǵyn dáripteý arqyly óz bolashaǵyna dańǵyl jol salýǵa tıis.
Qazirgi jaǵdaıda aldaǵy damýdy Elbasy qoǵamnyń barlyq negizgi salalaryn tepe-teńdikte damytý kezeńi dep otyr. Qazirgi Qazaqstan úshin ekonomıkalyq sala qandaı mańyzǵa ıe bolsa, áleýmettik, rýhanı salalar da sonshalyqty mańyzdy rólge ıe bolyp otyr. Sondyqtan da biz ınnovasııalyq ekonomıkany sapaly bilim men ozyq ǵylymǵa ǵana negizdeı otyryp damytýǵa bel sheshe kirisýdemiz. Innovasııalyq ekonomıka álemdegi eń ozyq jetistikterdi meńgerýge táýeldi ekendigi belgili. Endeshe, bul iste adam faktory sheshýshi ról atqarmaq. Prezıdenttiń «Qazaqstannyń bolashaǵy – sapaly bilimde» degen eskertýi bizdiń Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń ujymyna da úlken jaýapkershilik júkteıdi.
Demokratııalyq jáne áleýmettik ózgeristerge eleýli yqpal jasaıtyn birden-bir – sala ǵylym men bilim salasy. Bul salanyń damýy Qazaqstannyń ınnovasııalyq ekonomıka quryp, eldiń shıkizattyq sıpatyn joıýda sheshýshi ról atqarady. Adam kapıtalyn tıimdi túrde iske qosý bilim men ǵylymdy óndiriske neǵurlym pármendi engizýge baılanysty. Sondyqtan N.Á.Nazarbaev Memleket basshysy retinde ǵylym men bilimniń osyndaı mańyzyn búkil Qazaqstan halqyna tereń uqtyrýǵa umtyldy. Elbasy ǵylym men bilimdegi reformalar men ózgeristerdi tikeleı ózi basqardy. Prezıdenttiń bastaýymen «Bilim týraly» jáne «Ǵylym týraly» zańdar qabyldandy.
Prezıdenttiń maqsaty – ǵylym men bilim damýyndaǵy álemdik ozyq úlgiler men tájirıbeni Qazaqstanǵa engizý. Osy maqsatty oryndaý barysynda eldiń ǵylymy men bilimi álemdik eń damyǵan úlgi – Bolon prosesine endi. Qazirgi qyzmet etip otyrǵan 136 ýnıversıtettiń 100-den astamy Bolon prosesine qosylý týraly qol qoıdy. Eldiń joǵary bilim júıesi úsh satyly álemdik júıege aınaldy. Qazir bizdiń elde bakalavrıat, magıstratýra, doktorantýra, ıaǵnı úsh satyly bilim oıdaǵydaı damýda. Joǵary bilimdi reformalaýdaǵy negizgi mindetter sheshilýde. Bilim júıesi eldiń ındýstrııalyq órkendeýine úles qosa bastady. Burynǵy ózin aqtamaǵan keńestik bilim júıesi kún tártibinen tústi. Keń baıtaq Qazaqstannyń árbir aımaǵynda iske qosylyp jatqan Nazarbaev zııatkerlik mektepteri eldiń ıntellektýaldyq áleýetin arttyrýǵa jáne talantty balalardyń baǵyn ashýda aıtarlyqtaı paıdasyn tıgize bastady. Elbasy bilim men ǵylymdy álemdik deńgeıge kóterý úshin olardy qarjylandyrýdy arttyrý kerek dep esepteıdi. Bul rette Memleket basshysy eldiń básekege qabilettiligin onyń saýattylyǵymen baılanystyrady.
Elbasynyń ózi basqaryp otyrǵan «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń jańa Saıası doktrınasy talaptary ýnıversıtettiń bastaýysh partııa uıymyn jańa mindetterdi sheshýge jeteleıdi. Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti óz mıssııasyn zııatkerlik ultty qalyptastyrýǵa, Qazaqstannyń agroónerkásip keshenin jańartýǵa jáne álemdik bilim men ǵylym keńistigine enýge belsendi atsalysý dep biledi. Sondyqtan ýnıversıtet ujymy joǵary bilimdi ultty tárbıeleý máselesin sheshýde. Osy maqsatta ulttyq ýnıversıtettiń zertteý ýnıversıtetine aınalýy sharalary kezeń-kezeńimen júzege asyrylýda. Biz búginde elimizdegi 40-tan astam ǵylymı-zertteý ınstıtýttarymen jáne zerthanalarymen birige otyra, agroónerkásip keshenin jańǵyrtýdyń tıimdi joldaryn zertteýdemiz. Jumys barysynda bizdegi akademııalyq bilim berý salasynyń eýrazııalyq jáne álemdik ǵylymı keńistikke ıntegrasııalanýy mindetteri qatarlasa sheshilýde.
Prezıdent usynǵan ǵylymı negizdelgen, qoǵamdyq shyndyqtarǵa jaýap beretin saıasattyń nátıjesinde Qazaqstan jańarý jolyna tústi. Qoǵamdyq qatynastar kesheniniń barlyq salalarynyń jańarýyn táýelsiz Qazaqstan jetken eń sheshýshi tabys retinde baǵalaýǵa bolady. Sol sebepti aldaǵy damýda Elbasynyń saıasatyn tolyqtaı jáne belsendi túrde qoldap-qýattaý árbir qazaqstandyqtyń paryzy dep esepteımin.
«Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń jańa Saıası doktrına qabyldaýy elimizdiń saıası alańynda, qoǵamda partııalardyń asa mańyzdy rólge ıe bolyp otyrǵanyn, jetekshi partııanyń jańa jaýapkershilik júgin arqalap jatqanyn aıǵaqtaıdy. Saıası doktrına buljymaıtyn qaǵıda, jol silteıtin baǵdarsham, adastyrmas temirqazyq ekeni anyq. Onda Adam, Bostandyq, Birlik, Ádilettilik, Bilim, Zańnyń ústemdigi, Otbasy jáne dástúr, Bolashaqqa umtylys sııaqty negizgi qundylyqtardyń kórinis tabýy óte oryndy der edim. О́ıtkeni, saıası partııa memleket pen qoǵamnyń barlyq salasynda belsendi is-áreketke kóship, naǵyz halyqtyq partııaǵa tán sıpat tanytady. О́rkenıetti ári demokratııalyq elderde saıası partııanyń róli men mańyzy orasan zor, al Doktrına halyq senip otyrǵan partııanyń eldi damytýdaǵy rólin aıqyndaıtyny sózsiz.
Tilektes ESPOLOV,
«Nur Otan» HDP Saıası keńesiniń múshesi,
Qazaq Ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń
rektory, QR UǴA akademıgi.