Kedergisiz keleshek múmkindigi shekteýli jandarǵa erkindik pen jylý syılaıdy

Biraq olar jalǵyz emes. Qazir bizdiń qoǵam da órkenıetti kóz­qarasqa beıimdelip keledi. Múm­kindigi shekteýli jandarǵa, ásirese balalarǵa kedergisiz bola­shaq syı­lap, jan jylýyn berýge nıet­ti. Mysaly, qazir oblys­tyq ákimdiktiń tapsyrmasymen ob­lys ortalyǵynda turatyn múm­kin­digi shekteýli balalarǵa ar­nalǵan átkenshek­ter ornatyla bas­tady. Qala­lyq turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyq bóli­miniń bas mamany Baǵdat Jan­ǵulovanyń aıtýynsha, jalpy 100 aýladaǵy balalar alańdaryn aýys­tyryp, múmkindigi shekteýli bala­lar úshin de jóndep, jańar­tý, qaıta qalpyna keltirý ju­mys­tary arnaıy baǵdarlama aıasyn­da iske asýda. Al alańdarǵa qıyr­­shyq tas, asfalt jáne jum­saq jabyndar tóseledi. Bala­lar ala­ńy qorshalady, qoqys jáshigi, oryn­dyqtar ornatylýda. Jańa alań­dar oıyn kesheninen, terbelis-teń­gergishten, átkenshek-uıalar­dan tura­dy. Mundaı átken­shek­ter múm­kindigi shekteýli bal­alarǵa ar­nal­ǵan. Qazir bul átken­shekter aýla­­larda sura­nysqa ıe, son­dyq­tan osyndaı shaǵyn túr­de or­na­ty­l­ady. Átkenshekter otyrý múm­kindigi shekteýli balaǵa da, ata-anasy úshin terbeýge de yńǵaıly.

Kedergisiz keleshek syılaý jo­­­basy jalǵasýda. Ob­lys or­ta­ly­­­ǵyn­daǵy aýtızmge shal­­dyq­qan ba­lalarǵa arnal­ǵan ońal­tý or­t­a­lyǵynda balalar or­ta­ǵa be­­ıim­­delýge jáne ózdiginen oqyp-úı­re­nýge kómektesetin túrli qyz­met­ter kórsetiledi. Ekin­shiden, bir jyl aralyǵynda orta­lyqta 300-ge jýyq múm­kindigi shekteýli ba­­l­a­lardy qabyl­daýǵa múmkindik bar.

– Bizdiń balalarmen jumys isteý­de úlken tájirıbemiz bar, – deıdi tirek-qımyl appara­ty buzylǵan balalardy ońaltý bo­­ıynsha qyzmet kórsetý orta­lyǵy­­nyń dırektory Raýza Qadyr­­bekova. – Keıbir balalar bizde 4 saǵatqa deıin, keıbir bala­lar 10 saǵatqa deıin, al oblys­tyń basqa qalalary men aýdan­dary­nan kelgen balalar táýlik boıy bolady.

Álbette, múmkindigi shekteýli ba­lalarǵa kedergisiz orta, keder­gi­siz bolashaq qurý – mindet. Múm­­­kindigi shekteýli balalary bar otbasylaryna arnaıy qu­ryl­ǵy­lardy ózdiginen satyp alý óte qıyn. О́ıtkeni bir arqalyǵy bar arba – 200 myń teńge, bekitkishi bar júris arbasy – 80 myń teńge, al, keıbiriniń baǵasy 400 myń teńge turady. Múgedektik belgi­len­gennen soń kórsetkishter bo­ıynsha ońaltýdyń jeke baǵ­dar­la­masy ázirlenedi. Kóz, qulaq nashar kórip, durys estı almasa sýr­dotehnıkalyq quraldar daıyn­dalady. Ońaltý quraldary bólingen bıýdjetke baılanysty alynady. Bıýdjetten túsken qar­jy kýrorttyq saýyqtyrýǵa, protezdik-ortopedııalyq qyz­met­ter­ge esepteledi.

– Ulym Baýyrjan sal aýrýy­men aýyrady. О́zi otyra alma­ǵandyqtan arqalyǵy bar arba qajet boldy. Ákimdikke ótinish jazyp, kezekke turdyq. Balama arbadaǵy ómir qýanyshyn jet­kiz­gen demeýshilerge rahmet. Bizge arnaıy «umbrella» arbasyn syılady. Jan jylýy azaımasyn, – deıdi Gúlnur Nurhaeva.

Al Aqsý qalasyndaǵy múgedek balalarǵa arnalǵan «Ortoprot» saýyqtyrý ortalyǵy memleket-jekemenshik áriptestigi aıasynda iske qosylǵan. Ortalyq qyz­metkerleriniń aıtýynsha, bala­lardyń moraldyq-psı­ho­lo­gııalyq jáne medı­sı­na­lyq saýyqtyrylýy úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan.

– Eki jyl ishinde tirek-qoz­ǵa­lys apparatynyń aqaýy bar 15 balany aıaqqa turǵyzdyq, – deıdi ortalyq dırektory Aıgúl Qamıeva. Ortalyq ortopedııalyq buıymdar jasaýmen de aınalysady. Onyń qatarynda quny 25 myń teńgeni quraıtyn ortopedııalyq aıaq kıimder de bar. Ortalyq jyl saıyn 1000 jup aıaq kıim jasap shyǵarady. Ortalyq qyzmetkerleri sekildi múmkindigi shekteýli balalarǵa, basqa da jandarǵa kedergisiz bolashaq syılaý – múmkindigin­she jyly sóz aıtý, joldan ótkizip jiberý, týǵan kúnderi men merekelerde syılyq berý, taǵy basqa da iltıpat bildirý bárimizdiń qo­ly­myzdan keledi. Mysaly, 2018 jyly óńirde «TOM Kazakhstan» Meıkaton» is-sha­ra­sy ókizildi. Quramynda stý­­dentter, oqytýshylar, dári­ger­ler, ınjenerler, robottehnıkter, IT mamandary bar, eli­miz­diń ár óńirinen kelgen 50 ónertapqyshtan quralǵan 10 komanda múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan qurylǵylar jasady. Komandalar sýrdo-aqparatty daýystap jetkize alatyn «Aqyldy qolǵap», «Kózi kórmeıtin jáne kórý qabileti nashar adamdarǵa arnalǵan belbeý-navıgator», «Tirek-qoz­ǵa­lys apparaty buzylǵan adam­dardyń aıaq bulshyq etterin jat­tyqtyrýǵa arnalǵan emdik tre­najer» jáne basqa da qural­da­ryn usynǵan-dy. Almaty agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń stý­dent ınjenerleri sal aýrýyna shaldyqqan balalar ǵana emes, ere­sekter úshin kóshede júrýge yńǵaıly úsh aıaqty velosıped jasaǵan edi. Árıne múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan qu­rylǵylar álemdik naryqta óte qymbat ekeni belgili. Al «TOM Kazakhstan» Meıkaton» ma­rafonynda kóshirme retinde kórsetilgen qural-jabdyqtardy jasaýǵa demeýshiler tabylyp, iske asyp jatsa, múmkindigi shek­teý­li jandarǵa qoljetimdi ári otandyq sapaly qural bolar edi.

Jalpy, oblystyq Jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleý­mettik baǵdarlamalar bas­qar­ma­sy­nyń málimetinshe, Pavlodar óńi­rinde 2635 múmkindigi shek­teý­li bala turady.

– Sondyqtan qazirgideı karantın shekteýleri, indet taraǵan kezde múmkindigi shekteýli balalar ósirip otyrǵan otbasylardyń árqaısysyna 20 AEK kóleminde birdeı qarjylaı kómek kórsetýdi uıǵardyq. Kómek kólemi 55 myń teńgeni quraıtyn bir rettik bir­yń­ǵaı tólem júıesi durys bolar dep oılaımyz, – dedi oblys ákimi Ábilqaıyr Sqaqov onlaın túrinde ótken jıyn barysynda.

Sonymen birge múmkindigi shekteýli balalardy tárbıelep otyrǵan 26 ananyń ótinishine oraı, tegin dári-dármektermen qamtamasyz etiledi. Jergilikti ońaltý baǵdarlamalary bo­ıyn­sha berilgen kózi kórmeıtin múgedek balalar aldyndaǵy qa­ryz­­dar da jabylatyn bolady. Kórý qabileti nashar 290 balaǵa oqý mashınalary men arnaıy noýtbýkter beriledi. Oblystyq máslıhatta bıýdjet naqtylanyp, depýtattar halyqtyń áleý­met­tik qajettilikterin qarjy­lan­dy­rýdy qaıta bólýdi qoldady. О́ńirdegi 18 jasqa deıingi múgedek balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylarǵa áleýmettik kómektiń biryńǵaı mólsheri de belgilendi. Jýyrda oblys ortalyǵyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń oqýshysy Erkebulan Eljan álem­dik dárejedegi Apple kom­pa­nııasynyń «Swift Student Chal­lenge» atty baıqaýyna qa­tysyp, jeńimpaz atandy. Qýa­nysh­ty habar oqýshynyń elek­trondy poshtasyna kelip tús­ken. Kompanııa jarııalaǵan baı­qaýǵa daryndy óren aýtızmmen aýyratyn balalarǵa ar­nal­ǵan mobıldi qosymshasyn usyn­ǵan eken.

– Men aýtızmmen aýyratyn balalarǵa arnalǵan qurylǵy jasap shyǵardym. Bul joba arqyly balalardyń kóńil kúı, emosııasyn anyqtaý ońaı. Interfeıs balalarǵa yńǵaıly etip jasaldy. Taǵy bir ereksheligi, 2019 jylǵy prezentasııadaǵy ozyq tehnologııalar osy qosymsha­da qoldanyldy, – deıdi Erke­bulan. Jeńimpazǵa kompanııanyń eks­klıý­zıvti kúrteshesi syıǵa tar­­­t­ylyp, sondaı-aq Apple DeveloperProgram baǵdarlamasy bo­­ıynsha bir jyl kóleminde bar­­lyq qurylǵylardy tegin paı­dalanýǵa jáne jyl saıyn WWDC konferensııasyna qa­ty­sý­ǵa múmkindik aldy.

Pavlodar oblysy