Endi álemdik bank júıesi basqa ólshemmen jumysi steıtin bolady, dep habarlaıdy Egemen.kz.
2021 jyldan keıin negizgi álemdik ındıkatorlardyń biri - LIBOR toqtaıdy. Bankterge osy kórsetkishke baılanysty nesıelik kelisimderdi qaıta qaraý úshin bir jyl qaldy.
"LIBOR-dan bas tartýǵa baılanysty naryq qıyn ótpeli kezeńdi bastan keshirýde, jáne onyń qatysýshylary ónim portfelderin, táýekelder modelderin jáne IT ınfraqurylymyn aıtarlyqtaı ózgertýi kerek. Biraq naryq is júzinde kóshýge daıyn emes.Álemdik qarjy lıberalızasııasy LIBOR qazir kapıtal naryǵynyń, banktik jáne saqtandyrý ónimderiniń ajyramas bóligi bolǵandyqtan, qarjy ınstıtýttary úshin eń úlken qıyndyq bolýy múmkin", dep habarlady Baǵaly qaǵazdar men qarjy naryqtary ındýstrııasynyń assosıasııasy (SIFMA).
Másele nede?
LIBOR-ǵa az nemese az táýeldi kompanııalar ózderiniń aldynda turǵan qıyndyqtyń kúrdeliligin baǵalamaıtyn sııaqty, sondyqtan ózgerýge asyqpaıdy. Qazir naryqtyń draıverleri - bul iri ınvestısııalyq bankter: bazalyq stavkalarǵa baılanǵan qarjylyq ónimderdi jasaýshylar jáne olardy saýdalaıtyndar, al "jolaýshylar" róli osy ónimderdi óz portfelderinde ustaıtyn aktıvterdi basqarýshylarǵa júktelgen.
LIBOR-dan bas tartqannan keıin tehnologııa erekshe ról atqarady: tıisti tehnologııalyq sheshimderdi tez ázirleıtin jáne engizetin uıymdar balama baǵamdarǵa baılanǵan quraldar naryǵynda ótimdilikti qura alady jáne draıverler rólin alady. Biraq qazir "jolaýshylarǵa" ótýdiń saldaryn túsiný de, belsendi qyzyǵýshylyq ta jetispeıdi: olar ınvestısııalyq bankterdi olar úshin nemese ózderiniń mınımaldy qatysýymen máseleni sheshýdi kútedi.
Qarjy ınstıtýttary úshin LIBOR-dan bas tartýtek naryqtyq jaǵdaıǵa baılanysty emes. О́timsiz aktıvterdi eskirgen mólsherlememen ustaý qarjylyq saldarlarǵa, onyń ishinde kapıtal men ótimdilik problemalaryna ákelýi múmkin.
Erekshe alańdaýshylyq týdyratyn taǵy eki másele - zań departamentiniń LIBOR-dan bas tartýǵa jáne onymen baılanysty táýekelderdi basqarýǵa daıyndyǵy.LIBOR-dan bas tartýǵa aımaqtyq faktor da baılanysty: saýalnamaǵa qatysqan respondentterdiń 47% -y ózderiniń jumysynyń ártúrli ıýrısdıksııalaryndaǵy retteýshilerdiń úmitterin túsinbeıtinderin aıtty. Sonymen qatar, árbir besinshi respondent LIBOR-dan bas tartý máselesi boıynsha retteýshilermen baılanys bolmaǵanyn atap ótti. Aıqyndyqtyń bolmaýy jáne mańyzdy retteýshi belgisizdik 40% kórsetilgen. Biraq FCA, basqa retteýshilermen birge, LIBOR jarııalaýdy toqtatý merzimi qaıta bastalmaıtynyn basa aıtady. Respondentterdiń jartysy retteýshilerden jeńildik kútedi, biraq bul úmitbasshylardyń naqty málimdemelerine negizdelmeı di.
Kerisinshe, 2019 jyldyń 15 shildesinde Baǵaly qaǵazdar men qarjy naryqtary ındýstrııasynyń assosıasııasynyń (SIFMA) konferensııasynda Federaldy rezervtik júıe men FCA ókilderi kompanııalar "2021 jyldyń aıaǵynan keıin LIBOR stavkasyn uzartýǵa májbúr ete alady" dep oılamaýy kerek ekenin rastady. AQSh-tyń Baǵaly qaǵazdar jáne bırjalar jónindegi komıssııasy (SEC): "Eger balama baǵamdarǵa júıeli túrde kóshýdi júzege asyrý úshin qajet jumys ýaqytynda aıaqtalmasa, bul aýysýǵa baılanysty táýekelder kúsheıedi" dep basa aıtty
LIBOR mólsherin ICE Benchmark ákimshiligi iri halyqaralyq bankterdiń baǵalary negizinde esepteıdi. Kórsetkish bes rezervtik valıýta úshin esepteledi, jáne árbir valıýta úshin ındıkatıvtik paıyzdyq mólsherleme overnaıt kezeńderine, bir apta, bir aı, eki aı, úsh aı, alty aı jáne jylǵa esepteledi.
Belgili bolǵandaı, 2008–2016 jyldary keıbir bankter LIBOR esepteý úshin paıyzdyq mólsherlemeler usyndy, al basqalaryn naqty operasııalarda paıdalandy. Osyǵan baılanysty damyǵan elderdiń jáne halyqaralyq uıymdardyń retteýshileri LIBOR ındıkatorlarynan balama kórsetkishterge aýysý týraly bastama kóterdi. Brıtandyq qarjylyq júris-turys basqarmasy(FCA) 2021 jyldan keıin LIBOR bank aralyq mólsherlemesin jarııalaýdy toqtatýy múmkin ekenin jáne búkil álemdegi bankter dál qazir balama izdeýi kerek ekenin dáleldedi.
Búgingi tańda LIBOR-tiń ornyna qoldanylatyn birneshe balama táýekeldersiz tarıfter bar (RFR). "Overnaıt" boıynsha kepildendirilgen mólsherleme (SOFR) dollarlyq qaryzdar úshin, týyndy qarjy quraldary jáne qaryz mindettemeleri úshin, "Sverlıng Overnaıt ındeksi" (SONIA) - fýnt sterlıng kelisimsharttary úshin, evro qysqa merzimdi stavkasy (€ STR) - eýrodaǵy kelisimsharttar úshin qoldanylady.
Jańa ındıkatorlar táýekelsiz bolyp sanalady, óıtkeni, birinshiden, olar bir kúndik kezeńmen jasalatyn operasııalar boıynsha esepteledi (bul jaǵdaıda nesıelik táýekel mınımaldy), ekinshiden, nesıelik táýekel syılyqaqysynyń bolmaýyna baılanysty táýekelsiz ındıkatorlar paıyzdyq mólsherlemelerdiń jalpy dınamıkasyn dálirek kórsetedi. Sonymen qatar, RFR esepteý tolyǵymen sáıkes ýaqyt kezeńinde jasalǵan mámileler týraly aqparatqa negizdelgen, al "overnaıt" segmenti eń kóp bolyp sanalady aqsha naryǵynyń ótimdi jáne turaqty segmenti. Mysaly, SOFR dollary kúndelikti ótimdiligi 800 mıllıard dollardan asatyn naryqqa negizdelgen
Reseıdiń Ortalyq banki ótken aptada LIBOR-ny almastyra alatyn jeti sheteldik paıyzdyq mólsherlemelerdiń tizimin jarııalady (ınfografıkany qarańyz). Atalǵan ındıkatorlar Baǵaly qaǵazdar jónindegi halyqaralyq komıssııanyń (IOSCO) qarjylyq kórsetkishteri úshin qaǵıdattarǵa sáıkes keledi. Sonymen qatar, retteýshi LIBOR reseılik analogynyń sapasyn - MosPrime Rate - "qanaǵattanarlyq" dep baǵalady.
Ulttyq Bank retteýshi ótimdilikti alý mólsherlemesin esepteý kezinde LIBOR mólsherlemesin bırjada tıimdi federaldy qorlar stavkasy (EFFR) boıynsha bir kúndik valıýtalyq svop operasııalaryn júrgizý arqyly almastyrdy.
EFFR - bul AQSh-tyń Federaldy rezervindegi bankterdiń artyq rezervterinen (kepilsiz nesıe) baılanysty bankaralyq nesıelendirýdiń ortasha alynǵan mólsherlemesi. Retteýshi AQSh Federaldy rezervi qurǵan balama baǵalaý stavkalary jónindegi komıtet SOFR-ny LIBOR-ǵa usynylǵan balama dep jarııalaǵanyn eske saldy. "Osyǵan qaramastan, EFFR esepteý naryqtyq operasııalardyń kóp mólsherin qamtıdy, SOFR-pen salystyrǵanda anaǵurlym aıqyn jáne az ózgergish", - dep atap ótti Ulttyq banktiń baspasóz qyzmeti.LIBOR-ǵa basqa balama nusqalardy usyný týraly másele boıynsha retteýshi Qarjy naryqtaryn retteý agenttigine júginýge keńes berdi. Agenttik gazetke LIBOR-ǵa qatysty máseleler departamenttiń quzyretine kirmeıtinin aıtty jáne Ulttyq bankpen baılanysýdy usyndy. Bırjanyń baspasóz qyzmetinen habarlaǵandaı, bırjada Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankimen (EQDB), Ulttyq bankpen, Qazaqstannyń Qarjygerler qaýymdastyǵymen jáne ekinshi deńgeıli banktermen birlesip, jergilikti qarjy sektoryna qatysýshylar úshin paıyzdyq mólsherlemeler úshin negiz bola alatyn etalon qurý jumystary júrgizilýde.
Qazir bul TONIA ındıkatory (Tenge Over NightIndex Average), bul avtomatty repo naryǵynda GS sebetimen jasalǵan bir kúndegi repo ashylý mámileleri boıynsha ortasha alynǵan kiristilik koeffısıenti.
«Konsýltasııalar aıasynda TONIA ókilettiligin arttyrý maqsatynda osy kórsetkishtiń esebindegi ózgerister talqylanýda. Jumys áli aıaqtalǵan joq, jáne jańa ındıkator osy jyldyń sońyna deıin paıda bolady", - dep atap ótti KASE baspasóz qyzmeti.
Qazaqstandaǵy eń iri bank Halyq bank ókilderi apta basynda jýrnalıstermen kezdesken kezde óziniń kelisimderine tıisti taldaý júrgizgenin aıtty. "Aktıvter jaǵynan da, mindettemeler jaǵynan da banktiń qubylmaly mólsherleme kelisim sharttarynyń úlesi az", - dep atap ótti qarjy ınstıtýtynyń baspasóz qyzmeti.
2019 jyldyń qazan aıynda EQDB Ulttyq Bankpen birge LIBOR-syz jumys isteýge kóshý boıynsha semınar ótkizdi. Retteýshiniń veb-saıtynda jarııalanǵan is-sharanyń hattamasynda atap ótilgendeı, EQDB bankterge LIBOR stavkasyn "naqty operasııalardy kórsetetin jáne IOSCO qarjylyq nátıjeleriniń qaǵıdattaryna sáıkes jasalynǵan" aıqyn, ókiletti jáne qatań baqylanatyn etalonmen almastyrýdy usyndy.