Álem tarıhynda b.z.d IV ǵasyrda Ǵundar ımperııasy bolǵan. Bul memleketti qazirgi kóshpendiler urpaǵy ózderiniń ata-babasy qurǵan ulys dep sanaıdy. Bizdiń jyl sanaýymyzdan burynǵy 209 jyly ulys bıligi Móde (qytaı derekterinde Maodýn) qaǵannyń qolyna ótip, qazirgi Mońǵolııa, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Qytaıdyń soltústigi men Reseıdiń ońtústik aýmaǵyn qamtyǵan iri Eýrazııalyq memleket qurǵan.
Qytaı derekterinde joǵarydaǵy kóshpendiler memleketiniń ordasy – Lýn-Chen nemese Lýýt dep jazylyp, qala qat-qabat qorǵanmen qorshalǵandyǵy, óte úlken jasandy sý qoımasy bolǵandyǵy jazylǵan. Sonymen qatar qorǵan qaqpasyna «Táńirdiń uly shanıýı» degen jazý bádizdelgeni jaıly aıtylǵan. Jazýshy-ǵalym Qoıshyǵara Salǵarauly bul jazýdy «Táńirquty» dep qazaqshalaǵanyn bilemiz.
Arheolog ǵalymdar qytaı derekterinde saqtalǵan «Lýýt ordasy Qanǵaı ústirtinde ornalasqan» deıtin boljamǵa súıenip uzaq jyl izdedi.
Sýrette: Ǵun memleketiniń ordasy Lýýt qalasynyń orny
Qyzyq bolǵanda ótken aptanyń sońynda mońǵol arheologtary Arǵy-Qanǵaı (Arhangaı) aımaǵy О́lzıti (О́lzııt) sumyn jerinen Ǵun ulysynyń ordasy Lýýt qalasynyń ornyn taptyq dep kúlli álemge jar saldy.
Bizdiń paıym boıynsha, qala taǵany tabylǵan oryn kóne túrkilerdiń qut meken, qasıetti qonysy О́týkenniń kindigi, Orhon ózeniniń ańǵarynda jatyr. Bul ólke kóne túrki muralarynyń uıyǵy isteptes. Jańadan tabylǵan Lýýt qalasynyń ońtústik shebi 80 shaqyrym jerde Kúltegin eskertkishi tursa, oǵan jalǵas Bilge qaǵan kesheni menmundalaıdy.
Nysanǵa qazba jumystaryn júrgizgen top basshysy Ulanbatyr ýnıversıetiniń jetekshi ǵalymy T.Iderqanǵaıdyń aıtýyna qaraǵanda, olar áýeli ejelgi qytaıdyń hanzy jazýy bádizdelgen jádiger tapqan (1-sýret). Osynda tańbalanǵan qımyl áripterdi oqyǵan mamandar bul «Táńirdiń uly shanıýı» degen sóz ekenin anyqtaǵan.
Sóıtip kóne qytaı derekterinde, ásirese ejelgi qytaı ǵalymy Syma Sıan eńbekterinde aıtylatyn ǵundardyń uran-sózi «Táńirquty» ataýynyń bádizdelgen nusqasy tabylýyna baılanysty nysan kóshpeli Ǵun ımperııasynyń astana-ordasy Lýýt ekeni anyqtalǵan.