Baýyr etimizge balaıtyn balanyń bal dáýrenin buzyp, ómirine umytylmas jara salatyn qaraý nıetti jandarǵa qoǵam áý bastan qarsy. Elimizdiń ár óńirinde qaıtalanyp jatatyn osy bir aıtýǵa aýyz barmaıtyn azǵyndyq oqıǵalardyń údeýine únsiz qala almaý – azamattyq belsendiliktiń artýynyń kórinisi bolsa kerek.
Prezıdent keńes ótkizdi
Byltyr Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna joldaǵan alǵashqy Joldaýynda sot tóreliginde gýmanızasııaǵa boı aldyryp, qatal jazalaý sharalarynan alshaqtap ketkenimizdi synǵa alyp, zańnamany izgilendirý azamattardyń negizgi quqyqtaryn umytýǵa negiz bolmaýy tıistigin, jynystyq zorlyq-zombylyq, pedofılııa, esirtki tasymaldaý, adam saýdasy, áıelderge qatysty turmystyq zorlyq-zombylyq jáne jeke adamǵa, ásirese balalarǵa qatysty basqa da aýyr qylmystar úshin jazany kúsheıtý qajettigin Úkimetke tapsyrǵan bolatyn.
О́tken aptada Sátbaev qalasynda oryn alǵan oqıǵaǵa da Prezıdent nazar aýdardy. Memleket basshysy Shornaq aýyly men Sátbaev qalasyndaǵy oqıǵalarǵa baılanysty Prezıdent Ákimshiliginiń basshylyǵymen, Túrkistan jáne Qaraǵandy oblystarynyń ákimderimen jáne quqyq qorǵaý organdarynyń basshylyǵymen keńes ótkizdi.
«Der kezinde qabyldanǵan sheshimderdiń arqasynda Shornaq aýyly men Sátbaev qalasyndaǵy jaǵdaı turaqtaldy. Tártipsizdiktiń qaıtalanýyna eshqandaı sebep joq. Prezıdent jaǵdaıdy baqylaýda ustap, jergilikti turǵyndar arasynda túsindirý jumystaryn júrgizýdi, el ishindegi turaqtylyqty buzýǵa talpynǵan arandatýshylardyń aldyn alýdy, quqyq buzýshylardy zań aıasynda jaýapkershilikke tartýdy tapsyrdy. Sonymen qatar ol atalǵan aımaqtardaǵy halyqtyń eń basty áleýmettik-ekonomıkalyq qajettilikterine nazar aýdarý kerek ekenin aıtty. Al quqyq qorǵaý organdaryna kámelet jasyna tolmaǵan qyzdy zorlamaq boldy degen kúdikpen ustalǵan Sátbaev qalasynyń turǵynyna qatysty tergeý jumystaryn jan-jaqty júrgizip, onyń qorytyndysy týraly jurtshylyqqa naqty aqparat berý týraly tapsyrma berdi», dep habarlady bul týraly Prezıdenttiń baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Berik Ýálı.
Iá, «qazannyń qaınaǵanyn qara, balanyń oınaǵanyn qara» deıtin halqymyz úshin balany kózden tasa etpeýge baǵzydan úlken mán berilgen. Biraq burynǵy qaýip basqadan – ottan, sýdan, tilsiz jaýdan saqtandyrar edi. Al qazirgi adam qoly dep ataýǵa kelmeıtin azǵyndyq áreketterdiń ár jerden kórinis berýin qalaı túsinýge bolady? Zaman azdy ma, adam azdy ma?!
Jaǵdaı baqylaýǵa alyndy
Kóńilge medet tutarlyǵy, kúlli qazaqstandyqtardyń ashý-yzasyn týdyrǵan Sátbaev qalasyndaǵy jaǵdaı baqylaýǵa alyndy.
Aıtalyq, Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev 23 shildede keshki saǵat 21.00-de Sátbaev qalasyndaǵy ishki ister basqarmasyna 5 jasar qyzdyń joǵalǵany týraly aryz túskenin, jedel izdestirý nátıjesinde baldyrǵan qaladaǵy bir úıden tabylǵanyn, jas qyzdy zorlady degen kúdikpen bir adam qamaýǵa alynǵanyn málimdedi. Sondaı-aq mınıstr kúdiktini turǵyndar ózderi jazalamaqshy bolǵanyn atap ótti.
«Birneshe adam kúdiktini óz qoldaryna berýdi talap etip, janjal shyǵardy. Olar buzaqylyq jasap, polıseılerge qarsylyq tanytty. Tártipsizdikke jol bermeý úshin qosymsha polısııa kúshteri tartyldy, jaǵdaı baqylaýǵa alyndy. Bul jaǵdaı boıynsha birneshe bappen qylmystyq is tirkeldi, tergeý amaldary jalǵasyp jatyr. Eldegi qoǵamdyq tártip pen azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin polıseıler bar kúshin jumsaıdy», dedi E.Turǵymbaev.
Sondaı-aq vedomstvo basshysy qazaqstandyqtardy jelidegi jalǵan aqparatqa senbeýge shaqyrdy.
«Áleýmettik jeli arqyly tarap jatqan jalǵan aqparattarǵa senbeńizder jáne ony taratpańyzdar! Tek resmı aqparatqa senińizder! Ishki ister mınıstrligi únemi monıtorıng júrgizip, jaǵdaıdy baqylap otyr. Jalǵan, negizsiz aqparat taratýǵa qatysty zańǵa sáıkes qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵan», dedi vedomstvo basshysy.
Al elimizdegi Bala quqyǵy jónindegi ýákil Arýjan Saın balanyń anasymen telefon arqyly sóılesip otyrǵanyn, sot-medısına saraptamasy júrgizilgenin, zań organdarymen, sondaı-aq psıhologııalyq kómek kórsetý jóninde ary qaraıǵy is-qımyl týraly sóıleskenin jáne oqıǵany barlyq baǵyt boıynsha qadaǵalaıtynyn jetkizdi. Iаǵnı ýákil Ishki ister mınıstrimen, Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasarymen baılanysqa shyǵyp, zardap shekken balanyń otbasy osy is boıynsha ıývenaldy advokatpen, sonymen qatar jaqsy psıholog-mamannyń kómegine súıenýi keregin jetkizgen.
«Birneshe jyl qatarynan biz balalarǵa jynystyq zorlyq-zombylyq kórsetý boıynsha istermen shuǵyldanyp kelemiz. Tipti osyndaı ár qylmystyq isti tyńdaýdyń ózi qıyn, al ony balalar men olardyń ata-analary qalaı ótkeretinin elestetý múmkin emes. Balaǵa qarsy mundaı qylmysty jasaǵan árbir qylmyskerdiń barynsha jaýap berýine qol jetkizetin bolamyz», dedi ol.
Jaza jeńildetilmeıdi
Dese de áleýmettik jelide qylmyskerlerdiń jazasyn laıyqty ótemeıtini jónindegi másele jıi qozǵalyp, osy oraıda qaladaǵy tártipsizdiktiń osy ádiletsizdikke qarsy kórinis ekenin aıtýshylar da boldy.
Bul rette Parlament Senatynyń depýtaty Lázzat Súleımen Prezıdent Q.Toqaevtyń jynystyq zorlyq-zombylyq pen balalarǵa qatysty ózge de qylmystardy jazalaýdy qataıtý týraly tapsyrmasyna sáıkes zań shyǵarýshy organ atynan tıisti zańdarǵa ózgerister men túzetýler engizilgenin aıtady.
«Sátbaev qalasynda oryn alǵan oqıǵa bárimizdiń janymyzdy aýyrtty. Ana retinde elimizde balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyqtyń tyıylmaı turǵany qatty alańdatady. Bul máseleni ózimiz de, qoǵam belsendileri de jıi kóterip kelemiz. Sebebi bárimiz úshin balalarymyzdyń qaýipsiz, jarqyn ómiri – negizgi basymdyq. Sońǵy jyldary bul baǵyttaǵy zań normalarynda oń ózgerister bar ekenin aıtýymyz kerek. Qylmysqa barǵan adam zań aldynda qatań jazalanýy kerek. Sebebi qoldanystaǵy zańnama oǵan múmkindik beredi. Sonymen birge balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyq áreketteri aýyr qylmystar sanatyna jatqyzyldy. Bul taraptardyń tatýlasýyna múmkindik joq degen sóz. Al buryn tatýlasýǵa jol beriletin. Bul baǵytta jazalaý sharalary munymen shektelmeıdi. Zańdaǵy sońǵy ózgerister men tolyqtyrýlarǵa sáıkes mundaı qylmys jasaǵan adam túrmeden merziminen buryn bosap shyǵa almaıdy. Sondaı-aq qylmysy úshin taǵaıyndalǵan jaza túri ózgerissiz qalady, ol jeńildetilmeıdi jáne mundaı jaǵdaıda keshirim aktisi qoldanylmaıdy. Osy oraıda aıta keteıin, bir top depýtat bolyp bastama kóterip, qazirgi tańda «Otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl týraly» zań jobasyn qarap jatyrmyz. Bizdiń maqsatymyz – osyǵan deıin qalyptasqan, biraq ózin aqtamaı otyrǵan zań normalaryna irgeli ózgerister engizý. Bul baǵytta bizge memlekettik organdardyń birlese áreket etýge degen qulshynysy asa mańyzdy. Jańarǵan, qoǵam talabyna jaýap beretin zań normalary – máseleni sheshýdiń tegeýrindi joly. Atalǵan oqıǵa qanshalyqty aýyr bolsa da, másele zań aıasynda sheshilýi jáne qylmysker qatań zańdyq jazasyn alýy tıis. Biz osylaı zańǵa arqa súıegende ǵana qoǵamdaǵy tártipti jáne ár azamattyń qaýipsizdigin qamtamasyz ete alamyz», dedi senator.
Senimge túsken selkeý
Áleýmettanýshy Erlan Saırov bul máselege oraı aımaqtardy damytýǵa kóńil bóletin ýaqyt jetkenin, Sátbaevtaǵy jaǵdaı shaǵyn qalalar problemasyn anyqtap bergenin aıtady. Sarapshynyń aıtýynsha, keńes zamanynan mura bolyp qalǵan qala quraýshy kásiporyndardaǵy kásiporynnyń ıesi kapıtalıske aınalyp ketken, qalanyń ınfraqurylymyna, áleýmettik nysandarǵa jaýap bergisi kelmeıdi. Al búginde elimizde otyzǵa tarta osyndaı qalalar bar.
«Bul qalalardyń áleýmettik ınfraqurylymy, adamdardyń jumyspen qamtylý dárejesi, bıýdjet máselesi syn kótermeıdi. Sondyqtan áleýmettik problema osy qalalardan shyǵatyny zańdy. Memleket osy qalalardyń ınfraqurylymynyń damýyna, jergilikti halyqtyń sapaly jumyspen qamtylýyna jiti kóńil bólýi kerek. Iri bıznes ókilderi, ózderi qomaqty paıda taýyp otyrǵan qalalardyń halqyna pana bola bilýdi úırenýi shart. Bul qalalardyń áleýmettik ınfraqurylymyn jóndemeı, elimizde halyqtyń narazylyǵy júıeli túrde jáne tegeýirindi shyǵatyny anyq, deıdi E.Saırov.
Áleýmettanýshy sonymen birge Sátbaev qalasynyń turǵyndary sol pedofıldi halyqtyń qolyna berýdi talap etip, kóshege shyqqanyn, azamattardyń kóshege shyǵýynyń basty sebebi polısııaǵa senbeıtinin, bul nıgılızmniń paıda bolýyna ákeletinin, degenmen, halyq pen bılik arasyndaǵy dıalog óte mańyzdy ekenin aıtady.
«Polısııa ókilderine aqparatty ýaqtyly berýdi basty nazarda ustaý kerek. Pedofılderge zańdy kúsheıtkeni óte durys bolǵan. Bulardy qatań sottaýmen qatar, (pedofıldik fakt dáleldengen jaǵdaıda) lezde hımııalyq kastrasııa jasaý kerek. Mundaı adamdar ómir boıy túrmede ótýi tıis!», dedi ol.
Mine, osylaısha bir oqıǵanyń barysynda qoǵamda kúrdelene túsken birneshe máseleniń baryna kóz jete tústi. Iаǵnı ár isti keshendi túrde jan-jaqty atqarýdyń ózektiligi aıqyndalǵandaı... Sátbaevtaǵy oqıǵadan alar sabaq – osy.