Shyraılanǵan Shıeli

Elbasy Úkimettiń keńeıtilgen keńesin ótkizgende birtalaı máseleni syn sadaǵyna ildi. Sonyń ishinde bólingen qarajattyń ıgerilmeı jatqanyn erekshe atap ótti. Biz Shıeli aýdanynyń ákimi Murat Ergeshbaevpen jo­lyqqanda aldymen osy má­seleni suradyq. «Osy1 qa­­­­­zandaǵy esep boıynsha aýdan bıýdjetiniń shyǵysy 5 mıllıard 809 mıllıon 13 myń teńgeni qurap otyr. Al osy merzimge deıin 5 mıllıard   739 mıllıon 654 myń teńgeniń jumysy oryndalypty. Iаǵnı, bul bıýdjet qarajaty 98,8 paıyzǵa oryndalyp otyr degen sóz»,– dedi ol.

Elbasy Úkimettiń keńeıtilgen keńesin ótkizgende birtalaı máseleni syn sadaǵyna ildi. Sonyń ishinde bólingen qarajattyń ıgerilmeı jatqanyn erekshe atap ótti. Biz Shıeli aýdanynyń ákimi Murat Ergeshbaevpen jo­lyqqanda aldymen osy má­seleni suradyq. «Osy1 qa­­­­­zandaǵy esep boıynsha aýdan bıýdjetiniń shyǵysy 5 mıllıard 809 mıllıon 13 myń teńgeni qurap otyr. Al osy merzimge deıin 5 mıllıard   739 mıllıon 654 myń teńgeniń jumysy oryndalypty. Iаǵnı, bul bıýdjet qarajaty 98,8 paıyzǵa oryndalyp otyr degen sóz»,– dedi ol.

Qyzylorda oblysynda qar­qyndy damýdyń jolyna tús­­­ken aýdannyń biri – Shıeli. Aýdan­­­nyń ónerkásip oryndary osy toǵyz aıdyń ishinde 16741,1 mıllıon teńgeniń ónimin óndirip, ónim kólemi ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 105,3 paıyzǵa artqany baıqalady.

– Taý-ken óndirisinde 11874,6 mıllıon teńgeniń ónimi óndirildi. Onyń ishinde ýran shıkizatynyń óndirisi birshama tómendep 93,8 paıyzdy qurady. 2013 jyldyń 1 qazanyna aýdanda shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń 3531 sýbektisi tirkelgen edi. Onyń ishinde 256-sy zańdy tulǵa, 2780-ni jeke tulǵa, 495 birlik sharýa qojalyqtary bolatyn. Jyl basynan kásipkerlik sýbektilerindegi jumyspen qam­tylǵan adam sany 6187 jumys­shyny qurady. Byltyrmen salystyrǵanda kásipkerlik sýbek­­tileriniń tirkelýi boıynsha 116,4 paıyzǵa jetse, jumyspen qamtylǵandar sany 112,4 paıyzǵa artyp otyr. Shıeli aýdanynda bıylǵy toǵyz aıda 957 mıllıon teńgeniń 3 ınvestısııalyq jobasy maquldandy. Birinshi – óndiris kózderiniń qataryn arttyrý maqsatynda jalpy somasy 45 mıllıon teńgeni quraıtyn, jyldyq qýattylyǵy 2,8 mıllıon dana kúıdirilgen kirpish óndirý zaýyty ındýstrııalandyrý kartasyna endi. Qazirgi tańda karerge barlaý jumystaryn júrgizý bas­taldy. Zaýytqa qajetti qural-jabdyqtar jetkizilip, transformator ornatylyp, 2,18 shaqyrymnan elektr jelisi tartyldy. Kúıdirý peshin qurý jumystary júrgizilip, synaqtyq kirpishter shyǵarylýda. Onda 20 adam turaqty jumyspen qamtyldy. Ekinshi – óńirlik ındýs­trııalandyrý kartasyna engizilgen jalpy quny 640 mıllıon teńgeni quraıtyn «Shıeli tas – Ońtústik» JShS-niń ák shyǵarý zaýytynyń jobalyq qunynyń artýyna 777 mıllıon teńge bolýyna baılanys­ty ındýstrııalandyrý kartasyna qaıta engizildi. Jańa joba boıynsha 84 adamdy turaqty jumyspen qamtamasyz etý josparlanýda. Búginde «Shıeli tas – Ońtústik» JShS-niń ák shyǵarý zaýyty jobasy boıynsha jer telimi alynyp, ınfraqurylymmen qamtamasyz etý jumystary júrip jatyr. Qar­jy bólinip, tender jarııalanyp, onyń jeńimpazy anyqtalýda. Zaýyttyń ákimshilik ǵımaratynyń shatyry jabylyp, qondyrǵylardy ornatatyn orynnyń qurylys jumystary júrgizilýde. Sonymen birge, Qytaı memleketinen ák zaýyttyń 9 vagonǵa tıelgen qural-jabdyqtary jetkizildi. Budan bólek Qytaıdan ák zaýytynyń qural-jabdyqtaryn ornatýǵa mamandar shaqyrtylyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta, seriktestiktiń jumys josparyna sáıkes, karbıd, bor ónimderi óndiriledi. Úshinshi, aýdanda týrızm salasyn damytý maqsatynda, jalpy somasy 135 mıllıon teńgeni quraıtyn «Altyn-Mereke» demalys kesheni óńirlik ındýstrııalandyrý kartasyna engizildi. Atalǵan joba boıynsha jer telimin alý jumystary júrgizilýde. Joba boıynsha 14 adamdy jumyspen qamtý josparlanýda. Shıeli kenti ákiminiń sheshimimen kenttiń shyǵys bóliginen ındýstrııalyq aımaq retinde 50 gektar jer bel­gilendi. Endi atalǵan aımaqty ın­fraqurylymmen qamtamasyz etý úshin aýdandyq bıýdjetten 5 mıllıon teńge qaralyp, joba-smetalyq qujattary ázir­lenýde. Qazirgi tań­da óndiris kó­z­derin ornalastyrý úshin aýdan kásipkerlerinen usy­nystar jınaqtalýda. Sonymen qatar, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda aýdannan 101 mıllıon teńgeniń 3 jobasy maquldandy. Olar: «Shıeli tas – Ońtústik» JShS-niń ák shyǵarý zaýyty jobasyn ınfraqurylymmen qamtamasyz etý maqsatynda «Bız­­­nestiń jol kartasy-2020» baǵ­darlamasy aıasynda, quny 55 mıllıon teńgeni quraıtyn jobasy aımaqtyq úılestirý keńesinen oń qorytyndysyn aldy. Jeke kásipker «Smaǵulova Sulýshash» kásipkerligin damytý maqsatynda «ATF» bankinen 40 mıllıon teńge nesıe alyp, ishinara sýbsıdııalaý maqsatynda aımaqtyq úılestirý keńesinen ótti. Sondaı-aq, jeke kásipker «Esenova Tursynaı» «Shıeli taksı» mekemesin damytý úshin 6 mıllıon teńgege 4 jeńil avtokólik alý jóninde usynysy aımaqtyq úılestirý keńesinde qa­ralyp, oń baǵasyn aldy, – deıdi Murat Náliqojauly.

Shıeli aýdanynda aýyl sharýa­shylyǵy salasy da jolǵa qoıylyp, qazynaǵa qarjy quıyp jatyr. Bıyl aýdanda 9165 gektar jerge dándi daqyldar egildi. Negizgi daqyl kúrish bolyp tabylatyny belgili ǵoı. Bul turǵyda 7578 gektar jerge kúrish sebildi. Aýdan boıynsha árbir gektarynan 41,7 sentner ónim alyndy. Barlyq jınalǵan Syr marjany 31600 tonna, 1624 gektar kartoptan 190 sentnerden 30856 tonna, 1180 gektar kókónisten 200 sentnerden 23600 tonna, 2196 gektar baqshadan 200 sentnerden 43920 tonna, mal azyǵy daqyldary 9543 gektardan 25584 tonna jońyshqa shóbi daıyndalypty.

«Bıyl aýdanda «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ arqyly 21 mıllıon 190 myń teńge, «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ arqyly 27 mıllıon 200 myń teńge nesıe qarjy bólindi. Baǵdarlama negizinde aýdanda «Iri qara mal etiniń eksporttyq áleýe­tin arttyrý» jobasy sheń­berinde 300 bas qashar satyp alý qajet bolsa, búgingi kúnge 308 bas iri qara, 51 bas asyl tuqymdy buqa satyp alyndy. Monıtorıng boıynsha 2683 bas et baǵytyndaǵy mal tirkelgen. 2013 jyly aýdanda 4 zańdy tulǵa, 1 iri fermerlik qojalyq, 68 maıda sharýa qoja­lyqtary eginmen aınalysady. Sharýashylyqtardy irilendirý jumys­tary jóninde biraz jumys­tar atqarylyp jatyr. Atap aıtatyn bolsaq, Iirkól aýyldyq okrýginde «Nursanat», «Dáýren», «Saǵyndyq», «Jańa – Ǵasyr», «Bir­lik» sharýa qojalyqtary «Erjanova» sharýa qojalyǵyna birigip, «Asar», «Damý», «Erkin» sharýa qojalyqtary «Altyn Dán- Shıeli» qojalyǵyna qosylyp, kelesi jyly jumystaryn jalǵas­tyra bermek. Bestam aýyldyq okrýginde iri «Aqnıet-2», «Altyn Dán» sharýa qojalyqtary biri­gip, jaýapkershiligi shekteýli serik­testigin qurý, sonymen qatar, «Sabyr­han», «Nesibeli», «Baǵlan», «Dosman» sharýa qojalyqtarynyń birigýi jóninde jumys jasalý­da. «Tóńkeris» aýyldyq okrýginde «Úmit», «Tóńkeris», «Qodamanov», «Aqan-Seri» sharýa qojalyqtary birigip, iri «Kenen» sharýa qoja­lyǵyn qurý týraly jospar bar. Sonymen qatar, «Myrzaeva» sharýa qojalyǵymen «Molshylyq», «Naqypbek», «Yntymaq-K» qo­ja­­lyq­tary birigip, irilendirý ju­mystary júrgizilýde», deıdi aýdan ákimi.

Aımaqtyń damý barysyn qur­lysyna qarap ta baǵalaýǵa bolady. Eger memleketten bólek, aýdan halqynyń ózi úı turǵyzyp, baspana kóterip jatsa, onda muny jaqsylyqqa balar edik. Bıyldyń ózinde aýdanda turǵyndar esebinen jalpy aýdany 13987 sharshy metr turǵyn úı salynypty. Sonymen qatar, Shıelide oqý oshaqtary da kóptep salynyp jatyr. Mysaly, Shıeli kentinen jobalyq quny 1616,9 mıllıon teńge bolatyn 1200 oryndyq mekteptiń qury­lysy jáne 807,9 mıllıon teńge bolatyn 600 oryndyq mektep qurylysy byltyrǵy aqpan aıynda bastalǵan bolatyn. 600 oryndyq mektep aǵymdaǵy jyly qarasha aıynda paıdalanýǵa beriletin bolsa, 1200 oryndyq mektep 2014 jyldyń jańa oqý jylyna paıdalanýǵa berý jos­parlanýda. Qosúıeńki aýylyndaǵy 20 oryndyq balabaqshasymen qosa 50 oryndyq mektep jáne Birlestik aýylyndaǵy 100 oryndyq mektep osy jylǵy jańa oqý jylyna paıdalanýǵa berildi. Al jobalyq quny 494,6 mıllıon teńge bolatyn Eńbekshi aýylyndaǵy 300 oryndyq mektep qurylysy aǵymdaǵy jyly maýsym aıynan bas­taldy. Atalǵan mektep osy qarasha aıynda paıdalanýǵa beriledi degen jospar bar. Bestam aýylynan 300 oryndyq mektep qurylysyna 252,8 mıllıon teńge qarjy bólinip, qurylys jumystary júrgizilýde. Shıeli kentindegi №219 mektepke oblystyq bıýdjetten bólingen 104,7 mıllıon teńgege kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip, jańa oqý jylyna paıdalanýǵa berildi. Bıýdjetten 9800 myń teńge qarjy bólinip, Shıeli kentindegi № 252 mektep ǵımaratyn qaıta jańǵyrtý jáne qosymsha korpýs qurylysyna joba-smetalyq qujattama daıyndalýda.

«Densaýlyq saqtaý salasy boıynsha aıtar bolsaq, kent or­talyǵynan aýysymda 250 adam­ǵa arnalǵan emhananyń qu­ry­­lys-montaj jumystary byl­tyr­ǵy qyrkúıek aıynda bas­taldy. Bas merdiger «Dáneker qu­rylys kompanııasy» JShS qu­rylys jumystaryn júrgizýde. О́tpeli nysan aǵymdaǵy jyldyń jeltoqsan aıynda to­lyq­taı paıdalanýǵa beriledi. Y.Jaqaev aýylynan dárigerlik ambýlatorııa qurylysyna 84 mıllıon 717 myń teńge, Sulýtóbe aýyly­nan dárigerlik ambýlatorııa qu­rylysyna 86 mıllıon 538 myń teńge qarjy qaralyp, qurylys jumystary júrip jatyr. Atalǵan eki dárigerlik ambýlatorııa qazan aıynda paıdalanýǵa beriledi. Bıdaıkól aýylynan dárigerlik ambýlatorııa qurylysyna joba-smetalyq qujattama daıyndaýǵa 2 mıllıon 411 myń teńge qarjy qaralyp, jumystar atqarylýda. Mádenıet salasynda Sulýtóbe eldi mekenindegi apatty jaǵdaıdaǵy klýbtyń ornyna jańa tıptik jobadaǵy eki qabatty 240 oryndyq mádenı oshaqtyń qurylysy júrgizilýde. Qurylystyń jalpy quny joba-smetalyq qunymen saraptamasyn qosyp eseptegende 295 mıllıon teńgeni quraıdy. Sonymen qatar, Báıgequm eldi mekeninen 150 oryndyq aýyldyq klýbtyń qurylysynyń qujattary daıyndalyp, quzyrly oryndardyń qaraýynda jatyr. Janseıit, Tóńkeris, Tartoǵaı, Maılytoǵaı eldi mekenderinen 150 oryndyq klýbtardyń qurylysyna joba-smetalyq qujattama daıyndaýǵa árbir nysan boıynsha 4 mln. 887 myń teńgeden qarjy qaraldy. Budan bólek oblystyq bıýdjetten bólingen 50 mıllıon teńge qarjyǵa Shıeli aýdanynyń Jıdeliaryq, Á.Tájibaev, Ortaqshyl, 1 Ma­myr, Birlestik, Maılytoǵaı, Bı­daı­­kól, Botabaı, Janseıit já­ne Bala bı eldi mekenderinde 10 sport alańynyń qurylysy júr­­gizilýde. «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasy aıasynda kezekte turǵan adamdarǵa jalǵa beri­letin bir páterli 2 turǵyn úı qurylysyn júrgizýge qajetti qara­­jat bólinip, onyń qurylys jumystary aıaqtalyp, memlekettik qabyl­daý jumystary júrgizilýde. Aýdandyq bıýdjetten qaralǵan 5,0 mıllıon teńge qarjyǵa jalǵa beri­letin 40 turǵyn úı qurylysy úshin joba-smetalyq qujattama daıyndalyp memlekettik saraptamadan ótkizildi. Taǵy sondaı 5,0 mıllıon teńgege «Shuǵyla» shaǵyn aýdanynan qurylysy júrgiziletin 15 turǵyn úıdiń ınjenerlik ın­fra­qurylymynyń qurylysyna joba-smetalyq qujattama daıyndalýda», dedi bizge Murat Ergesh­baev.

Qysqasy, jyl ótken saıyn Shıeliniń shyraıy kirip keledi. El ekonomıkasynyń damyǵanyn, áleýmettiń áleýettik jaǵdaıynyń artqanyn osy aýdanda jasalyp jatqan jumystarǵa qarap-aq baǵa­laýǵa bolatyn sııaqty.

Erjan BAITILES,

«Egemen Qazaqstan».

Qyzylorda oblysy.