Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Dıachenkonyń jetekshiligimen ótken Úkimet saǵatynda Sport jáne deneshynyqtyrý isteri agenttiginiń tóraǵasy Erlan Qojaǵapanov elimizde sportpen shuǵyldanatyn azamattar sany el turǵyndarynyń 21,6 paıyzyn quraıtyndyǵyn aıtyp ótti.
Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Dıachenkonyń jetekshiligimen ótken Úkimet saǵatynda Sport jáne deneshynyqtyrý isteri agenttiginiń tóraǵasy Erlan Qojaǵapanov elimizde sportpen shuǵyldanatyn azamattar sany el turǵyndarynyń 21,6 paıyzyn quraıtyndyǵyn aıtyp ótti.
Agenttik tóraǵasy bul rette qazaqstandyqtardyń deni saý ult bolyp qalyptasýyn qamtamasyz etý úshin buqaralyq sportty damytýǵa jaǵdaı jasaý asa mańyzdy ekendigin erekshe atady. Onyń málimetine qaraǵanda, halqynyń 70 paıyzy sportpen shuǵyldanatyn álemdegi jalǵyz el – Fınlıandııa. Bul memlekettiń mektepterinde dene tárbıesinen aptasyna bes saǵatqa deıin mindetti sabaqtar ótedi eken. Al Polshanyń Seımi kún saıynǵy deneshynyqtyrý sabaqtaryn mekteptiń baǵdarlamasyna engizý týraly zań qabyldaǵan. Bul ıgi dástúrden AQSh ta qalys qalmapty. Osy el Senaty bastaýysh mekteptiń oqý josparyna kún saıyn ótetin deneshynyqtyrý sabaǵyn engizgeni málim bolyp otyr. Memleket basshysy N.Nazarbaev 2020 jylǵa qaraı deneshynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanatyn azamattardyń sanyn 30 paıyzǵa jetkizý, sonyń ishinde balalar men jasóspirimder arasynda 15 paıyzǵa jetkizý týraly tapsyrma bergendigin de qaperge sala ketken jón.
Byltyr el sportshylary olımpıadalyq emes sport túrlerinen 316 medal jeńip alǵandyǵyn alǵa tartqan agenttik tóraǵasy elimizde sport túrlerin damytý qarqyndy damyp kele jatqandyǵymen bólisti. Sonymen qatar, múgedekter arasyndaǵy sport ta damý ústinde ekendigin atady. London qalasyndaǵy HIV Paralımpııa oıyndarynda úsh sportshymyzdyń birinshi ondyqtan kórinýi sonyń bir dáleli. Jalpy, barlyq halyqaralyq jarystarda dene múmkindikteri shekteýli sportshylar 53 medalǵa ıe bolypty. Sonymen birge, ulttyq sport túrlerinen de tabystarymyz joq emes. Qazaqstandyq sportshylar 226 medal alsa, sonyń 73-shi altyn, 66-sy kúmis jáne 87-si qola.
Osy rette agenttik basshysy kemshilikterdi de aınalyp ótpedi. Máselen, byltyr elimizdegi sport seksııalarymen qamtylǵan mektepterde qatysýshy oqýshylar sany 27 paıyz. Álemdik tájirıbede bul kórsetkish mektep oqýshylarynyń 80 paıyzynan astamyn quraıtyndyǵy da aıtylmaı qalmady. Agenttik tóraǵasy mektepterde sabaqtan tys oqytýlar úshin azamattyq qyzmetkerlerdiń bazalyq jalaqysyna 40-50 paıyzdyq ústemeaqy tólenýi tıistigin atap ótti. Al ústemeaqy búginde shamamen 8 myń teńgeni ǵana quraıdy. Agenttik basshysynyń paıymynsha, osynyń ózi eldegi, onyń ishinde aýyldaǵy mektep oqýshylary arasynda buqaralyq sportty jappaı damytýǵa keri áserin tıgizip otyr.
Álemdik ozyq tájirıbede bul basqasha sıpat alǵan. Kanadada sabaqtan tys sport seksııalary boıynsha muǵalimge mektep oqýshylarynyń tikeleı sanyna qaraı jalaqy tólenedi, deıdi agenttik tóraǵasy. Ol, sonymen birge, mektepterde deneshynyqtyrý sabaqtary aptalyq kórsetkish boıynsha eki saǵatqa kemigendigine alańdaýshylyǵyn bildirdi.
Budan basqa, balalar men jasóspirimderdiń deneshynyqtyrý klýbtarynyń sany kemýde. E.Qojaǵapanovtyń málimetinshe, 2011 jyly mundaı klýbtardyń sany 651 bolsa, 2012 jyldyń qorytyndysy boıynsha nebári 626-sy qalǵan. Elimizde áskerge shaqyrtylatyn on balanyń jeteýi medısınalyq tekserýden óte almaıdy, degen agenttik tóraǵasy jyl saıyn mektep oqýshylarynyń arasynda deneshynyqtyrý boıynsha normatıvterdi, Prezıdenttik testi tabysty tapsyratyndar qatary tómendep bara jatqandyǵymen de bólise ketti. Byltyr prezıdenttik test tapsyrýǵa qatysqan 613 myń mektep oqýshysynyń tek 3,6 paıyzy ǵana ony úzdik oryndaǵan. Osyǵan oraı agenttik normatıvterge ózgerister engizý jumystarymen de aınalysyp jatqandyǵy aıtyp ótildi.
Jalpy, 7 myńnan astam jalpy bilim beretin mektepterdiń tek 5,5 myńy ǵana sporttyq zaldarmen qamtylypty. Onda da olardyń materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtalýy nashar kúıinde qalyp otyr eken. Tipti aýyldyq jerlerde qarapaıym sport quraldary da jetispeıtindigin tilge tıek etken E.Qojaǵapanov keler jyldan bastap elimizdiń oqý oryndarynda deneshynyqtyrý men sporttan synyptan tys sabaqtar jelisin keńeıtý jónindegi sharalar keshenin ázirleý josparlanyp otyrǵandyǵyn jetkizdi.
Palatanyń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń hatshysy Gúlnar Yqsanova óziniń qosymsha baıandamasynda búgingi tańda elimizdegi jasóspirimderdiń 50 paıyzǵa jýyǵy sozylmaly aýrýlarmen aýyratyndyǵyna nazar aýdartty. Depýtat bul aýrýlardyń basym bóligi sport pen deneshynyqtyrýǵa belsendiliktiń bolmaýynan týyndaıtyndyǵyn basa aıtty. Mysaly, mektepte oqý barysynda balalardyń kórý qabiletiniń buzylýy 5 esege, al as qorytý aǵzasy men tirek-qımyl apparatyna qatysty aýrýlarǵa shaldyǵý 3 esege artady eken.
Sońǵy 5 jylda aýrý túrleriniń jıiligi de kóterile túsken. Jasóspirimder arasyndaǵy qan azdyǵy aýrýy 2,3 paıyzǵa ósip, eresekterge qaraǵanda bul kórsetkish eki esege kóbeıgen.
Komıtet hatshysy sporttyq nysandardyń qoljetimsizdiginen týyndaǵan jaıttarǵa da toqtaldy. Ásirese, bul áskerge shaqyrý barysynda aıqyn sezilipti. Onyń aıtýynsha, sońǵy 2012 jylǵy kúzgi shaqyrýlarǵa qatysty medısınalyq jaramdylyq derekteri boıynsha, 104 myń jasóspirimniń 29 myńy áskerge ýaqytsha jaramsyz bolǵan. Al 11 myńnan astamy beıbit ýaqyttaǵy áskerı qyzmetke jaramsyz dep tanylypty.
Depýtattar tarapynan aýyldyq sportty damytý máselesinen bastap qazirgi ár sala boıynsha ulttyq quramada júrgen legıonerlerge qatysty saýaldar kóptep qoıylyp, birqatar oı-pikirler aıtyldy. Endi osy usynys-pikirler Parlamentke jańadan kelip túsken sport jáne deneshynyqtyrý zań jobasynda eskerilýi tıis.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».