Halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Farıza Ońǵarsynovanyń poezııasy barsha oqyrman júreginen berik oryn aldy
JÚREGI JYRMEN TERBELGEN
Farıza poezııasy tereń tylsymdarǵa úıirip áketedi. Sol sebepten bolar, aqyn poezııasy barshanyń júrek túkpirinen berik oryn aldy. Bir oqyp, qoıa salatyndaı emes, qaıta-qaıta oqýǵa jetelep turatyn parasatty poezııaǵa aınaldy. Aqyn jyryn qazaqsha túsinetin, qazaqsha biletin ózge ult ókilderi de oqıdy. Jeti jyl buryn aıaýly aqynnyń ózi bastamashy bolǵan «Bir el – bir kitap» aksııasy aıasynda bıyl «Daýa» lırıkalyq jyr kitabynyń tańdalýy tegin emes. Taǵy bir qaıtalap aıtar bolsaq, osy kitapqa engen jyrlaryn oqyǵan el-jurt aqyn júreginiń náziktigi men poezııasynyń shynaıylyǵyna kóz jetkizedi.
Halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Farıza Ońǵarsynovanyń poezııasy barsha oqyrman júreginen berik oryn aldy
JÚREGI JYRMEN TERBELGEN
Farıza poezııasy tereń tylsymdarǵa úıirip áketedi. Sol sebepten bolar, aqyn poezııasy barshanyń júrek túkpirinen berik oryn aldy. Bir oqyp, qoıa salatyndaı emes, qaıta-qaıta oqýǵa jetelep turatyn parasatty poezııaǵa aınaldy. Aqyn jyryn qazaqsha túsinetin, qazaqsha biletin ózge ult ókilderi de oqıdy. Jeti jyl buryn aıaýly aqynnyń ózi bastamashy bolǵan «Bir el – bir kitap» aksııasy aıasynda bıyl «Daýa» lırıkalyq jyr kitabynyń tańdalýy tegin emes. Taǵy bir qaıtalap aıtar bolsaq, osy kitapqa engen jyrlaryn oqyǵan el-jurt aqyn júreginiń náziktigi men poezııasynyń shynaıylyǵyna kóz jetkizedi.
Atalǵan aksııa aıasynda 10-11 qazan kúnderi Atyraýda «QazTransOıl» kompanııasy men oblystyq ákimdik qoldaýymen aqyn shyǵarmashylyǵyn keńinen nasıhattaǵan sharalar shoǵyryn ótkizdi.
Aldymen, «QazTransOıldyń» ár óńirdegi fılıaldarynyń qyzmetkerleri arasynda ótkizilgen «Qazaq tili – meniń tilim» baıqaýynyń saltanatynda bas dırektor Qaıyrgeldi Qabyldın: «Qasıetti Atyraý jeri tabıǵı baılyǵymen ǵana emes, qazaq rýhanııatynyń aıtýly talanttarymen, kórnekti qoǵam jáne memleket qaıratkerlerimen de áıgili. Olar ulttyq ádebıetimizdiń, mádenıetimizdiń, ǵylymymyzdyń máıegine aınalǵan. Osynaý shoǵyrdyń ishinde Sholpan juldyzdaı jarqyrap turǵan biregeıi – Farıza Ońǵarsynova. Qazaq ádebıetine osydan jarty ǵasyrdan astam ýaqyt buryn ózindik únimen erekshe qubylys bolyp kelgen Farıza talanty tamsandyrady. Farıza poezııasy – qazaq ádebıetin, onyń ishinde qazaqtyń aqyn qyzdarynyń poezııasyn jańa sapalyq beleske kóterdi. Bıylǵy 21 aqpanda Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń, Ulttyq kitaphananyń, Kitaphanashylar qaýymdastyǵynyń birlesken uıymdastyrý komıteti «Bir el – bir kitap» respýblıkalyq sharasy aıasynda aqynnyń «Daýa» jáne «Otkrovenıe» atalatyn jyr jınaqtaryn elimizde jappaı oqýǵa usyndy. Elimizde bıyl jetinshi ret ótkizilip otyrǵan «Bir el – bir kitap» sharasy álemniń AQSh, Ispanııa men Anglııa, Japonııa men Ońtústik Koreıa sııaqty elderinde keń taralǵan iri ádebı-mádenı shara. Osyndaı izgi sharaǵa «QazTransOıl» aksıonerlik qoǵamy da belsene qatysyp otyr. Búgingi «Bir el – bir kitap» sharasymen baılanystyrylǵan kompanııanyń dástúrli «Qazaq tili – meniń tilim» saıysynyń arqaýy da Farıza shyǵarmalary bolmaq», dedi.
Atalǵan kompanııada memlekettik til on jyldan asa turaqty túrde oqytylyp keledi. Kásibı sheberligi joǵary oqytýshylar tartylyp, qazaq tilin oqytýda jańa ádistemeler, aýdıo-beıne materıaldar men kompıýterlik tehnologııalar qoldanylady. Memlekettik tilde elektrondy qujat aınalymyn qamtamasyz etetin baǵdarlama júzege asyrylýda. Al «Qazaq tili – meniń tilim» baıqaýy 2008 jyldan dástúrli ótetin sharaǵa aınalyp otyr. Bıylǵy baıqaýǵa «QazTransOıldyń» qurylymdyq bólimshelerinen qazaq, orys, tatar, ázerbaıjan, bolgar, koreı, nemis, polıak ulttarynyń ókilderi bar «Shatty shańyraq», «Jeruıyq», «Alataý», «Jigitter», «Shańyraq» ataýlarymen bes komanda qatysty. Alty kezeńnen turatyn bul baıqaýda ózge ult ókilderiniń qazaq tilin meńgerýge, sol arqyly qazaqtyń tarıhy men ádebıetin, sonyń ishinde Farıza poezııasyn tereń bilýge talpynysy qýantty. Ásirese, Shyǵys fılıalyna qarasty Jezqazǵan munaı qubyry basqarmasynan qatysqan «Shańyraq» komandasy Muqaǵalı men Farıza poezııasyn bir-birimen sabaqtastyrǵan kompozısııa usyndy. Al qazaq ánin shyrqaǵanda Alash arystary men ult qaıratkerleriniń portretterin sahnaǵa ala shyǵýy da jarasyp turdy. Osy komandadaǵy ózge ult ókilderiniń bári de qazaq tilin meńgerýmen shektelmeı, qazaqtyń óneri men mádenıetin tereńirek bilýge umtylysynyń jarqyly sáýlelenip kórindi. Al Batys fılıalynyń namysyn qorǵaǵan «Shatty shańyraq» komandasynyń qazaq otbasynyń turmysyn sahnalaýy sátti shyqty.
– Bul baıqaýda baq synaý úshin eki aı daıyndaldyq. Baıqaýǵa deıin azdap bolsa da qazaqsha sóıleıtin edik. Endi osy baıqaý qazaq tilin burynǵydan da jaqsy bilýimizge úıretti. Buryn Farıza apaıdyń shyǵarmalaryn orys tiline aýdarmadan oqyǵan edim. Budan bylaı qazaq tilindegi túpnusqadan oqıtyn bolamyn. Farıza aqynnyń júregi jyrmen terbelgenin uǵyna tústim, – deıdi «Shańyraq» komandasynyń qazaqsha taza sóıleıtin beldi múshesi Aleksandr Kanonnıkov.
Aıtqandaı, osy komanda baıqaýdyń birinshi júldesine ıe boldy. Batys fılıalynyń atynan shyqqan «Shatty shańyraq» ekinshi, al jalyndaǵan «Jigitter» komandasy úshinshi júldeni ıelendi. Bul baıqaýdyń qundylyǵy nede? Birinshiden, jahandaný dáýirinde memlekettik mártebesi bar qazaq tiliniń qoldanys aıasyn keńeıtýdiń taptyrmas tásili deýge bolady. Ekinshiden, ózge ult ókilderi arasynda memlekettik tildi meńgerý arqyly otanshyldyq sezimdi qalyptastyrýǵa septigin tıgizetini daýsyz. Úshinshiden, tili basqa, tilegi bir ózge ulttardy qazaq aqyn-jazýshylarynyń kitabyn oqýǵa úndeý. Memlekettik tildiń mártebesin kótergen baıqaýdyń mańyzyn «QazMunaıGaz» aksıonerlik qoǵamy basqarma tóraǵasynyń keńesshisi Muhambet Kópeı bylaısha túıindedi: «Talaı baıqaýlarǵa kýá bolyp júrmiz. Bul baıqaýdyń dál osyndaı joǵary deńgeıde ótkizilýi óte keremet, oıymyzdan shyqty. Onyń ústine Farıza Ońǵarsynovanyń týǵan jerinde ótýi tilimizdiń mártebesin arttyrýǵa úles qosa tústi».
PARASAT TUNǴAN POEZIIа
Iá, aqyn poezııasynda alyp-ushpa sezim, jeńil oı aıtylmaıdy. Aqyn poezııasy muńǵa toly deýshiler de bar. О́ıtkeni, áıel muńyn dál Farıza aqyn sýrettegendeı, poezııa tilimen eshkim beıneleı almaıtyn shyǵar. Oqyrmany úshin aqyn poezııasy osynysymen qymbat, aqyn poezııasy osynysymen óz bıiginde tur. Aqyn poezııasyndaǵy muń renishten, ne jekkórýden órilgen emes. Adam júregin eriksiz elitetin saǵynyshtan týyndaǵan tátti muń. Al órlik, asqaqtyq, ózindik minez she?
– Farıza poezııasyn zertteýshilerdiń biri onyń lırıkasyna tek qana náziktik tán dese, biri asqaq, órshil úndi deıdi. Biraq mynany eskerý kerek: Farıza jyrlarynda muń bar, qyz muńy, áıel muńy, ana muńy bar, tereń mahabbat muńy bar. Muń bar jerde, mahabbat bar jerde náziktik bolady. Farıza poezııasynda órlik, asqaqtyq ta bar. Sebebi, Farıza – batyr, batyl, eshkimnen qoryqpaıdy, seskenbeıdi. Ol eshkimniń aldynda jalpaqtamaıdy, aıtatynyn betiń bar, júziń bar demeı, tike aıtady. Bul – Farızanyń minezi. Poezııada minez bolmaı, ol shynaıy poezııa emes. Farıza poezııasy – minezdi poezııa. Aqyn jyrlary qaıǵyrsa da, qýansa da, shattansa da, maqtansa da – bári shynaıy sezimmen tógile óleń jetesine túsedi. Bári lapyldap janyp turady. Lebi júregińe enedi. Júrekten shyqqan sózder júrekke jetpeı tynbaıdy, – dep óziniń pikirin bildirdi aqyn shyǵarmashylyǵyna arnalǵan ǵylymı-tájirıbelik konferensııada Farıza Ońǵarsynovanyń ınstıtýtta birge oqyǵan kýrstasy, belgili ǵalym Qadyr Júsip.
Saǵynyshqa aınalǵan áıel muńyn, qyz muńyn, mahabbat muńyn shynaıy jetkizýge parasatty oı qajet desek, artyq aıtqandyq bolmas. Aqyn poezııasynda saǵynyshty muń parasatty oımen órnektelmese, muzbalaq aqyn Muqaǵalı «Farıza, Farızajan, Farıza qyz» dep muń shaqpas edi. «Daýa» lırıkalyq jyr kitabyna engen ár óleńi ǵana emes, onyń shyǵarmashylyǵy tutastaı sarqylmas rýhanı qazynaǵa aınalǵaly qashan! Ár kezeńderi shyqqan kitaptarynyń oqyrman qolynan túspeı oqylatyndyǵyn osy sebepten degimiz keledi.
Kindik qany tamǵan, ádebıet álemine qanattandyrǵan Atyraý jurty Farıza aqyndy ár kez saǵynyp júredi. Aqynnyń ózi de týǵan jerge ańsap keledi. Osy joly Farıza aqyn týǵan jerine kele almasa da, týǵan jerge saǵynyshyn beınekórinis arqyly joldapty. Al atyraýlyqtardyń aıaýly aqynyna degen saǵynyshy áste ortaıa qoımaıtyny aqyn shyǵarmashylyǵyna arnalǵan kitap kórmesi men Mahambet atyndaǵy qazaq drama teatrynda ótken shyǵarmashylyq keshke kelýshilerdiń kóptiginen ańǵarylyp turdy. Ásirese, shyǵarmashylyq keshte aqyn jyrlarynan sýsyndaǵysy kelgen jurt teatr zalynda ıin tiresip turdy.
Shyǵarmashylyq kesh áýeli Farıza aqynnyń ádebıet álemine qol sozǵan balalyq shaǵynan shyrqaý shyńǵa kóterilgen búgingi kúnge deıingi shyǵarmashylyq bolmysy tanylǵan ómiri sahnalyq kórinispen bastaý aldy. Oblys ákiminiń orynbasary Shyńǵys Muqan: «Qazaq ádebıetine shyǵarmashylyq áleýetin tanytqan, óziniń de, jyrynyń da, qaısarlyǵymen, qaırattylyǵymen qoǵam jáne memleket qaıratkeri dárejesine kóterilgen, bárimiz qurmet tutatyn aqyn Farıza Ońǵarsynovanyń «Daýa» lırıkalyq jyr kitabynyń «Bir el – bir kitap» aksııasyna arqaý bolýy barshamyz úshin maqtanysh. Poezııa deıtin ǵajaıyp álemniń bir padıshasy Farıza Ońǵarsynovadaı asylymyzdy ardaqtap, kópke úlgi tutý bárimizdiń paryzymyz» deı kele, Atyraýda ótkizilgen sharalardyń mańyzyna toqtalyp ótti. Belgili qalamger Rahymjan Otarbaev, qoǵam jáne memleket qaıratkeri Muhambet Kópeı Farıza shyǵarmashylyǵynyń san qyrlary týraly áńgimeledi.
Qazaqtyń belgili kompozıtorlarynyń aqyn óleńderine jazylǵan sazdy ánderin Elena Ábdihalyqova men Sáken Qalymov oryndady. Jyr álemindegi tusaýyn Farıza Ońǵarsynovanyń ózi kesken jas aqyndar Álııa Dáýletbaeva men Baqytgúl Babash halyq jazýshysyna arnaǵan saǵynyshty óleńderin oqyp berdi.
Joldasbek ShО́PEǴUL,
«Egemen Qazaqstan».
Atyraý.