Adamǵa Qudaıdyń bary jetpeı me?!. (esse)

Al naýryzdyń tańy shýaqty jyly edi. Bir jas jigit:

– Ata, kólik kerek pe? – dep surady.

– Dál tóbesinen tústiń, jas dosym. Kettik.

– Qaıda barasyz?

– Áýeli meshitke apar. Tańǵy namaz oqıyn. Sonan soń, Abaı saıabaǵyna jetkizip sal.

– Áı, Baqbergen, Abaı saıabaǵy qaı tusta?

– Ortalyqta.

– Meshit she?..

– Qalaǵa kire beriste aıadaı meshit bar. Soǵan soq. Sol yńǵaıly bolady.

– Júdá, jaqsy boldy, – dep qýandy kólik júrgizýshi jigit.

– Sen qalany bilmeseń, qalaı taksıst bolyp júrsiń?.. – dep suradym.

– Aýyldan endi ǵana keldim ǵoı. Kó­re-kóre kósem bolasyń, sóıleı-sóı­leı she­shen bolasyń demeı me, qazaq?

Meshittiń syrty da, ishi de taza, uqyp­ty eken. Jyly sýmen bet-aýzymdy shaıdym. Asyqpaı namaz oqydym. Shaǵyn me­shit ishi janǵa jaıly edi.

Abaı saıabaǵynyń qasynda mashınadan túsip qaldym. Keń saıabaqta jan joq eken. Esik aldynda qap-qara Abaı eskert­kishi kóldeneń jatyr. Babama basymdy ıdim. Qap-qara tasty sıpadym. Fatıha sú­resin oqydym. Osydan sál joǵary jerde 2007 jyly Abaıdyń uly Týraǵul babama aq granıtten bıiktigi úsh metrlik obelısk turǵyzǵan edim. Sony taba almaı jan-jaǵyma alaqtaı berdim. Bireý ádeıilep kelip, basymdy baltamen uryp túsirgendeı mıyma qan shapshydy, jerge tizer­leı otyryp qalǵanymdy sezdim. Úsh metr­lik aq granıtten somdalyp jasaǵan obelısk kózdiń jaýyn alǵandaı ádemi bolatyn. Sol obelıskiniń endi orny ǵa­na qalypty.

Jıdebaıdaǵy ákesi Abaıdyń, ájesi Zere­niń, anasy Uljannyń, Aqshoqyda jatqan Qunanbaıdyń, Maǵaýııanyń, Ábishtiń zırattarynan, Shymkenttegi farmzavodtyń astynda qalǵan qazaq zıratynan da arnaıy topyraq alyp, Shym­kent­tegi Abaı saıabaǵynyń tap ortasynan qalap alǵan yńǵaıly orynǵa Týraǵul babama kelisti eskertkish turǵyzǵam. Shymkenttiń eli shyn qýanǵan. Tileýles bol­ǵan.

Týraǵul babamyzdy Sovet úkimeti on bes jyldaı qýdalap, aqyry Shymkent qa­lasynda óltirip tynǵan. Qazaqy zırat­qa eleýsiz jerledi. Semeıdegi О́skenbaı urpaǵyna arnaıy salynǵan Aqshoqydaǵy kólemdi kesenege Týraǵuldy jetkizýge, qýdalaýǵa túsken tobyqtynyń shamasy jetpedi. Estileri túrmelerde, ıá el-jer saǵalap, qashýda bolatyn. Shahkárim qa­jyny 1931 jyly atyp óltirgen. Tekti tek­ten tiri qalǵan jazýshy, aýdarmashy, bolys bolǵan Alash ardageri Týraǵul Qunanbaev qana edi. Endi oǵan da týǵan jerinen topyraq buıyrmaı, syrtta jan tapsyrdy.

Al men elý santımetrlik tapal ǵana jer­­­ge tóseıtin qońyrsha tastyń aldynda tizer­­lep otyrmyn. Kózden parlap jas aqty.

Londonda Abaıdyń úıin ashqanymda, Semeıden adamdar shaqyrtqam, bireýi kelmegen. Shymkent qalasynda Týraǵul babama arnaıy eskertkish saldyryp, úlken as bergende de Semeıden adam­dar shaqyrtqam, bir adamy kelmegen. Odan keıin de týǵan elimniń atyn shy­ǵarǵan aıtýly ister tyndyrdym, bi­raq qaıtyp Semeıden jan shaqyrǵan emespin. Jaýlarymdy qýant­paıyn, dep ón-boıymdy jıyp, sýyq asfalttan tizemdi kóterip, ázer turdym-aý. Áldekim qolymnan demegendeı boldy. Jas áıel eken. Anadaı jerde bizdi baǵyp turǵan on-on bir jastaǵy bala da maǵan kómek berýge umtyla berdi.

– Aǵa, asyqpańyz, – dedi áıel. – Siz Rollan aǵasyz ba?

– Dál ústinen tústińiz. Rahmet, qa­ryn­dasym. Saǵan da rahmet, – dedim meni qoltyǵymnan demeı bergen qara sur óńdi balaǵa.

– Arzymaıdy, – dedi bala.

– Aǵa, mynaý taza oramal, kóz al­dy­ńyz­dy súrtip jiberińiz. Sizdiń nege qa­palanǵanyńyzdy uǵyp turmyn. Týraǵul babamyzǵa arnap appaq eńseli es­kertkishti ashqanyńyzda, tereń sóz aıt­qanyńyzda qalanyń kóp adamy osy jerde boldy ǵoı. Men óz klasymnyń oqýshylaryn arnaıy alyp kelgem.

– Apaı, bizben kórshi turatyn Asyl degen qyz sol jıynda Abaıdyń óleń­derin oqypty deıdi. Sol ras pa?!.

– Úsh jasar qyz Abaıdyń óleńderin jat­qa oqydy. Búkil Shymkent súısindi. Bárimiz tań qalǵanbyz. Ol ras. Rollan aǵa ol qyzǵa syılyq bergeni de esimde.

– Anaý turǵan eki qabatty úıde, Abaı úıin ashtyńyz. «Abaı» atty otyz eki bettik gazet shyǵardyńyz. Shymkenttiń bar­­lyq qazaq mektepteri sol gazetpen ju­mys istedi. Nebir keremet maqalalar, aqyl-ósıetter beriletin. Ondaı gazet qazaq elinde buryn-sońdy shyqqan emes. Endi shyqpas ta!..

– Qaryndasym, sen ózi bárin biledi ekensiń ǵoı, – dep tańyrqadym. – Men sol 2007 jyldan beri Shymkentte bol­ǵan emespin. Aýrýhanadan shyqqan soń, Túrkistanǵa, Shymkenttegi Týraǵul ba­bam­nyń eskertkishine bas ıip ketkim kelgen. Oǵan kórdiń be, mine... – dep bógele bergenimde, qasymda turǵan bala:

– O, Týraǵul babanyń eskertkishiniń tas-talqanyn shyǵaryp ta úlgergen eken ǵoı, – dep kúlimsiredi.

– Sen nesine qýanasyń? – dep zekidi muǵalim áıel.

– Men qýanyp turǵanym joq, kókiregim qars aıyrylyp, bir ýys júregim eńirep jylap tur, – dedi ekilene sóılegen jas bala.

– Seniń esimiń kim? – dep suradym.

– Aıbar bolady.

– Jaqsy esim! Sen bolǵanda, Abaıdyń uly Týraǵul babamyzdyń eskertkishin esh­kim tas-talqanyn shyǵaryp, qırata almas edi. Bizdiń sorly elge sendeı batyr uldar kerek, Aıbar!

– Ata, men sizben kelisemin.

– Átteń, qazaqtyń batyr uldary áli besikte jatyr. Úsh ǵasyr boıy qaıǵy men muń arqalaǵan qazaq halqynyń eńsesi kóte­rilip, kóńili óskenin qalaımyn. Sonan da, Qudaıdan kúnde qazaqtyń rý­hy órship, namysy órleýin tileýden ja­lyǵyp kórgem joq. Atoılap turatyn azamattar, jalyndap turatyn qyzdar kerek bizdiń bul kóshimizge. Biz sonda ǵana oshaǵymyzdyń otyn óshirmeı, erkin ty­nys­taıtyn el bola alamyz. Biz sonda ǵana ólmeıtin, óshpeıtin ult bola alamyz. Tas baýyr, jalǵan urandarmen ult­ty da, halyqty da kótere almaısyz. Adamdy adam jasaıtyn, Adamnyń júre­ginde janatyn – Adamgershilik oty. О́z­ge­niń bári jalǵan! Bu dúnıede máńgi esh nárse joq. Máńgi erkin tynystaıtyn Qu­daı ǵana!

– Aǵa, men sabaqqa asyǵýlymyn. My­naý meniń telefonym, – dep jas áıel vızıt­kasyn qolyma ustatty. – Sizge bir nárse aıtýǵa ruqsat etińiz. Janymnyń kúıgeninen aıtaıyn. Kisiden kisilik ket­kendikten aıtaıyn, – dep sál damyl­dady da: – Appaq eskertkish alys­tan kóz tartyp turýshy edi. Qasyna jetkende jurt toqtap, tastaǵy jazýdy oqy­ǵan soń, qarttary bastaryn ıetin. Sol appaq eskertkishti kózdi ashyp-jum­ǵansha tas-talqanyn shyǵarǵanyn kózimiz kórdi. Qurylysshylardan, eskert­kishti nege alyp jatyrsyzdar? Qaıda kóshirmeksizder? – dep suradyq.

– Kóshirmeımiz, qurtamyz! – dep kúldi bireýi.

– Júdá, ońtústikke Abaı ne kerek?.. Onyń balasy ne kerek? Alashorda ne kerek?

– Túkke de keregi shamaly... – dep keı­bireýi áńgimeni qoldaǵan boldy.

– Senderge patshanyń generaly Chernıaev kerek pe? – dep órekpip edim, bireýi:

– Áı, qatyn, joǵal, – dep aıǵaılady da, qurylysshylarǵa: – Aq granıtterdi bastyq­tyń úıine aparyńdar. Kamın tur­ǵyzamyz, – dedi.

* * *

Úsh jastaǵy qyz jurt aldyna atyp shy­ǵyp, Abaı aqynnyń eń bir kúrdeli fılo­sofııalyq oıǵa toly «Totyqus tús­ti kó­belek» óleńin oqyp ketti.

Adamzatqa ne kerek,

Súımek, sezbek, keıimek.

Hareket qylmaı, júgirmek,

Aqylmen oılap sóılemek.

Árkimdi zaman súıremek,

Zamandy qaı jan bılemek?

Zamanǵa jaman kúılemek,

Zamana ony ılemek.

Jurt tańǵaldy. Úsh jastaǵy qyz she­shesiniń etegine betin basyp, jurttan kó­zin almady. Qyzdyń tosqany jurttyń sha­palaǵy bolatyn. Qyzdyń ózi qol soq­t­y. Jurt ta qolpashtap dý qol soǵyp ber­di. Al jurttyń sanasyna Abaıdyń oıly sózi áli jetip úlgermep edi.

– Ustaz apaı jaqsy adam eken, – dedi Aıbar.

– Kelisti adam.

– Shyndyqty jalaýlatady eken. Kú­ıeýi ­uryp-soǵatyn bolar.

Men Aıbarǵa tańyrqaı qarap alyp, basynan sıpadym.

– Aıbar, men myna araǵa tize búgip bir duǵa oqıyn. Sen meni tosa tur.

– Aǵa, qasyńyzǵa birge tizerleıin.

Men áýeli Týraǵul babamnan keshirim suradym. Týǵan elińizden bólip-jaryp, bu jerge sizdi men ákelgem joq. Beıi­tińiz­di buzǵan da men emespin. Basyńyzǵa tur­ǵyzǵan eskertkishti talqandaǵan da men emespin. Pende degen tárbıege kón­beıtin «maldar» bar. Olarǵa meniń ámi­rim júrmeıdi, ony ózińiz de bilesiz.

«Ony bilemin», – dedi Týraǵul babam. Men sasqalaqtap jan-jaǵyma qaradym. Qarsy aldymda jerge tóseıtin qońyr tas­ty kórdim. Qasymda otyrǵan Aıbardy kórdim. Ol salmaqty otyr edi. Tegi bar balapan-aý, – dep súısindim.

«Sende kiná joq, Rollan».

Mende bir kiná bar dep oıladym. 2007 jyly Shymkenttegi farmzavodtyń janynan bir ýys topyraq alyp, Aqsho­qy­daǵy Qunanbaı babanyń qorymyna aq gra­nıtpen kómkerip jatqyzýǵa shamam ke­­ler edi. Sol kezde ony nege oılamadym? – dep ókingenimde ózegim órtenip tús­ti.

Saıabaqtan shyǵa bergende Aıbarǵa burylyp:

– Aıbar, men Shymqalaǵa tańǵy poıyzben kelip tústim. Bir jerden as ishsek qalaı qaraısyń? – dedim.

– Júdá, qatty qýattaımyn, aǵa. Men ekskýr­sovod retinde sizge myqty kafe­ni aıtaıyn. Kelisseńiz, sol kafege aparaıyn.

Kafe shynymen de kelisti eken.

– Aıbar, sen qysylma, unaǵanyńdy tańda.

– Rahmet, ata! Maǵan sizdi Qudaı jiberse kerek.

– Tań atpaı ma?!.

– Keıde mektepke barǵym kelmeıdi. Muǵalim­niń bári áıel. Meniń atam aıt­paqshy, búgingi mektepti qatyn-qalash bas­qarady. Erkekterdiń tereń okoptarda búrisip-búrisip jatqandaryna otyz bes jyl boldy bilem. Kedeılik dáýirlep tur. Aqsha joq. Toıyp isherlik tamaq ta joq­tyń qasy. Biraq, ozat oqýshylar bar. Sonyń biri de baıdyń balalary emes, kedeı-kepshiktiń balalary... Muqaǵalı aqyn «Biz jetimdermiz! Jetim bolyp júrip-aq jetilgenbiz!» – dep tebirengen. Meniń ákem Muqaǵalı aqynnyń barlyq óleńderin jatqa biledi.

– Ákeń myqty eken!..

– Kezinde myqty bolǵan desedi. Qazir myqty emes.

– Nege? – dep tańyrqaı suradym.

– Araq iship ketti ǵoı... Toqtaý joq. Biraq adal. О́zi uzyn boıly, jaýyryny qaq­paqtaı batyr tulǵaly adam. Kúni boıy bazarda júredi. Jurttan bir bas jo­ǵary, alpaýyt adam bazarda sóılep kele jatady. – Iá, Qudaı, kel, shyq, jek­pe-jekke! Bar ekenińdi kóreıin, shyq, jekpe-jekke! – dep daýystaı sóılep bara jatady. Ákemdi bazardaǵylardyń bári tanıdy. Onyń ne sóıleıtinin de biledi. Bireý kúledi, bireý keııdi, bireý aıaıdy.

– Áńgimeshisiń-aý, Aıbar-jan! – dep súısinbeske amalym qalmap edi.

– Ata, Qytaıdyń Ýhan qalasyndaǵy bakterologııalyq lańkestik álemdi dúr silkindirdi ǵoı. Siz ol týraly ne oılaısyz? – dedi Aıbar.

– Alypqashty áńgime kóbeıdi. Men bilsem, koronavırýs Ana-Jer úshin tajal oty. Búkil álemdi jalmap túsire­tin qasiret. Pandemııadan jyldam qorǵaný­dy oılastyrý kerek.

– Semeıde ótetin Abaı aqynnyń 175 jyldyq mereıtoıyna qatysasyz ba?!.

– Eger álem koronavırýske qalqan qoıa almasa, Farabı men Abaıdyń toıy eli­mizde ótpeıdi. Tokıodaǵy Olımpıada da ótpeıdi. Pandemııa Patshalyǵynyń aldynda biz álsizbiz. Ana-Jer 7,5 mıl­lıard halyqty asyraýǵa shamasy jetpeıdi. Ana-Jerdi ustap turýǵa energetıkalyq qýat ta jetpeıdi. HH ǵasyrdyń alpysynshy jyldarynda Ana-Jerde adam sa­nyn tejep ustaýǵa, ekologııalyq apattardy boldyrmaýǵa, jan salmasaq, HHI ǵasyr­da Ana-Jerdi bútindeı óltirip tynamyz. Ana-Jerdi óltirgen soń, ózimiz de ólemiz, – dep aqıqat aıtqan álemniń adal ǵalymdary men oıshyldary bol­ǵan. Olardyń ashyna aıtqan eskertý sóz­de­rine adamzat mán bermedi. О́kinishti.

– Sonda ne, ata, aqyrzaman bolatyny ras pa?

– Aıbar, biz aqyrzaman atty jar­dyń jaǵasynda ary-beri teńselip turǵany­myzǵa bir ǵasyr ótti.

Úlken dúkenge tirelip baryp toqta­dyq.

– Aıbar-jan, mynaý bir kelisti, keń dúken eken, osyǵan kireıik.

Jarty kún maǵan kómekshi bolǵan, sóı­legish, jónbilgish, Shymqalanyń na­ǵyz blogeri Aıbarǵa estelik bolar­lyq syılyq alǵym kelgen.

– Seniń smartfonyń bar ma?..

– Oý, Ata, smartfon meniń ne teńim?!. Mende mektepke baratyn sómke de joq qoı, – dep Aıbar jadyraı kúldi.

– Saǵan myqty smartfon syıla­ıyn dep edim. Onynshy «Aıfonǵa» qalaı qaraısyń?..

– Ata, men qarsy emespin. Biraq bul Shym­qalanyń sóılegishi men bolǵanym­men, tentegi men emespin. Onynshy «Aıfondy» siz alyp beresiz, shúbá joq, bi­raq ony maǵan kim ustatady?.. Erteń-aq tentekter tartyp alady ǵoı. Maǵan orta­sha ǵana «Samsýng» alyp berseńiz, sol jetedi.

– Aıbar, ekskýrsovod, sizdiń buıry­ǵyńyz maǵan zań.

– Rahmet, ata, – dep baryp Aıbar kó­zin tómen salyp ketti.

– Bir nárse aıtaıyn dediń be?

– Yńǵaısyzdanyp turmyn...

– Sen sııaqty birinshi klasty ekskýr­so­vodqa, men birinshi klasty gonorar tó­leýim kerek. Qysylma, aıt!

– Bizdiń úıde bes bala bar. Úlkeni on eki jastaǵy Aıbar. Myna menmin. Sonan keıin Abylaı, Kenesary, Sadyq degen úsh ul. Sara degen úsh jastaǵy qyz taǵy bar... Búgin Saranyń týǵan kúni. Meniń gono­rarym úlken qýyrshaqqa jete me eken, ata, a?..

– Jetkende qandaı!..

Aıbar oılanyp baryp:

– Saraǵa qýyrshaq alǵan soń, ony dúnıege ákelgen sheshesine de syılyq bolǵany durys qoı, ata, a?..

– О́te durys. «Aıfon» alamyz ba?

– Sheshem qatardaǵy adam. «Samsýng» al­saq jeter.

– Ákeńe ne alasyń?..

Aıbar oılanbastan jarqyrap kúlgen qalpy meni qushaqtady.

– Qudaıdy kúnde jekpe-jekke shaqy­ryp júrgen ákem, qolda bardyń qadirin áli bile qoımas...

– Sheshim senen, Aıbar! Qalaı aıtsań, solaı isteımiz!..

Úlken dúkendi kóshirerdeı bolyp Aıbar ekeýmiz dalaǵa shyqtyq. Dúkenniń qasynan taksı ustap, on-on bes dorbany soǵan saldyq.

– Aıbardy úıine jetkizip salyńyz, – dep tapsyrdym júrgizýshige.

– Joq, áýeli atamdy qonaq úıge ornalastyraıyn. Kóke, siz meni qonaq úıdiń aldynda tosa turyńyz.

– Qup bolady! – dedi taksıst.

Men qonaq úıge ornalasyp bolǵan soń, esik aldyna shyqtyq.

Jyp-jyly kesh edi. Qala shamdary endi ǵana jana bastaǵan.

– Rahmet, ekskýrsovod! Sen jaqsy jigitsiń! Jaqsy adam bolyp baq!

On eki jastaǵy balanyń kóńili tolqýly bolatyn. Kóz jasyn kórsetkisi kelmeı, meni qushaqtaı berdi. Márt minez tanytyp tur edi.

Maǵan osy Shymqalanyń ózi de, adamdary da, ıisi de unaıtyn. Keıde osy Shym­qalany saǵynatynym da bar, sol kezde álemniń qaı túkpirinde júrsem de, saparymdy úzip tastap, Áýlıe babamnyń eline asyǵatynmyn.

Tańmen talasa turyp, Qurandy qusha­ǵy­ma basqan kúıi Áýlıeniń kesenesiniń túbinde uzaq júretinmin.

O, ol umytylmaıtyn, esten ketpeıtin ózge­she tynysty sátter ǵoı!..

Kók bazardyń aldyna taqaı bergenim sol edi:

– Kóke, kókesi deımin, – degen tanys da­ýys estildi.

Keshe tańerteń, meni shaǵyn meshitke apar­ǵan taksıst jigit eken.

– Kóke, qaıda jol júrmeksiz?..

– Túrkistanǵa.

– О́zim aparyp salamyn. Túrkistan óz elim ǵoı... – dep saldyr-kúldir sóılep tur. – Qol dorbańyzdy maǵan berińiz. О́zim jaıǵastyram. Sýsyndy da ózim ret­teımin, kókesi.

Artynsha áýdem jerden erkin, dúr­ki­regen daýys estildi. Artynsha uzyn boıly, qalyń shashty, bet-álpeti kelisken jigit aǵasy kórindi.

Jan balasyna nazar salyp qaramas­tan, jan balasyn elep-eskermesten topty jaryp, týra maǵan qaraı kele jatty.

– Áı, Qudaı, bar bolsań, kel beri, shyq, jekpe-jekke!.. Shyq!..

Qudaı adamzatqa qarsy shyǵýǵa bel býǵan osy bir sátte, Shymqalanyń batyr tul­ǵaly azamaty Kókbazarda Qudaıdyń ózin jekpe-jekke shaqyryp tur edi.

Bul buryn-sońdy bolyp kórmegen kózsiz batyrlyq bolatyn!

Qudaı jigitke tańyrqaı ezý tartyp qarady da, sál damyldady. Jumaqtaǵy alma­nyń dámin tatpańdar degende de aqyl­ǵa kónbegen Adam erlik tanytqan.

Ol erliktiń nemen bitkenin Qudaı bi­letin.

Al adam bilmeıtin. Adam ózin Qudaı sanap adasqanyna yqylym zamandar ótti ǵoı, nesin aıtasyz!..

Qudaı, Ýhanda bir top adamdardyń ýys-ýys shybyn-shirkeıdi shashyp tur­ǵanyn kesh ańǵaryp qaldy.

Adam adamzat balasyna qarsy, taǵy da bir qaýipti synaqty únsiz jorǵalatyp jiberip jatyr edi.

– Senderge pandemııa patshalyǵynyń jıirkenishti syıymen alysa turý qa­lypty ǵoı, – dedi Qudaı.

Qudaı Adamnyń aramdyǵyna esh tań­danbady, tek ótkir kózinde muń tur edi.

Qudaı óz qateligine kúıreı kúıindi me?.. Álde Adamnyń toıymsyz pıǵylyna kúıreı kúıindi me?.. Ol jaǵy bizge beımálim bolatyn...

– Qudaı, bar bolsań, kel beri, shyq, jekpe-jekke!.. Shyq!..

Al pandemııa patshalyǵy álemdi endi ǵana asyqpaı jaýlap, aıaýsyz jaıratýdy bastap ketken...

Jaratýshy Qudaıdyń ózine qarsy shapqan pendeler, dem ala almaı tun­shy­ǵyp, ólim qushyp, tozaqqa topyrlaı túsip jatqan. Ana-Jerdi qorlaǵan. Adam-pende Qudaı­dyń qarǵysyna ushyraǵan.

Biraq sońǵy sóz áli de Qudaıdyń quzy­ryn­da qalyp edi.

Osy shaǵyn essem HH ǵasyrdyń toqsa­nynshy jyldarynan el basqarǵan, memleket basshylarynyń biri bolǵan, isker, ómir kórgen, jón bilgen Shyǵys Qazaqstan ob­lysynyń ákimi Danıal Ahmetov pen Túrkistan oblysynyń ákimi О́mirzaq Shó­keevke tilek hatym bolsyn.

Bul máseleniń eki túrli sheshimi bar.

Birinshi sheshim: Shymkenttegi Týraǵul ba­bama aq granıtten turǵyzǵan bıiktigi úsh metrlik obelısk, Abaı saıabaǵynyń ishin­de ornalasqan edi. Sýret boıynsha sol obe­lıskini saıabaqta qaıta ornatý kerek. Týraǵul babamyzdyń súıegi Shymkentte jatyr ǵoı.

Ekinshi sheshim: Shymkenttegi farm­­za­­vodtyń astynda qalǵan qazaq beıiti­niń ornynan bir ýys topyraq alyp, Shyńǵys­taýdaǵy qorymǵa aparyp jaıǵastyrý kerek. Abaıdyń balalarynyń bári sonda, Qunan­baı atalarynyń qasyna jerlengen. Tekti tuqymnyń jer betindegi sońǵy mekenjaıy, sol Aqshoqy qorymy.

Alystan Áýlıeniń mavzoleıi kózge sha­lyndy. О́n-boıymdy yp-ystyq tol­qyn qýalaı jóneldi. Áýlıemen japa-jal­ǵyz qalýdy kóksegen judyryqtaı jú­rek bulqynyp baqty. Kózime jas úıi­ril­­di. Men ábden tas-talqan bolyp shar­sha­ǵanymdy sezdim... Aıaǵymdy sozyp tas­tap, yńǵaılanyp otyrýyma mashına tarlyq jasady.

Bu dúnıeden keńdik kórmedik, bálkim, o dúnıede keńdik kórermiz, degen dámege úmit­tengen boldym.

O, saıtan úmit, bizdi azǵyrǵan da, al­daǵan da sen ǵoı. Al Qudaı, bu dúnıede adamǵa úmit baryn sezdirmese, Ana-Jerde adam­nyń ómiri tozaq bolary anyq edi.

Telefonyma shuǵyl hat keldi.

«Ata, meniń ákem Qudaıdy tóbeleske kún­de emes, jylyna bir-aq ret shaqyr­ǵanda, bizdiń otbasynyń ómiri ońdy bolar edi, dep oılaımyn. Siz Abaı babańyzdy jany­ńyzdan artyq jaqsy kóredi eken­siz. Men de ákemdi janymnan artyq jaq­sy kórgim keledi. Abaı babamnyń eskert­kishiniń qasyn­da turmyn. Búgin de sabaqqa barǵam joq. Sabaqtyń úlkeni Abaıdyń óleńi eke­nin endi ǵana uqtym».

«Áýlıeniń mavzoleıi endi kózge shalyndy. Júregim týlap berdi. Aıbar, janyń oqýdy shyn qalasa, oqýdyń erte-keshi bolmaq emes».

«Ata, koronavırýs úlken adamdarǵa qaterli aýrý deıdi. Saq bolyńyz!»

«Koronavırýstan ba, adamdardan ba?..»

«Ata, ekeýinen de!.. Al Qudaı ózińizdi aıalaı baǵyp-qaǵyp tur­ǵanyn uqtym.»

«Aıbar, ony uqqan adamǵa, Qudaıdan basqa ne kerek?..»

 

Rollan SEISENBAEV