Qıyndyqpen kúres (Jeti aıdyń qorytyndysy ne deıdi?)

 Karantın kezeń-kezeńimen alynady

Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı 10 kún ishinde Qazaqstanda korona­vırýs ınfeksııasynyń reprodýk­tıv­tiliginiń ortasha kórsetkishi 0,92-den 0,82-ge deıin tómendegenin baıandady. Sa­ýy­ǵyp shyqqan adamdardyń úlesi 73,6%-dy quraıdy, qalǵandary qajetti em alyp ja­tyr. Tósek oryndarynyń júktemesi 61%-ǵa, jedel járdem shaqyrý kólemi 62%-ǵa (3 232-den 1 232-ge deıin) tó­men­dedi.

«Jalpy alǵanda, elimizdegi sanı­­tar­lyq-epıdemııalyq jaǵdaı turaq­ty. Nátıjeler qabyldanǵan sharalar­dyń tıimdiligin kórsetip jatyr» degen A.Mamın, Densaýlyq saqtaý mı­nıs­trligine qalyptasqan epıdemııalyq jaǵdaıdy eskere otyryp, karantın sharalaryn kezeń-kezeńimen alyp tastaý josparyn Memlekettik komıssııanyń qaraýyna engizýdi tapsyrdy.

Ekonomıkanyń negizgi salalary damyp keledi

Budan keıin Úkimet elimizdiń 2020 jylǵy qańtar-shildedegi áleýmet­tik-eko­nomıkalyq damýynyń qorytyndysy men respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn qarady. Ekonomıkanyń, bank salasynyń jaı-kúıi, respýblıkalyq bıýdjettiń at­qarylýy, memlekettik satyp alýdaǵy jergilikti qamtý týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri R.Dálenov, Ulttyq bank tóraǵasy E.Dosaev, Qarjy mınıstri E.Jamaýbaev, ónerkásip pen energetıka sektoryndaǵy ahýal týraly Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mı­nıstri B.Atamqulov pen Energetıka mınıstri N.Noǵaev, agroónerkásip kesheni týraly Aýyl sharýashylyǵy mınıstri S.Omarov, óńirlerdiń damýy týraly Almaty oblysynyń ákimi A.Batalov, Aqmola oblysynyń ákimi E.Marjyqpaev, Mańǵystaý oblysynyń ákimi S.Trumov, Atyraý oblysynyń ákimi M.Dosmuhambetov, Aqtóbe obly­synyń ákimi O.Orazalın baıandady.

Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov atap ótkendeı, 2020 jylǵy qańtar-shildeniń qorytyndysy bo­ıynsha taýarlar óndirisi 2,1%-ǵa ósti, sonymen birge kórsetiletin qyzmetter 6,2%-ǵa qysqardy. Nátıjesinde, jedel derekter boıynsha, jalpy ishki ónim 2,9%-ǵa tómendedi. Jyldyq ınflıasııa 7,1% qurady. Bul kútilgen ınflıasııa dálizinen tómen (8-8,5%).

Sóıtip jeti aıdyń qorytyndysy boıynsha ekonomıkanyń bazalyq salalarynda oń ósim serpini saqtalýda. О́ńdeý ónerkásibinde 3,8%-ǵa, onyń ishinde mashına jasaýda 13,9%-ǵa, azyq-túlik ónimderin óndirýde 4,1%-ǵa, farmasevtıkada 23,2%-ǵa, jeńil ónerkásipte 7,3%-ǵa, qaǵaz óndirisinde 15,7%-ǵa, hımııa ónerkásibinde 3,6%-ǵa jáne daıyn metall buıymdaryn óndirýde 18,6%-ǵa ósim qamtamasyz etildi. Qurylys kólemi 6,3% -ǵa, turǵyn úı salý 7,5%-ǵa nemese shamamen 7 mln sharshy metrge artty. Aýyl sharýashylyǵynda turaqty ósim 2,5%-ǵa qamtamasyz etildi.

Degenmen OPEK+ qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardy oryndaý qajettiligi jaǵdaıynda munaı óndirýdiń tómendeýi (-1,4%) baıqalady, bul taý-ken óner­kásibiniń jalpy kórsetkishterine tikeleı áser etti (0,4%-ǵa tómendeý). Taý-ken sektorynyń basqa da mańyzdy baǵyt­tary boıynsha oń dınamıka saqtalyp otyr: kómir óndirý 2,6%-ǵa, metall kenderin óndirý 2,3%-ǵa, tabıǵı gazdy óndirý 0,9%-ǵa ósti.

Karantın kezinde qyzmet kórsetý sektorynda kórsetkishterdiń tómendeýi baıqalady (-6,2%). Bul ásirese saýda (-11,9%), kólik (-15,6%), ákimshilik qyzmet kórsetý (-5,3%) salalaryna jáne jyljymaıtyn múlikpen jasalatyn operasııalarǵa (-4,3%) qatysty. Aqmola, Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Jambyl, Qostanaı, Mańǵystaý jáne Sol­tústik Qazaqstan oblystary, Nur-Sul­tan jáne Almaty qalalary áleý­mettik-ekonomıkalyq damýdyń 7 negiz­gi kórsetkishiniń 5-ýi boıynsha ósim kórsetti. Qaraǵandy, Túrkistan, Pav­lodar, Aqtóbe oblystary men Shym­kent qalasynda 4 kórsetkish boıynsha oń dınamıkaǵa qol jetkizildi. Tek 3 kór­setkish boıynsha ósim Atyraý, Qyzyl­orda jáne Batys Qazaqstan oblystarynda tirkelgen.

Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jyl­ǵy 7 aıdyń qorytyndysy boıynsha mem­lekettik bıýdjetke 4 trln 468 mlrd teńge somasynda kiris túsip, jospar 94,7%-ǵa oryndalǵanyn málimdedi. Sonyń ishinde, respýblıkalyq bıýdjetke 2 trln 714 mlrd teńge somasynda kiris túsip, jos­par 83,3%-ǵa oryndalǵan. Kirister bo­ıyn­sha jospardyń atqarylmaýy 544 mlrd teńgeni qurady. Negizgi atqaryl­maý so­malary qosylǵan qun salyǵy já­ne kor­poratıvtik tabys salyǵy­na tıe­sili bo­ldy. Al jergilikti bıýdjet­ter­diń men­shikti kiristeri 1 trln 754 mlrd teńgeni qurap, jospar 120%-ǵa oryndalǵan.

Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Álıhan Smaıylovtyń aıtýynsha, ótken kezeńniń korytyndysy el ekonomıkasy damýyna syrtqy faktorlardyń keri áserin tıgizgenin kórsetti. Osyǵan oraı ol el ekonomıkasyn qorǵaý maq­satynda tıisti qarajattyń bólingenin jetkizdi. Máselen bıylǵy jyldyń naq­ty­lanǵan respýblıkalyq bıýdjetiniń shyǵystary 14,2 trln tengeni quraıdy, bul byltyrǵymen salystyrǵanda 19%-ǵa kóp. Premer-Mınıstrdiń birinshi oryn­basary munyń daǵdarysqa qarsy kontr­fıskaldyq saıasat ekenin atap aıtty. «Osy qarajatty jyl sońyna deıin tolyǵymen tıimdi ıgerilýin qamta­masyz etý kerek. Mınıstrlikter jáne jer­gilikti atqarýshy organdar ınvestı­sııa tartý jóninde Úkimet aldynda min­detteme aldy. Investısııa kóle­min aǵymdaǵy jaǵdaıǵa sáıkes jaqyn arada qaıta qarap, jańadan bekit­tik. Osy jumys áriptesterimniń erekshe baqy­laýynda bolýy kerek», dedi Á.Sma­ıy­lov.

Halyqaralyq rezervter ulǵaıdy

Respýblıkalyq bıýdjettiń atqary­lýy týraly baıandama jasaǵan Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev atap ót­kendeı, koronavırýs pandemııasynyń saldary damyǵan jáne damýshy elder ekonomıkasynyń rekordtyq tómen­deýine alyp keldi. Aǵymdaǵy jylǵy ekinshi toqsanda AQSh-taǵy IJО́ kór­set­kishi ótken toqsanǵa qaraǵanda 9,5%-ǵa, Eýroodaqta 14,4%-ǵa, onyń ishinde Is­panııada 18,5%-ǵa, Germanııada 10,1%-ǵa tómendedi. Ispanııa men Germanııa úshin bul kórsetkish toqsandyq esepteýler tarı­hyndaǵy eń tómengi mán bolyp taby­lady.

Dúnıejúzilik banktiń baǵalaýy bo­ıynsha álemdik ekonomıka Ekinshi dúnıe­júzilik soǵystan keıingi eń tereń qul­dy­raýǵa tap boldy. Ol aǵymdaǵy jyldyń sońyna qaraı 5,2%-ǵa tómendeýi múmkin.

«Soǵan qaramastan, Qytaı, Eýroodaq elderi jáne AQSh-tyń ónerkásiptegi isker­lik belsendilik kósetkishteri aıtar­lyqtaı jaqsarǵany tirkeldi. Global Manufacturing PMI ındeksi 2020 jylǵy qańtardan bastap alǵash ret oń aımaqqa ótip, 50,3 tarmaqqa jetti», dedi E.Dosaev.

Qazaqstanda iskerlik belsendilik ındeksi aǵymdaǵy jylǵy maýsymda 46,8 tarmaqqa deıin qalpyna kelgennen keıin, engizilgen karantındik shekteýler aıasynda aǵymdaǵy jylǵy shildede 44,7 tarmaqqa deıin tómendedi. Bul jaǵdaı qyzmet kórsetý salasyndaǵy belsendiliktiń qysqarýyna baılanysty oryn aldy. «Jedel derekter boıynsha, 2020 jylǵy birinshi jartyjyldyq qorytyndysynda Qazaqstannyń IJО́ Ulttyq banktiń boljamyna sáıkes -1,5%-ben salystyrǵanda, jyldyq mánde 1,8%-ǵa qysqardy, bul qyzmet kór­se­tý sektoryndaǵy, atap aıtqanda saýda men kólik sektoryndaǵy qatty quldy­raý­ǵa baı­lanysty. Osyǵan oraı, ınflıa­­­sııa­lyq kútýlerdiń turaqtanýyn eskere otyryp, Ulttyq bank bıylǵy 20 shil­­­dede Qazaqstan ekonomıkasynyń ósýin qal­­pyna keltirýdi qoldaý úshin paıyz­­­dyq dálizdi +/- 1,5 paıyzdyq tarmaq­­qa deıin tarylta otyryp, bazalyq stavkany 9,0%-ǵa deıin tómendetti», dedi E.Dosaev.

Jyldyq ınflıasııa aǵymdaǵy jylǵy shildede 7,1% qurap, Ulttyq banktiń bol­jamdaryna sáıkes qalyptasady. Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń jyldyq ósýi 11,3% boldy jáne ınflıasııanyń oryn alýyna negizgi úles qosýyn jal­ǵastyrýda. Nan-toqash ónimderi men jarma, jemis-kókónis ónimderinde ósýdiń barynsha joǵary qarqyny saqtalýda, bul rette et jáne et ónimderi baǵasynyń ósý qarqyny birshama baıaýlady.

Azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar baǵasynyń jyldyq ósýi janar-jaǵar maı baǵasynyń tómendeýi aıasynda 5,4% deńgeıinde saqtaldy. Tótenshe jaǵdaı kezinde kommýnaldyq qyzmet tarıfterin ýaqytsha tómendetý áseriniń aqyly qyzmetter baǵasynyń jyldyq ósýi 3%-dan shildede 3,2%-ǵa deıin artty.

Aldyn ala derekter boıynsha shil­deniń sońynda halyqaralyq jalpy rezervter 3,2%-ǵa ulǵaıyp, 93,5 mlrd dollardy qurady. Ulttyq banktiń altyn-valıýta rezervteri aǵymdaǵy jylǵy shildede, eń aldymen, altyn ba­ǵa­synyń ósýine baılanysty 35,3 mlrd dollarǵa deıin 7,3%-ǵa nemese 2,4 mlrd dollarǵa ulǵaıdy. Ulttyq qor­dyń aktıvteri aǵymdaǵy jylǵy shil­dede 1,6 mlrd dollar somasynda alǵan ınvestısııalyq kiris esebinen bir aıda 0,5 mlrd dollarǵa (+0,9%) ulǵaıyp, 58,2 mlrd dollardy qurady, bul rette kepildi transfert bólý maqsatynda Ulttyq qordyń aktıvterin 1,1 mlrd dollarǵa konvertasııalaý júzege asyryldy.

Bıyl maýsymnyń sońynda bank júıesindegi depozıtter teńgedegi salym­dardyń ósýi esebinen jyl basynan beri 4,4%-ǵa nemese 846 mlrd teńgege ulǵaıyp, 19,9 trln teńge boldy. Ult­tyq valıýtadaǵy salymdar 11,9 trln teńgege deıin 10,2%-ǵa (nemese 1 104 mlrd teńgege) ósti. Valıýtalyq salym­dar aǵymdaǵy jylǵy maýsymnyń sońyn­da 3,1%-ǵa (nemese 258 mlrd teńgege) azaıyp, 7,9 trln teńge boldy. Nátı­je­sinde depozıtterdiń dollarlaný deń­geıi aǵymdaǵy jylǵy maýsymda 40%-ǵa deıin tómendedi (2019 jylǵy jeltoqsanda 43,1%).

Jyl basynan beri ekonomıkaǵa beri­letin kredıtter uzaq merzimdi kredıt­terdiń 11,9 trln teńgege deıin 0,4%-ǵa nemese 52,4 mlrd teńgege ósýi nátıjesinde aǵymdaǵy jylǵy maýsymnyń sońynda 13,9 trln teńgege deıin ulǵaıdy. Qysqa mer­zimdi kredıtter 2,1 trln teńgege deıin nemese 9,8 mlrd teńgege shamaly ósti.

Sonymen qatar E.Dosaev «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha aǵymdaǵy jylǵy 6 tamyzǵa 240,7 mlrd teńgege 20 693 ótinim maquldanǵanyn, onyń ishinde 199,3 mlrd teńge somasyna 16 868 qaryz berilgenin aıtty. «Baspana hıt» naryqtyq ıpotekalyq baǵdarlamasy boıynsha aǵymdaǵy jylǵy 6 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha 296,4 mlrd teńge somasyna 34 904 ótinim maquldandy, 235,6 mlrd teńgege 28 347 qaryz berildi.

Aýyl sharýashylyǵy 2,5%-ǵa ósti

Elimizdiń agroónerkásiptik kesheniniń jaı-kúıi týraly Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov baıandady. Bıylǵy 7 aıdyń qorytyndysy bo­ıynsha jalpy aýyl sharýashylyǵy ónimi­niń kólemi 2,5%-ǵa ulǵaıyp, 1,7 trln teńgeni qurady. Mınıstr habar­laǵandaı, bul ósim negizinen mal sharýa­shy­lyǵyndaǵy óndiris kóleminiń 2,6%-ǵa, onyń ishinde tiri salmaqtaǵy ettiń 3,6%-ǵa, súttiń 3%-ǵa ulǵaıýy esebinen qam­tamasyz etildi. Oblystar bólinisinde res­pýblıkalyq deńgeıden joǵary qarqyn Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Qara­ǵandy, Soltústik Qazaqstan jáne Aq­mola oblystarynda baıqaldy. 6 aıdyń qorytyndysy boıynsha iri qara mal sany 4,5%-ǵa, qoı sany 2,5%-ǵa, jyl­qy sany 8,5%-ǵa, túıe sany 4%-ǵa, shosh­qa sany 0,7%-ǵa ósti. «Búgingi tańda Aqtó­be, Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Jam­byl, Batys Qazaqstan, Qyzylorda jáne Túrkistan oblystarynda dándi daqyl­dardy jappaı jınaý júrgizilip jatyr», dedi mınıstr.

Bıylǵy 10 tamyzdaǵy jaǵdaı boıyn­sha 929,4 myń gektar nemese egini jı­nalýy tıis alqaptyń 37,3%-y jınaldy. Ortasha túsimdilik gektaryna 19,1 sentnerdi qurap, 1,8 mln tonna dándi daqyl bastyryldy (ótken jyly osyndaı kúnge 1,4 mln tonna bastyrylǵan bolatyn). Sonymen qatar respýblıkanyń negizgi egin egýshi óńirleri de jańa egin kólemin jınaýǵa kirisip ketti (93,3 myń gektar nemese kórsetilgen óńir­ler alańdarynyń 0,8%-y jınaldy). Sol­tús­tik óńirler jappaı egin jınaýdy 20 tamyzǵa qaraı bastaıtyn bolady.

Aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna salynǵan ınvestısııalar 13,5%-ǵa ulǵaıyp, 261,2 mlrd teńgeni, azyq-túlik ónimderi óndirisine salynǵan ınvestısııalar 13,8%-ǵa artyp, 45,7 mlrd teńgeni qurady.

О́ńirlerden belsendi jumys kútiledi

Máseleni Úkimet basshysy As­qar Mamın qorytyndylady. Ol ekono­mıkanyń bazalyq salalarynda ósimniń oń kórsetkishteri saqtalyp otyrǵanyn, biraq kóńil bóletin máseleler az emes ekenin atap kórsetti.

«О́ńirler belsendi jumys istep, eko­no­mıkalyq ósimdi qalpyna keltirý jo­lynda qabyldanǵan barlyq shara­lardy, onyń ishinde memlekettik baǵdarlamalar aıasyndaǵy sharalardy tıimdi iske asy­rýy qajet. Otandyq óndiristi qol­daý­dy, ınvestısııa tartýdy, eksportty ilgeriletýdi, halyqtyń jumyspen qam­tylýyn saqtaýdy jáne turaqty jumys oryndaryn qurýdy barynsha qam­tamasyz etý qajet», dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy óńirlik daǵdarysqa qarsy shtabtardyń jumysyn jandandyrýdy, kásipkerler kótergen máselelerdi shuǵyl qaraýdy jáne tıisti sheshimderdi qabyldaýdy tapsyrdy.