Rım Olımpıadasyna – 60 jyl!

Rım Olımpıadasynyń alaýy tutan­ǵa­nyna bıyl 60 jyl tolyp otyr. Dál osy Apennın túbeginde qazaqtyń uly tuńǵysh ret Olımpııa oıyndarynda atoı salyp, jeńis tuǵyryna kóterildi. Tarıhy tereńde jatqan ejelgi shaharda qazaqtyń mártebesi men mereıi ósip, rýhy samǵaý bıikte asqaqtady. Osynyń barlyǵy da jelmen jarysqan jelaıaq Ǵusman Qosanovtaı dara týǵan azamattyń arqasy!

Ǵusman Sıttyquly 1935 jyly Shyǵys Qazaq­stan óńirinde dúnıege keldi. Bozbala kezinen sportqa etene jaqyn boldy. Jeńil atletıka jáne shańǵymen shuǵyl­dandy, fýtbol men hokkeı oınady. Sevas­topolde Otan aldyndaǵy áskerı borshyn ótip júrgen kezinde jelaıaqtar arasyndaǵy jarystarǵa qatysyp, birden keremet nátıje kórsete bas­tady. 1955 jyly Ýkraına birinshiliginde 100 metrlik qashyqtyqqa júgirip, 10,7 sekýndtyq kórsetkishpen kúmis medaldi moıynyna ildi. Qandasymyz tek áıgili Leonıd Bartenevten 0,1 sekýnd qana qalyp qoıǵan edi. Jas jigittiń sheberligine tánti bolǵan tanymal bapker Aleksandr Maslovskıı ony Moldovaǵa shaqyrtady. Birer jyl ol elde óner kórsetedi.

Ǵusmannyń sporttyq ómirbaıanynda jarqyn jeńister az bolǵan joq. Ol qysqa q­ashyqtyqtarǵa júgirýde talaı tań­daı qaǵarlyq kórsetkishke qol jet­kizdi. 100 metrlik saıystaǵy onyń jeke rekordy – 10,2 sekýnd. 200 metrdi Qosa­nov 21,1 sekýndta júgirip ótti. Osy nátı­je­ler­diń barlyǵy da kezinde rekordtyq kór­setkish retinde tirkeldi. Al óziniń eń zor tabysyna qandasymyz 1960 jyly Rım Olımpıadasynda qol jetkizdi. 4h100 estafetalyq saıysynda quramynda Ǵusman Qosanov, Leonıd Bartenev, Iýrıı Konovalov jáne Edvın Ozolın syndy sańlaqtary bar KSRO quramasy kúmis medaldi ıelendi. Osylaısha Ǵusmannyń esimi Olımpııa oıyndarynda júlde alǵan tuńǵysh qazaq sportshy retinde tarıhta qaldy.

Keıinnen de Qosanov óziniń aıshyqty ónerimen kórermenderdi san márte qýantty. 1964 jyly Tokıo Olımpıadasyna qatysty. Estafetalyq saıysta besinshi orynǵa taban tiredi. 1965 jyly Kıevte AQSh pen KSRO jelaıaqtarynyń matchtyq kezdesýi ótken bolatyn. Sol jarysta Edvın Ozolın, Ǵusman Qosanov, Ámın Tuıaqov jáne Nıkolaı Polıtıko kvarteti amerıkalyqtarǵa shań qaptyryp ketti.

Italııanyń astanasynda ótken dúbirli dodada Qazaqstannyń taǵy bir sportshysy oljaǵa keneldi. Ol – Mahmud Omarov. 1976 jyly Melbýrn Olımpıadasynda 50 metrlik qashyqtyqtan tapanshamen nysana kózdeý saıysynda kúmis medaldi oljalaǵan jerlesimiz Rımde de dál sol kórsetkishin qaıtalady. Jasyl qurlyqta Omarov fınlıandııalyq Penttı Lınosvýǵa ese jiberse, Apennın túbeginde óziniń komandalyq áriptesi Alekseı Gýshınnen qalyp qoıdy.

Mahmud Bedaljanuly 1924 jyly Alma­­tyda dúnıege keldi. Ulty – uıǵyr. Uly Otan soǵysyna qatysyp, birneshe medalmen marapattaldy. Qan maıdannan oralǵannan keıin oqýyn jalǵastyryp, medısına salasynyń bilikti mamany boldy. 29 jasynda kandıdattyq dısertasııa qorǵady. Tek sodan keıin baryp qana nysana kózdeýge myqtap den qoıdy. Kóp keshikpeı sporttyń osy túrinen eleýli tabystarǵa qol jetkizip, KSRO quramasyna qabyldandy. 1958 jyly Máskeýde uıymdastyrylǵan álem chempıonatynda eki altyn jáne bir kúmis medaldi ıelense, 1955 jáne 1959 jyldary Eýropa chempıony atandy. Omarovtyń basqa da tolyp jatqan ataqtary bar.

О́kinishke qaraı, joǵaryda esimderi atalǵan qos azamattyń da ǵumyrlary kelte boldy. Taǵdyr tálkegin molynan tartqan Ǵusman 1990 jyly 55 jasynda jaryq dúnıemen qosh aıtysty. 1961 jyly kenetten Mahmudtyń júregi toqtady. Ol nebary 37 jasta edi...

Rım Olımpıadasy kóptegen tarıhı oqıǵalarmen este qaldy. Búgingi maqa­la­myzda solardyń birazyna toqtalsaq, esh aıyby joq dep oılaımyz. Máselen, KSRO-nyń aýyr atleti Iýrıı Vlasov, AQSh-tyń jelaıaǵy Vılma Rýdolf jáne Efıopııanyń marafonshysy Abebe Bıkıla osy jarystyń eń úzdik sportshysyna tıesili arnaıy syılyqty ıelendi. Árıne oǵan tańdanýǵa bolmas. Osy sańlaqtardyń árqaısysy óz dáýiriniń dara tulǵalary.

Asa aýyr salmaqta kúsh synasqan aýyr atlet Iýrıı Vlasov jattyǵýdyń úsh túri boıynsha 537,5 kılolyq ziltemirdi eńse­rip, álemdik rekordty jańartty. Vılma Rýdolf úsh márte altynnan alqa taǵyndy. «Qara gazel» atanǵan amerıkalyq arý 100, 200 jáne 4h100 estafetalyq saıysta shashasyna shań juqtyrmady. Al Italııaǵa barý ıa barmaý máselesi eń sońǵy sátte sheshilgen Abebe Bıkıla jalań aıaq júgirgenine qara­mastan olımpıadalyq rekordty jańartyp, jarys jeńimpazy atandy.

Tórtkúl dúnıe jankúıerleri KSRO-nyń qos sporttyq gımnasshysy – Borıs Shahlın men Larısa Latynınanyń teńdessiz ónerine aıryqsha tamsandy. Túmenniń týmasy Shahlın Rımde jeti ret jeńis tuǵyryna kóterildi. Ol 4 altyn, 3 kúmis jáne 1 qolany enshiledi. Hersonda týyp-ósken Latynına alty ret atoı saldy. Ol 3 altyn, 2 kúmis jáne 1 qolany óz qorjynyna saldy.

О́z elinde qos júlde alǵan semserlesýshi Edoardo Mandjarottı Olımpııa oıyndarynda jeńip alǵan medaldarynyń jalpy sanyn 13-ke jetkizdi. Tarqatyp aıtsaq, ol 6 altyn, 5 kúmis jáne 2 qolany ıemdendi. Sol kezderi ǵalamdyq dodada kórsetilgen eń keremet nátıje dál osy Mandjarottıge tıesili bolatyn. Keıinnen onyń aldyn Larısa Latynına (18 júlde), Nıkolaı Andrıanov (15 júlde) jáne Maıkl Felps (28 júlde) syndy sportshylar orady.

Dál osy jarysta álem jurtshylyǵy Kasıýs Kleıdiń esimin alǵash ret estigen edi. 18 jastaǵy AQSh-tyń Kentýkkı shtatynyń týmasy sharshy alańda asqan sheberlik tanytyp, barsha jankúıerdiń birden nazaryna ózine aýdardy. 81 kılo salmaq dárejesinde judyryqtasqan ol belgııalyq Ivon Bekaýs, KSRO boksshysy Gennadıı Shatkov, aýstralııalyq Entonı Medıgan jáne polshalyq Zbıgnev Petshıkovskıdiń tas-talqanyn shyǵaryp, bas júldeni qanjyǵasyna baılady. Keıinnen Islam dinin qabyldap, aty-jónin Muhammed Álı dep ózgertken aıtýly bylǵary qolǵap sheberi kásipqoı rıngtiń patshasyna aınaldy.

1960 jyldyń 16 shildesinde Danııanyń astanasy – Kopengageninen Hernıngke baǵyt alǵan shaǵyn ushaq Eresýnn óńiriniń mańynda apatqa ushyrady. Bortta toǵyz jolaýshy bolady. Solardyń segizi fýtboldan Olımpııa oıyndaryna daıarlanyp jatqan atalmysh memlekettiń ulttyq komandasynyń músheleri edi. Áýe apaty kezinde teńbil dop sheberleriniń barlyǵy da mert boldy. Halqy qara jamylyp, el quramasy edáýir álsiregenine qaramastan Danııa fýtbolshylary Olımpıadaǵa óner kórsetti. Nátıjesi keremet boldy. Nebir myqty komandalardy qapy qaldyrǵan danııalyqtar tek fınalda ǵana Iýgoslavııaǵa ese jiberip, kúmis medal oljaldy.