Ákimder qolda bar altynnyń qadirin qashan biledi?

Shynyńyzdy aıtyńyzshy, siz jas balańyzdy sportqa ne úshin beresiz? Menińshe, kez kelgen ata-ana, eń aldymen: «Balam ózin ózi qorǵap óssin, bireýmen tóbelesip qalsa, taıaq jep qalmasyn», dep oılaıdy. Árıne, jaman oı emes. Biraq, jas bala sportty tek tóbeles úshin ǵana kerek eken dep túsinip qalýy ábden múmkin ǵoı. Jalpy, bizdiń túsinigimizde sport degen jarys, báseke, saıys ekeni jasyryn emes. Sodan ba, biz sportzalǵa baryp júrgen jastardy qandaı jarystarǵa barǵanyna, qandaı júlde alǵa­nyna qaraı baǵalaımyz. Túk ja­rysqa barmaǵan, eshqandaı júlde almaǵandary bekerge ýaqyt ótkizip júrgen sııaqty kórinedi. Al, shyn máninde, sporttan keler paıda eń aldymen, densaýlyqtyń myqty bolýy emes pe?

Shynyńyzdy aıtyńyzshy, siz jas balańyzdy sportqa ne úshin beresiz? Menińshe, kez kelgen ata-ana, eń aldymen: «Balam ózin ózi qorǵap óssin, bireýmen tóbelesip qalsa, taıaq jep qalmasyn», dep oılaıdy. Árıne, jaman oı emes. Biraq, jas bala sportty tek tóbeles úshin ǵana kerek eken dep túsinip qalýy ábden múmkin ǵoı. Jalpy, bizdiń túsinigimizde sport degen jarys, báseke, saıys ekeni jasyryn emes. Sodan ba, biz sportzalǵa baryp júrgen jastardy qandaı jarystarǵa barǵanyna, qandaı júlde alǵa­nyna qaraı baǵalaımyz. Túk ja­rysqa barmaǵan, eshqandaı júlde almaǵandary bekerge ýaqyt ótkizip júrgen sııaqty kórinedi. Al, shyn máninde, sporttan keler paıda eń aldymen, densaýlyqtyń myqty bolýy emes pe?

Búginde elimizde 3,6 mıllıon adam, ıaǵnı el turǵyndarynyń 21,6 paıyzy sport, deneshynyqtyrý jumystarymen aınalysady eken. Al Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Álı Bektaevtyń aıtýyna qaraǵanda, óńirdegi 2,5 mıllıon adamnyń 480 myńnan astamy sportpen aınalysatyn kórinedi. Oblysta 76 sport mektebi, sportty damytý ortalyqtary bar. Sport mek­tepterinde 56 myńnan astam jas tárbıelenýde. Sporttyq ǵıma­rattar salýda da maqtan eter­lik jańalyqtar bar. Barlyq talaptarǵa jaýap beretin jú­zý basseıni, jeńil atletıka ke­shen­deri ashyldy. Fýtbol komandasyna arnap baza salynyp, budan bólek, atý sportyn damytýǵa qajetti sharalar jasalýda.

Taıaýda Shymkentte res­pýb­lıkalyq «Aq bıdaı» aýyl sport oıyn­dary ótti. Elimizdiń sportshy jas­taryn baılanystyratyn dostyqtyń belgisindeı bolǵan bul jarys ár tórt jyl saıyn uıymdastyrylyp, bıyl besinshi márte ótip otyr. Barlyq oblystan kelgen qatysýshylar bul básekede sporttyń 12 tú­ri­nen baq synasty. Jarys sońy­nan Shymkentte elimizdiń Sport jáne deneshynyqtyrý isteri agenttiginiń kóshpeli alqa máji­lisi ótti. Qazaqstannyń bar­lyq oblysyndaǵy sport basshy­larynyń basyn qosqan jıynda buqaralyq sportty damytý jáne ulttyq qurama komandalardy qalyptastyrýdaǵy óńirlerdiń róli jóninde kóptegen mańyzdy máseleler ortaǵa salyndy. Agenttik tóraǵasynyń orynbasary E.Qanaǵatovtyń málimdeýinshe, respýb­lıkada sońǵy jyldary balalar men jasóspirimder sport mektepterin ashý kóńil kónshiterlik emes. Bıyl Almaty, Atyraý, Ońtústik Qazaqstan, Pavlodar oblystarynda sport­tyq mektepter ashylǵan. Al qal­ǵan óńirlerde birde-bir sport mektebin ashý josparlanbaǵan.

– Osy oraıda ótken jyly 6 sport mektebin ashqan Ońtústik Qa­zaqstan oblysyn basqalarǵa úlgi retinde kórsetý kerek. Kóp máse­le sportty basqaryp otyrǵan bas­shylarǵa baılanysty. Sport mektepteriniń ashylmaýy sportqa jetekshilik etetin basshylar bedeliniń tómen ekenin nemese bul máselege atústi qaraıtynyn bildiredi, – dedi bul jóninde E. Qanaǵatov.

Agenttik basshylary, ásirese, Atyraý oblysynda sporttyń damýy óte tómen ekenine toqtaldy. Nebári 12 ǵana sport mektebi bar Atyraýda sportshylardy tárbıeleýge basa mán berilmegen soń, jetistik te az. Táýelsizdik alǵaly beri munda bar-joǵy 8 ǵana Olımpıada joldamasy alynǵan. Halyqty buqaralyq sportpen eń kóp qamtyǵan Qara­ǵandy, Qostanaı, Pavlodar oblystary bolsa, eń az qamtylǵan óńirler – Jambyl, Mańǵystaý já­ne Ońtústik Qazaqstan.

– Áıtse de, aýylda sportpen aınalysýshylar artýdyń orny­na azaıyp barady, – deıdi Agent­tik tóraǵasynyń orynbasary T.Esentaev. – Onyń basty sebebi, óńirlerde buqaralyq sportty damytý eń sońǵy kezekte turady. Bar másele qarjyǵa baryp tireledi. Osynyń saldarynan ótken jyly balalar men jasóspirimder klýby 651-den 608-ge deıin qysqarypty. Sonymen birge, sport basshylary da bardy uqsata almaı, tirlikti qojyratyp jibergen. Qazaqtyń jany aýylda. Qazaq sportynyń dańqyn asqaqtatqan sańlaq sport­shylardyń kópshiligi osy aýyldan shyqqan. Endi osy aýyl sporty­na degen nemquraıdylyqqa balta shabatyn kez keldi.

Buqaralyq sportty damytý oblys ákimderiniń reıtıngisine kiretinin eskertip ótken T.Esen­taev, ásirese, balalar sportyna erekshe kóńil bólý qajet deıdi. 2013 jyldyń 1 qyrkúıeginen bastap mektepterde deneshynyqtyrý sabaqtary burynǵydaı aptasyna 3 ret ótkiziletin boldy. Áıelder sporty da kenjelep tur. Resmı málimetter boıynsha, sportpen aınalysatyn áıelderdiń sany jalpy kórsetkishtiń 27 paıyzyn quraıdy. Al aýylda ol 11 paıyz ǵana. Birqatar aýdandarda sport bólimderi óz aldyna derbes qurylmaǵan. Keıbir sport bólim­derinde deneshynyqtyrý sala­synyń mamandary múldem joq.

Jıynda Agenttik tóraǵasy Erlan Qojaǵapanov kórsetkishi tómen tartyp turǵan oblystardyń sport basqarmalarynyń basshylaryn ornynan turǵyzyp, biraz qara terge túsirdi. Ońtústik Qazaqstan oblystyq sport basqarmasynyń bastyǵy Álibek Nurtaev eki másele boıynsha jaýap berdi. Birinshisi – oblysta 2,5 mıllıon halyqqa bar-joǵy 84 sport nusqaýshy jumys isteıdi. Al jarty mıllıonǵa jýyq halyq turatyn Qazyǵurt, Ordabasy, Otyrar, Shardara aýdandarynda birde-bir nusqaýshy joq. Bul qalaı? Ekinshi másele Saryaǵash, Qazyǵurt aýdandarynda jáne Kentaý, Túrkistan qalalarynda deneshynyqtyrý pániniń muǵalimderine sabaqtan tys sporttyq sharalarmen aı­na­lysqany úshin qosymsha aqy tólenbegen. «Bir tıyn da berilmegen. Bul – óte kúrdeli másele. Kezinde Úkimettiń aldyna qoı­ǵan­byz. Ákimderge tapsyrma bergenbiz. Nege tólenbeıdi?» dep máseleni tótesinen qoıǵan Agenttik tóraǵasynyń saýalyna Álibek Nurtaev: «Kemshilik joq emes, bar, aldaǵy ýaqytta bul máseleni sheshemiz. Taldaý jasaldy, oblystyq bıýdjetke usynys berip jatyrmyz», degen jaýap qaıtardy.

Jıyndy qorytyndylaǵan E.Qo­ja­­ǵa­panov aldaǵy ýaqyt­ta respýb­lıkanyń ár óńirin­de sporttyq saýyq­tyrý keshen­deri salynatynyn, onyń qury­lysynyń 70 paıyzy respýb­lıka­lyq bıýdjetten, qalǵan 30 paıy­zy jergilikti bıýdjetten qar­jy­landyrylatynyn málim etti. Bir jylda 20-30-ǵa jýyq keshen salý kózdelgen. Mundaı keshender birinshi kezekte sport jaqsy damyp kele jatqan óńirlerde salynbaq. Deneshynyqtyrý páni muǵalimderiniń jalaqysyn kóterý de kún tártibine qoıylyp otyr. Oqýshylardy sportqa kóp tartqan saıyn olardyń jalaqysy da kóbeıe beretin bolady.

Elbasynyń: «Ár oblys bir Olımpıada chempıonyn shyǵarýy tıis», degen tapsyrmasyn tilge tıek etken tóraǵa: «Bir ǵana mysal, O.Rypakova álem chempıony bolǵan kezde federasııa oǵan 50 myń teńge syıaqy berdi. Al M.Rakov álem chempıony bolǵan kezde Qaraǵandy oblysy oǵan qymbat kólik, páter jáne 100 myń dollar berdi. Mine, chempıondarǵa degen kózqarastyń ártúrli ekenin osydan-aq baıqaýǵa bolady», – dedi. Tóraǵa «chempıondardyń ishki mıgrasııa­sy da bizge qajet» de­gendi alǵa tartty. Naqty­raq aıtsaq, eleýsiz qalǵan sport­shy­lar óz qadirin biletin ózge oblys­tarǵa ketip, sol óńirdiń atynan ja­rystarǵa qatysýǵa quqyly. Bul básekelestikti arttyryp, ákimderdi qolda bar altynnyń qadirin bilýdi eske salady.

Oralhan DÁÝIT,

«Egemen Qazaqstan».

Ońtústik Qazaqstan oblysy.