Ǵalamdy sharpyǵan indettiń elimizge dendep enýine baılanysty qashyqtan oqytý qanatyn keńge jaıǵany barshamyzǵa aıan. Ýaqyt bizdi tańdady, biz tarıhı múmkindigimizdi júzege asyrýdamyz.
Qashyqtan oqýǵa esh daıyndyqsyz kirse de ustazdarymyz halyq, urpaq aldyndaǵy mindetterin laıyqty atqarýda. Aldaǵy ýaqytta da qashyqtan oqytýdyń tásilderin meńgerip, ǵalamtordyń sheksiz múmkindikterin ıgerip, sabaqty balaǵa qyzyqty etip berýge tıispiz. Búgingi pedagogtiń shyǵarmashylyǵy onyń vırtýaldy aýdıtorııada oqytýdy uıymdastyrý sheberliginen kórinetin bolady. Bul jumystar muǵalimderdiń aqparattyq saýattylyq boıynsha tanym kókjıegin keńeıtedi. Aqparattyq saýattylyq pen tájirıbe – jan-jaqty daıyndyqty qajet etetin kúrdeli úderis. Dál búgingideı sıfrly tóńkeris zamanynda onyń múmkindikteri sheksiz. «Úırengeni bardyń úıreteri bar» demekshi, muǵalimderimiz qashyqtan oqytý boıynsha biliktilik kýrstarynan ótip, ony praktıkada qoldanatyn bolady.
Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tapsyrmasymen «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» DBBU Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵy 2020 jyldyń 27 shildesinde Qazaqstan Respýblıkasy pedagogterine arnalǵan qazaq jáne orys tilderinde «Qashyqtan oqytýdy úırenemin» atty kýrsy óz jumysyn bastap ketti.
Onlaın-kýrs baǵdarlamasy ınternet-servıstermen jumys isteý daǵdylaryn úıretýge baǵyttalǵan. Osy kýrstan aqparattyq saýattylyqtyń san qyryn meńgerdim. Endi ony praktıka júzinde qoldanyp, zertteý júrgizgim keledi. Ony iske asyrý kezindegi qıyndyqtardy áriptesterimmen birge jeńemin degen oıdamyn. Jalpy, respýblıkadaǵy ustazdar qaýymyna der kezinde qoldaý men kómekti uıymdastyra bilgen «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» DBBU Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵyna alǵys aıtqym keledi. Sebebi uıymnyń qaı jumysyn alsaq ta mazmundylyǵymen, shynaıylyǵymen, praktıkalyq qundylyǵymen erekshelenedi.
Qashyqtan oqytýdy júzege asyrýda kezdesken tehnıkalyq qıyndyqtardy qospaǵanda, oqýshylardyń boıyndaǵy áleýmettik qundylyqtar kemip, tájirıbelik daǵdylar tómendep ketýi múmkin. Bul, árıne sıfrlyq bilim berý resýrsy muǵalimdi almastyra almaıtynynyń dáleli. Osy kezeńde pedagogtiń mindeti – oqýshynyń tapsyrmany óz betinshe oryndaýyna qoldaý kórsetý, baǵalaý jumystaryn basqarý. Osyǵan oraı pedagog túrli servıster men ınternet tuǵyrnamalardy paıdalanady. Dál osy mindetti júzege asyrýda atalǵan kýrstyń máni joǵary boldy. «Úırengendi jelge ushyrmaı iske asyr» dep J.Balasaǵun babamyz aıtqandaı, bul daǵdylardy iske asyrý praktıkamen keletini sózsiz.
Qazaq tili men ádebıeti pániniń oqytylý jaǵdaıyna keletin bolsaq, oqytýdyń sınhrondy jáne sınhrondy emes túrlerin úılestire otyryp, oqytamyz. Vıse-mınıstr Sh.Karınova úı tapsyrmasy emes, oqý tapsyrmasy dep túıindegeni óte oryndy, sebebi qashyqtan oqytý jaǵdaıynda otyrǵan balanyń tapsyrma oryndaýǵa ketken ýaqytyn tıimdi berý mańyzdy. Qujattamaǵa (QR BǴM №126 buıryǵyna) sáıkes qazaq tili men ádebıetinen oryndaý ýaqyty 10-30 mınýtqa shaqtalǵan. Eń bastysy, oqý maqsatyna saı tapsyrmanyń oryndalýy. Osy oraıda ata-anaǵa túsindirý jumystarynyń kóp bolýy mańyzdy. Oqý tapsyrmasy balanyń bolashaǵyna salynǵan ınvestısııa ekenin túsingen abzal. Dál búgingi tapsyrmalar arqyly bala boıynda aqparatpen jumys saýattylyǵy, synı oılaý, jahandyq quzyrettilik t.b. daǵdylar qalyptasady. Úı jaǵdaıynda otyrǵan balany qyzyqtyryp tapsyrma oryndatý qıyndyǵyn ata-anamen birge eńsergende ǵana qundy bolady. Ádette óz betimen oryndaı almaıtyn tapsyrma jaqsy tapsyrma bolyp eseptelmeıdi. «Baǵalaý tapsyrmasyn ázirleý jáne saraptaý» taqyrybyndaǵy muǵalimderdiń biliktilik arttyrý kýrsyn júrgizý tájirıbemde osy máselege kóp nazar aýdaramyn. Tapsyrmany balaǵa qalaı qyzyqty berýge bolady? Olardy ne qyzyqtyrady? Jas ereksheligine, deńgeıine sáıkes pe? Tipti grammatıkanyń ózin ómirmen baılanystyryp, jaǵdaıat arqyly berse, anaǵurlym tıimdirek bolady.
BilimLand, iMektep.kz saıtyndaǵy ınteraktıvti sabaqtardy zerdelep qaraıtyn bolsaq, kontent negizinde qarapaıym deńgeıden, orta, joǵary deńgeıge deıin tapsyrmalar birneshe nusqada beriledi. Bala óz betinshe tańdap, múmkindiginshe oryndaıdy jáne durys jaýappen ózin tekseredi. Aýdıo, vıdeo nusqalary da beriledi, sebebi «oqytýda syrtqy sezimderdiń iske qosylýy, kórý, estý, sıpap sezý múshelerdiń qatysýy anaǵurlym septigin tıgizedi» degen M.Jumabaev qaǵıdatyna sáıkes dep túsingen jón. Qarapaıym chattaǵy sabaqta eń bolmaǵanda sýret, tanystyrylym kórsetsek, bala tezirek uǵady. Qasynda muǵalim joq ári oǵan keri baılanys ýaqytynda berilmeı qalǵan jaǵdaıda bala tapsyrmany eń bolmaǵanda, durys jaýappen tekserip alsa, qanaǵattanady. Sondyqtan bilý, túsiný deńgeıindegi tapsyrmalardy oryndap bolysymen, durys jaýappen ózin ózi tekserip alsa, tıimdi bolatynyn aıtqym keledi. Osy oraıda oqýshylarǵa beriletin keri baılanystyń olardy shabyttandyratyndaı berilýi mańyzdy dep sanaımyn.
Qazaq ádebıeti boıynsha kórkem shyǵarmalardy oqytý ońaı emes. Oqýshynyń shyǵarmany tutas oqýy qadaǵalanady, alaıda bul deńgeıge barlyq oqýshynyń qol jetkizýi qıynnyń qıyny. Kitap oqýǵa yntalandyrý mańyzdy. Qazirgi oqýshylar motıvasııalyq kitaptarǵa qyzyǵatyndyqtan, motıvasııalyq sózder áser etedi dep oılaımyn. Mysaly, «kez kelgen oqyrman lıder emes, kerisinshe kez kelgen lıder oqyrman», «álemdegi eń baı adamdar oqyrmandar» t.s.s. Aldymen, shyǵarma annotasııasy, tanystyrylymy, qyzyqtyrýy myqty bolýy kerek. Sosyn bólimder boıynsha oqýǵa berip, ony mazmunyn tekserý tapsyrmalaryn jaýaptarymen daıyndap qoıý mańyzdy. Eger jumystary arnaıy durys jaýappen tekserilse, oqýshynyń oqýǵa degen jaýapkershiligi oıanady. Sodan keıin berilgen oqý maqsattaryna sáıkes taldaýlar chatta júrgizeledi nemese basqa da aqparattyq oqytý servısterinde júrgiziledi. Eń bastysy, muǵalimder qaýymdastyǵynyń birlesken áreketi, áriptesterdiń tapsyrmany birlese qurastyrýy, uıymdastyrýy oqytýda óz nátıjesin beretindigi tájirıbede dáleldengendikten, osy úderis ár mekteptiń myzǵymaıtyn tuǵyry bola bilýi tıis dep oılaımyn.
Gúlmıra RYSKELDIEVA,
Sh.Smahanuly atyndaǵy №62 gımnazııanyń úzdik pedagogi, Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri