«Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıine qarasty ejelgi Túrkistan, kóne Shahrıstan jáne ortaǵasyrlyq magıstraldy kóshe boıyna júrgizilgen arheologııalyq qazba jurystary barysynda: ejelgi kerýen saraı, monsha, keramıkalyq seh, sonymen qatar mektep-medreseniń oqý bólmeleri qatarly asa mańyzdy nysandar tabylyp otyr.
– Bul jádigerler elimiz arheologııasy úshin tyń jańalyq. Ásirese Tákııa qaqpasy mańynan tabylǵan kerýen saraıda: baǵaly zattar saqtaıtyn qabyrǵa qýystary, kerýenshiler jatatyn oryn, namazhana, «múrıchá» dep atalatyn shaǵyn monsha orny anyqtaldy. Kólemi 35-40 metrge jýyq bul nysandy «Tákııa Kerýen saraıy» dep atadyq, – deıdi «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń ǵylymı qyzmetkeri, arheolog Marat Tuıaqbaev myrza.
Sonymen qatar uzyndyǵy 40 metrden asatyn aýlasy ekige bólingen, ıaǵnı uldar men qyzdarǵa arnalǵan mektep-medrese orny men keramıkalyq óndiris oshaǵynyń tabylýy da sensasııaǵa balanýda.
«Mundaı qysh buıymdaryn shyǵaratyn úlken seh alǵash ret tabylyp otyr. Bul arada úlken kólemde ártúrli ydys-aıaq jasalyp, kirpish kúıdirilgen. Qazba kezinde saz ıleıtin apan, buıymdy qyzdyryp, keptiretin jer, saqtaıtyn oryn bári naqtylandy. Sonymen qatar birneshe bólmeden turatyn monsha qurylysynyń sý rezervýary jáne emdik tunbalar daıyndaıtyn vanna sııaqty ydys jaqsy saqtalǵan. Sonymen qatar Iаsaýı kesenesi men Jeti ata qaqpasyna deıingi magıstraldy kóshede de zertteý jumystary júrgizilip, han meshiti janynan handar namaz oqıtyn «Mahsýra» bólmesi, munaralar, qonaq qabyldaıtyn «Málzel» bólmesi anyqtaldy. Bul nysandar XV-XVI ǵasyrlarǵa tıesili qurylys muralary» deıdi Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýtynyń qyzmetkeri, arheolog Erlan Qazızov.
«Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń dırektory Nurbolat Ahmetjanovtyń aıtýyna qaraǵanda, magıstraldy kóshe boıynan tabylǵan han ordasy men meshit arheologııa úshin tyń jańalyq eken. Sondyqtan qalǵan jumys aldaǵy ýaqytta laboratorııada jalǵaspaq. Ondaǵy maqsat – jańadan tabylǵan jádigerlerdi ǵylymı turǵydan zerttep, tarıhı muralardy qoryq-mýzeıge tapsyrýǵa daıyndyq sharasyn qarastyrý kórinedi. Demek, alda atqarylatyn zertteý jumystary kezinde nebir jumbaqtardyń beti ashylary anyq.