Shıkizat emes eksportqa basymdyq beriledi

1,4 mln adam jumys isteıdi

Qurylǵanyna bir jyl tolǵan mınıstrlik ka­rantın sharalarymen baılanysty keder­gi­lermen hal-qaderinshe kúresip keledi. Álem­dik suranys qubylyp jatqan tusta saýda tiz­bek­teri úzilip qalýyna jol bermeýge tyry­sýda.

Bul salany óz aldyna derbes vedomstvoǵa bólip shyǵarý mańyzdy sheshim bolǵany daý­syz. Sodan bergi aralyqta saýda salasynyń úlesi IJО́-niń 17 paıyzyna jetti, ekono­mı­kanyń iri sektorynyń birine aınalyp úlger­di. Respýblıka boıynsha 1,4 mln adam osy sa­­lada jumyspen qamtylǵan. Basqa sala­lar sııaq­ty pandemııa saýda salasyndaǵy múm­kin­­dik­­terdi de barynsha shektep jatqany túsinikti.

Vedomstvo basshysy Baqyt Sultanovtyń aıtýynsha, mınıstrlik bir jyl ishinde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde saýdadaǵy 16 kedergini joıdy. Kelip túsken ótinishterdi Eýrazııa ekonomıkalyq komıssııasynda qaraý merzimin 3 aıǵa deıin qysqartyp, saýda baılanysyn ulǵaıtty. Buryn osy prosess jyl boıy sozylatyn.

– Qazaqstanda básekeles ónim­di jasaý máselesi ǵana emes, sondaı-aq ony shetelge – jerdiń qıyr shetine Eýro­paǵa nemese Amerıkaǵa jetki­zip, satý máselesi tur. Mun­­daı shalǵaı elderge maman­dan­dyrylǵan taýar­lardy ǵana shyǵarǵan tıimdi. О́kinishke qaraı, kóptegen jeńil ónimder boıynsha bá­sekelesý bizge qıyndyq týdyrýda. Sondyq­tan árqashan jaqyn jerdegi kór­shi­lermen saý­dalasýǵa beıilmiz, – deıdi ol.

Mınıstrdiń aıtýynsha, kóp­tegen ınte­grasııalyq birles­tik­ter saýda belsendiligin artty­rýda. Al Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaqtyń ishki saýda kórsetkishi óte tómen.

Budan bólek, Nur-Sultan qala­sy serııalyq ónimniń shyǵý tegi týraly sertıfıkat júıe­sin engizýge qol jet­kizdi. Endigi ýaqytta eksport­taý­­shylar jarty jylda bir ret ser­tıfıkatyn rastasa jetki­likti. Qazaqstandyq eksport­taý­shylarǵa, mysaly, sút ónimine ár eksporttyq aıran partııasyna sertıfıkat alyp keregi joq.

Qazirgi tańda elimiz shıki­zattyq emes eksporttaýshylardy qoldaýdyń belsendi saıasatyn júrgizýde. Aldyn ala taldaý nátıjeleri kórsetkendeı, negizgi 16 túrli taýar boıynsha eksporttyq áleýet 17 mlrd dollardan asady.

О́tken jyly mınıstrliktiń kómegimen 300-den astam qazaqstandyq kompanııa shet mem­leketterde ótken 50 kórme­ge qatysyp, jalpy kólemi 114 mlrd teńgeni quraıtyn 63 eksporttyq kelisimshart ja­sasty. О́ńdelgen ónim óndi­rýshilerdi memlekettik qoldaý 2 jyl ishinde eksportqa baǵdar ustanǵan 277 kásiporynyń kólik shyǵystaryn 6,8 mlrd teńgege tómendetýge múmkindik berdi. Al bosatylǵan qarajatty kásiporyndar óndiris kólemin ulǵaıtýǵa ınvestısııa retinde saldy. Nátıjesinde, olardyń salyq aýdarymdary 45 paıyzǵa ósken.

Eksporttaýshylar, sondaı-aq jeńil­detilgen kredıtter men kelisimsharttarǵa saqtandyrý qoldaýyn da alady. Mysaly, ótken jyly Kazakhexport kompanııasy 82 eksporttaýshynyń 97,1 mlrd teńge saqtandyrý mindettemelerin qabyldapty. Bıylǵy kórsetkish te aldyn ala boljamdar boıynsha budan kem bolmaýǵa tıis.

Ulttyq taýar ótkizý júıesi qurylady

Otandyq óndiristi damytý, eksporttyq áleýetti arttyrý baǵytynda júzege asyry­latyn bir bastama bar. Saýda jáne ınte­grasııa mınıstrliginiń habar­laýynsha, saýda salasyn jańǵyrtý sheń­berinde bir­tutas jáne tıimdi saýda-logıs­tıkalyq ınfraqurylym – ult­tyq taýar ótkizý júıesin qurý bo­ıynsha ju­mys qolǵa aly­nypty. Bul óndirýshiden tuty­ný­shyǵa deıin ónim jetkizý tizbe­gin ońtaılandyrýǵa múm­kin­dik beretin bastama. Oǵan qosa áleýmettik mańyzy bar azyq-tú­lik taýarlarynyń baǵa­syn 45 paıyzǵa deıin tómen­detýge jol ashady.

Qazaqstan fermerler qa­ýym­­­da­s­ty­ǵynyń tóraǵasy Jıgýlı Daırabaev bul bastama tuty­ný­shylar úshin taptyrmas sheshim ekenin aıtady.

– Ulttyq taýar ótkizý júıesi – ónimdi saqtaý, tıimdi bólý jáne ótkizý úshin qajetti jaǵdaılar jasaıdy. Taýar shy­ǵyn­daryn azaıtý fermerlerge ónimdi­likti arttyrýǵa qo­symsha ınvestısııa­laý múm­kindigin qamta­masyz etedi. Budan basqa jeke óndirýshiniń ótki­zý naryqtaryna jáne satý aldyndaǵy saýda ınfra­qu­rylymyna tolyq tikeleı qol jetkizýi menshik ıesiniń de, jalpy salanyń da kiristerin arttyrady. Eń bastysy naýryz-sáýir aılarynda kórgenimizdeı, maýsymdyq tapshylyqtardy boldyrmaýǵa múmkindik berýi­men mańyzdy, – deıdi J.Daı­rabaev.

Sonymen qatar mınıstrlik Ulttyq bank­pen birlesip tólem júıesi arqyly elek­trondyq kommersııany damytýdy ynta­­landyrmaq. Osy rette jyl sońy­na deıin onlaın satyp alý el­degi barlyq bólshek saýda­nyń 900 mlrd teńgesin quraýy múmkin.

Elektrondy kommersııany damytýdyń mańyzy erekshe ekenin sarapshylar da aıtyp otyr.

– Qazaqstanda 18 mıllıon tutynýshy bar. Osy 18 mıllıon adam taýarlar men qyzmetterdiń sapasyn talap etetin baqy­laýshy ekenin umytpaǵanymyz jón. Osy salaǵa qatysty zań­namaǵa engizilgen soń­ǵy ózge­rister naryqtaǵy taýarlar men kór­setiletin qyzmetterdiń sapa­syn qoǵamdyq baqy­laý qu­raldaryn keńeıtip qana qoıǵan joq, sondaı-aq tutyný­shy­lardyń quqyq­taryn qorǵaýdyń tolyqqandy ulttyq júıesin qurýǵa jol ashty, – deıdi ekonomıst Dıas Babash.

43 kompanııa Alibaba-da saýda jasaıdy

Búgingi tańda 43 qazaq­stan­dyq kompanııa asa iri Aliba­ba platformasynda saýda jasaıdy. 2022 jyldyń sońy­na qaraı Wildberries kompa­nııa­sy Qazaqstanda jańa ınves­tı­sııalyq jobany iske asyrmaq. Bul Nur-Sultan jáne Almaty qa­lalarynda 5 myń jumys or­ny qurylady degen sóz. Ári osy jobanyń aıasynda jalpy kólemi 100 myń sharshy metr­ge jýyq logıstıkalyq orta­lyq­tar salynady.

Mınıstrliktiń esebi boıyn­sha, jyl sońyna deıin onlaın saýdanyń kólemi 900 mlrd teńgege jetýge tıis. Al 2022 jylǵa qaraı onyń úlesi barlyq bólshek saýdanyń 13 paıyzyn qurap, 2 trln teńgege teńelmek. Bes jyl ishinde elektrondy kom­­mersııanyń úlesi jalpy na­ryq­tyń 15 paıyzyna jetedi degen boljam bar.

Saýda jáne ıntegrasııa mı­nıstri Baqyt Sulta­nov­tyń esep berý jıynyn­da aıtyl­ǵandaı, byltyr elimizdegi tuty­­ný­­shylardyń quqyqtaryn qor­ǵaý organdaryna 6 myńnan as­tam ótinish túsipti. Jyl basy­nan beri toqtatylǵan konsertter, toılar nemese týrıstik sapa­r­lar úshin aqsha qaıtarý má­se­lesi boıynsha aryz-sha­ǵym­dar óte kóp. Al jalpy 1,5 jyl ishinde tutynýshylardyń qu­qyq­taryn qorǵaý komıtetine 12 myń­nan astam shaǵym túsken eken.

– 6 aı ishinde jalpy soma­sy 709 620 teńgege bas tar­tylǵan is-sharalar úshin 23 ótinish tústi, onyń ishinde 449 620 teńge qaıtarylǵan. Nur-Sultanda reseılik óner­paz­dardyń konsertterine, Belgo­rodta ótýge tıis bolǵan «Na­rodnoe tvorchestvo» festı­valine, «Astana-Opera» teatry­nyń qoıylymdaryna jáne basqa is-sharalarǵa bıletter «ticketon.kz» saıty, Iаn­deks poshta arqyly, konsert zalda­ry­nyń kassalary arqyly satyp alynǵan. Meıramhanalar men dámhanalarda ótpeı qal­ǵan ártúrli otba­sylyq salta­nattarǵa jalpy 8 mln 810 myń teńgeden astam somasyn qaıtarý máselesi boıynsha 50 ótinish túsken. Onyń ishinde 7 895 myń teńge qaıtaryldy, qalǵan ótinishter boıynsha jumystar júrgizilýde, – dedi vedomstvo basshysy B.Sultanov.

Onyń aıtýynsha, tutyný­shy­lardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti bas tartylǵan reıs­ter úshin bıletterdiń qunyn qaı­tarý boıynsha SCAT, Air As­tana jáne FlyArystan áýe­kom­panııalarymen kelissózder júrgizýde.