Shetelde bilim alý ǵalamdyq úrdiske aınaldy. Osy úrdiske qazaqstandyqtar da sońǵy on jyldyqta qarqyndy qosylyp keledi. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń jyl basynda bergen aqparatyna sáıkes, qazir bir ǵana «Bolashaq» baǵdarlamasymen shetelderde 857 stýdent bilim alyp jatyr. Onyń syrtynda túrli baǵdarlamalarmen, sheteldik ýnıversıtetterdiń ishinara granttary boıynsha nemese tipti óz qarajatyna oqyp júrgen jandar qanshama?!
Pandemııa bizdiń ǵana emes, búkil álem elderiniń bilim berý júıesine kedergisin keltirdi. Osy rette shetelderge bilim qýyp ketken otandastarymyzdyń jaǵdaıyna toqtalýdy jón kórdik.
Túrkııada «Túrkııa Býrslary» baǵdarlamasymen doktorantýrada oqyp jatqan Bekzat Ábdiqadyr karantın kezinde úıde otyrǵanymen, stıpendııasynyń ýaqtyly tólenip turǵanyn aıtady. «Pandemııa bastalyp, Túrkııada karantın jarııalanǵan 16 naýryzdan bastap úıde otyrdyq. Ýnıversıtetke stýdentterdiń kirýine tyıym salyndy. Biraq karantın bitken soń mamyr aıynyń ortasynan bastap magıstrant, doktoranttarǵa oqý ornyna kirýge ruqsat berildi. Jalpy, otbasymmen Túrkııada turyp jatyrmyn. Eshqandaı qıyndyq bolmady. Stıpendııam ýaqtyly túsip turdy. Oǵan qosa kórshilerimiz stýdentsińder dep únemi kómek kórsetip turady. Biz turǵan jerdiń jurtyna rızamyz, óte qonaqjaı, baýyrmal halyq. Degenmen, qıynshylyq ta joq emes. Karantınniń kesirinen zerthanadaǵy biraz jumystarym kesheýildep jatyr», deıdi Túrkııadaǵy otandasymyz.
Shilde aıynyń basynda AQSh prezıdenti Donald Tramptyń sheshimine baılanysty atalǵan eldiń ımmıgrasııa jáne keden qyzmeti: «AQSh memlekettik departamenti kúzgi semestrdi tolyqtaı onlaın ótkizetin oqý oryndarynyń nemese baǵdarlamalardyń stýdentterine vıza bermeıdi. Al AQSh keden jáne shekara qyzmeti ondaı stýdentterdiń Amerıka Qurama Shtattaryna kirýine tyıym salady. Osyndaı baǵdarlamalar boıynsha bilim alyp, dál qazir AQSh-ta júrgen stýdentter elden ketýi tıis, bolmasa basqa shara qabyldaýy kerek», dep málimdedi.
Jalpy Amerıka qurlyǵynda 1 mln-nan asa sheteldik stýdent bar. Olar oqý aqysyn, jataqhana nemese páteraqyny tóleý arqyly elge kiris ákeletini belgili. Biraq alpaýyt el soǵan qaramastan joǵarydaǵydaı sheshimge keldi. Sebebi de túsinikti, AQSh álem statıstıkasynda koronavırýs juqtyrǵandardyń sany boıynsha birinshi oryndy bermeı keledi.
Al Mıchıgan memlekettik ýnıversıtetiniń magıstratýrasynda bilim alyp júrgen Joldas О́risbaev AQSh prezıdentiniń bastamasy sot sheshiminen keıin kúshin joıǵanyn, sol sebepti sheteldik stýdentter elderine qaıtarylmaıtynyn jetkizdi. «AQSh-taǵy ataqty Garvard ýnıversıteti men Massachýsets tehnologııalyq ınstıtýty D.Trampty joǵarydaǵy bastamasy úshin sotqa berdi. Sotta Aq úı jeńildi. Osylaısha bul másele Amerıkadaǵy sheteldik stýdentterge esh kedergisin keltirgen joq. Degenmen qıyndyqtar boldy. Aıtalyq, men jýrnalıstıka fakýltetinde oqımyn. Mamandyǵym boıynsha praktıkalyq jumystardy, reportajdardy oqıǵa ornynda júrip, sol jerde bolyp, kýágerlermen tildesip ázirleýim kerek. Biraq karantın kezinde bizdi syrtqa shyǵarmady, ýnıversıtet basshylyǵy da professorlarǵa syrtta oryndalatyn jumystar bermeýdi tapsyrdy. Sol ýaqyttarda jasaǵan reportajdarym ózime asa unamady. Leksııalarǵa qashyqtan qatysý sonshalyqty qıyn bolmaǵanymen, professormen keri baılanys ornatqanda qolaısyzdyqtar boldy. Basqa stýdentterdiń aıtqanyn kútip otyrýyń kerek, olar tipti úıde maýjyrap jatyp sabaqqa yntańdy tómendetedi», deıdi J.О́risbaev. Onyń aıtýynsha, AQSh-taǵy Qazaqstannyń elshiligi men sondaǵy «Bolashaq» baǵdarlamasynyń úılestirýshisi kári qurlyqtaǵy bilim alyp júrgen qazaqstandyqtardyń qalasa, elge qaıtýyna, bılet alý, áýejaıǵa deıin qaýipsiz jetý jaǵynan kómektesip jatyr.
Jaqynda Syrtqy ister mınıstrligi sheteldegi qazaqstandyq stýdentterge kómektesý úshin Jedel shtab qurǵanyn jazdy. Bul týraly vedomstvonyń telegram kanalynda: «Qazirgi tańda álemde jalǵasyp jatqan koronavırýs indeti shetelde bilim alatyn qazaqstandyq stýdentter úshin belgili bir qıyndyqtar týǵyzýda. Kóptegen elde turaqty avıasııalyq jáne kóliktik baılanys toqtatylyp, sheteldik azamattarǵa kirýge tyıym salynyp, karantın rejimi saqtalyp otyr. Sheteldik oqý oryndary sheteldik stýdentter úshin qashyqtan oqytý formatyna kóshýde. Osyǵan baılanysty qazaqstandyq stýdentterdi úılestirý jáne olarǵa qajetti kómek kórsetý úshin Syrtqy ister mınıstrliginde Jedel shtab qurylyp, oǵan Ortalyq apparat qyzmetkerlerimen qatar sheteldegi konsýldyq qyzmetkerleri de kirdi», delingen. Tıisti mınıstrlikke habarlasqanymyzben, elshilik qurǵan Jedel shtabtyń shetelderdegi stýdentterimizge qanshalyqty kómek kórsetip jatqanyn bile almadyq.
Dese de elshiliktiń kómegine júgingen jandy tabýdyń sáti tústi. Reseıdiń Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde «Bolashaq» baǵdarlamasymen taǵylymdamadan ótip júrgen Bıbol Jaqypbaev elshilikterdiń járdemdesýde jedeldik tanytqanyn, qoldaýdyń bolǵanyn rastady. Ol vırýs órship, karantın jarııalanǵan soń, tipti elge oralyp, qashyqtan oqý formatynda bilim alýyn jalǵastyrǵan. «16 naýryzdan bastap ýnıversıtetimiz basqa da reseılik, álemdik joǵary oqý oryndarymen qatar qashyqtan oqytý formatyna kóshti. Sol sátten biz jataqhanada jatyp óz noýtbýgimizben sabaq oqydyq. Zoom platformasynda osyǵan deıingi teorııalyq jumystarymyzǵa praktıkalyq taldaýlar jasap otyrdyq. Mamyr aıynyń sońynda Máskeýdegi vırýs juqtyrǵandar sanynyń kúrt artqanyna alańdap, jetekshilerimnen elge qaıtýǵa ruqsat aldym. Qazaqstannyń Reseıdegi elshiliginiń saıtynda repatrııasııalyq reıske ótinish qaldyrdym. Birden keri baılanys ornatyldy. Elshiliktiń jedel áreket etýimen elge oraldym. Máskeýden el astanasyna kelgende eki kún karantınge jatqyzylyp, bizden PTR testin aldy. Vırýstan taza ekenimiz anyqtalǵannan keıin úıimizge jiberdi», deıdi B.Jaqypbaev. Onyń oıynsha, qashyqtan oqytýǵa kóshý tótenshe jaǵdaıdaǵy eń utymdy sheshim bolǵan. Sebebi bilim alý eshqashan toqtatylmaýy tıis. Bul ekinshi jaǵynan mynadaı qıyn kezeńde densaýlyqqa alańdamaı, sabaq oqýǵa septigin tıgizedi. Epıdemıolog mamandardyń boljamyna súıensek, kúzge qaraı koronavırýstyń kelesi tolqyny bastalady. Reseıde taǵylymdamadan ótip jatqan otandasymyz osy jaǵdaıǵa qaramastan eki el arasyndaǵy shekara ashylsa, ári qaraıǵy oqýyn shetelde jalǵastyrýdy josparlap otyr.
Bilim jáne ǵylym mınıstrligi 12 tamyzda shetelde oqıtyn stýdentterge elimizdegi joǵary oqý oryndaryna aýysý boıynsha kómek kórsetýge daıyn ekenin habarlady. «Bilim jáne ǵylym mınıstrligi sheteldik joǵary oqý oryndaryna óz betinshe túsken jáne koronavırýs pandemııasyna baılanysty joǵary oqý oryndaryna oralý problemasyna tap bolǵan qazaqstandyq stýdentterge kómek kórsete bastady. Sheteldik JOO-nyń kópshiligi stýdentterin qashyqtan oqytady. Alaıda keıbir oqý oryndarynda mundaı múmkindik qarastyrylmaǵan. О́zderine baılanysty emes sebeptermen oqýyn jalǵastyrý úshin elden shyǵa almaıtyn stýdentterge mınıstrlik otandyq joǵary oqý oryndaryna aýysýǵa kómektesýge daıyn», delingen atalǵan habarlamada.
Vedomstvonyń bizge bergen deregi boıynsha az ǵana ýaqyttyń ishinde shetelderde bilim alyp júrgen 500-den asa stýdent elimizdegi JOO-ǵa aýysý ótinishin qaldyryp úlgergen. Oqýyn aýystyrýǵa nıettilerdiń basym bóligi – óz betinshe oqýǵa túskender. Olardyń arasynda «Bolashaq» baǵdarlamasymen bilim alyp júrgender ázirge joq. Budan keıin de eldegi ýnıversıtetterge oqýyn aýystyrǵysy keletinder ózderi qalaǵan otandyq JOO-nyń vırtýaldy qabyldaý komıssııalary arqyly qujattaryn ótkize alady. Bul týraly mınıstrlik: «Atalǵan jaǵdaıda qujattardy rásimdeý formaty jeńildetiledi. Stýdentterge ýnıversıtettiń vırtýaldy qabyldaý komıssııasyna júginý jetkilikti. Oqý ornyna aýysý týraly ótinish onlaın rejimde qarastyrylady. Osy sanattaǵy azamattardy qoldaý maqsatynda mınıstrlikte jedel jeli (74-16-24) iske qosyldy, kórsetilgen nómir boıynsha dúısenbi men juma aralyǵynda saǵat 9.30-dan 18.30-ǵa deıin habarlasýǵa bolady», dep jazdy.
Oqýyn támamdaǵanda qazaqstandyq dıplomdy alatynyn bilse de nebári bir aptadan asa merzimde osynshama stýdenttiń keri qaıtqysy kelgenine qaraǵanda, álemniń barlyq ýnıversıteti Harvard pen MIT-deı bola almaı turǵanǵa uqsaıdy. Bálkim qıyn-qystaý kezeńde óz elinde bolýdy sheteldik dıplomnan artyq kóretinder de kóp shyǵar.