Áıgili Bógenbaı batyrdyń shóberesi, ısi qazaqqa esimi málim Saqqulaq bı 1800 jyly Ereımenniń eteginde jaryq dúnıe esigin ashqan. Topyraq ta osy ólkeden buıyrǵan. Derekterge qaraǵanda, 1880 jyly ómirden ótse kerek. HIH ǵasyrdyń sońynda boı kótergen mazar saıyn dalanyń jaýyny men jelinen tozyńqyrap qalyp edi. Bıyl qaıta jańardy.
Ústimizdegi jyly «Ýgolnyı resýrs» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Azamat Qapyshev aýdan ákimi Abaı Áljanovtyń usynysyn qoldap, Saqqulaq bı mazaryn tap-tuınaqtaı etip qorshap berdi. Úsh ǵasyr boıy jeldiń óti men jańbyr sýyna tótep berip turǵan qasıetti eskertkish urpaǵynyń umtylysynyń arqasynda ózgeshe keıipke endi. Qorshaýdyń uzyndyǵy 600 metr, bıiktigi 2 metrge jýyq.
El qurmetine ıe bolǵan Saqqulaq bı zamanynda kim boldy degen saýaldan syrǵa tartsaq, ólkedegi ór tulǵanyń ónege men ǵıbratqa toly ǵumyr joly bylaısha tańbalanar edi. Nebári 12-13 jasynda dalanyń danyshpany – ákesi Bapan bıdiń qasyna ergen, danalyǵyn boıyna sińirgen. Kóne ańyzdarǵa qaraǵanda, týmysynan aıryqsha talantty Saqqulaq bı 15 jasynda el ishindegi daýǵa aralasyp, ádil bılik aıtyp, tórelik etken eken. Sol zamandaǵy qısapsyz dúnıeden, rýhanı mol muradan keıingi urpaqqa juqanasy ǵana qalǵan. Áıtse de, Saqqulaq bıdiń Shoqanǵa bergen batasy, «Aqyl», «Tórt nárseden qashyq qyl», «Bul da bir ǵalymnyń biri edi-aý», «Shyńǵysqa kóńil aıtýy», «Ǵylym», «Baıdaly bıge aıtqany», «Musanyń ajalynda aıtqany» tárizdi mándi de máıekti sózderi saqtalyp qalǵan. Sheshen sózinde tereń fılosofııalyq oı, bilim, ómirge degen qushtarlyq, eldik pen erlikti kókseý jatyr.
О́ziniń el birligin saqtaý, keıingi urpaqty ǵana emes, zamandastaryn da ádildikke, adaldyqqa, arlylyqqa tárbıeleý baǵytynda aıryqsha eńbek etken Saqqulaq bı el uıytqysyna aınalady. Shańyraǵynda jeti ul dúnıege kelgen. Olardyń ishinde áke jolyn qýǵany Nuraly men Eraly esimdi balalary.
Saıyn sahara tósinde ádildik týyn jelbiretken, qara qyldy qaq jarǵan jaryqtyq Saqqulaq bıdiń kesenesi shıki kirpishten salynǵan, segiz qyrly kúmbez kúıinde boldy. Segiz buryshtyń ońtústik batys jaǵynda tómengi eki qatardyń kirpishi sál-pál buzylǵan eken, qalǵan qabyrǵalary tutas saqtalǵan. Urpaqtarynyń aty jazylǵan eski tastyń janyndaǵy qabyrǵanyń tusynda Saqqulaq bıdiń óziniń jáne eki ulynyń attary tańbalanyp, qabyr ústine eskertkish ornatylǵan.
Mazar Ereımentaý qalasynyń kúnshyǵys jaq qaptalynda 18-20 shaqyrym jerde ornalasqan. Ýaqyt tezine tótep bergen mazardyń 70 paıyzy saqtalyp qalypty. 2000 jyly bı urpaqtary kirpish pen tastan qalap jańa mazar saldy. Kúmbeziniń bıiktiginiń ózi 12 metrge jýyq. Eski mazarǵa tıisken joq, ol jańa mazardyń ishinde qaldy. Bylaısha aıtqanda, muqııat qorshap, qymtaǵan tárizdi.
О́z zamanynda ataq-dańqy aıshylyq alys jerge jetken bıdi shyǵystyń jaryq juldyzy – Shoqan Ýálıhanovtyń ádeıilep izdep kelgeni de bar eken. Bul jaıly ádemi derek el aýzynda saqtalyp qalǵan. Aýzy ýáli bı Shoqanǵa bata beripti. Sol bata osy kúnge deıin aıtylady. Aýzynan jalyn shyǵyp turǵan Musa Shormanov ta atbasyn burǵan. Eki arystyń arasynda órbigen áńgime búginde tálimi mol, taǵylymdy ańyzǵa aınalǵan. Qazaqtyń baı tiliniń aıryqsha kórkemdigin, tula boıyńdy qorǵasyndaı balqytatyn ystyq ráýishtegi tereńdigi men keńdigin, aıshyǵy men ádemiligin, syńǵyrlaǵan aq kúmisteı áýezdiligin sodan ańǵarýǵa bolady.
Ejelgi Ereımenniń baýyry tunǵan tarıh. Úsh júzdiń basyn qosyp, artynan Aqan seriniń Qulageriniń mert bolýymen tarıhta qalǵan Saǵynaıdyń asy da osy ólkede ótken. At qaıǵysy ǵana emes, adam qaıǵysy da Ereımenniń ushar basyndaǵy qara bulttyń qatparyn qalyńdata túskenge uqsaıdy. Saqqulaq bıdiń úmit etken uly Nuralyny áldekimder ý berip óltirgen. Bı perzentiniń qaıǵysynan shógip qaldy delinedi eski ańyzdarda.
Bul óńirde respýblıkalyq qasıetti jerler tizimine engen ejelgi eskertkishter az emes. Sonyń biri retinde jamaǵatqa jaqsy ónege berip, tálimdi taza jol silteıtin Saqqulaq bıdiń mazarynyń qaıta jańǵyrýy el jadyndaǵy rýhanı jańǵyrýdyń jemisi desek, artyq emes.
Aqmola oblysy,
Ereımentaý aýdany