Elbasy Nursultan Nazarbaev osydan úsh jyl buryn «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda ár salada joǵary tabysqa qol jetkizgen azamattardyń eńbek joly men jetistikterine úńilip, olardy kópshilikke úlgi etýdi usynǵan edi. Osylaısha «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasy dúnıege keldi.
Tuńǵysh Prezıdenttiń bastamasymen qolǵa alynǵan ilkimdi jobaǵa sodan beri 5 000-nan astam adam qatysypty. Olar Qazaqstan táýelsizdik alǵan 30 jylǵa jýyq kezeń ishinde elimizdiń ár túkpirinde tynymsyz izdenis pen tabandy eńbekke boı uryp, ozyq tabys úlgisin kórsetken ár alýan jastaǵy túrli ult ókilderi. «100 jańa esim» jobasyna byltyr qatysqan 1673 adamnyń ishinen 32 otandasymyz ozyp shyqty. Jeńimpazdar qatarynda Qostanaı qurylys kolledjiniń stýdenti Maksım Rıýmın de bar.
Aqparattyq tehnologııa salasynda birtalaı bıikti baǵyndyryp úlgergen jas baǵdarlamashynyń esimi 2018 jyldan beri kópshilikke tanys. Ol 2018 jyly 18 jasynda «Qostanaı oblysynyń altyn jastary» kitabyna endi. Sol jyly Reseıdiń Túmen qalasynda ótken «IT-planeta» atty iri halyqaralyq olımpıadaǵa qatysyp, «Robofabrıka» atalymynda úshinshi, «Sheksiz múmkindikter» atalymy boıynsha ekinshi oryndy jeńip aldy. Bul olımpıadada negizinen múmkindigi shekteýli jandardyń ómirin jeńildetýge kómektesetin IT jobalarǵa erekshe kóńil bólinedi. Jas ǵalym baıqaýǵa qulaǵy estimeıtin adamdarǵa aınalasymen ym arqyly baılanysýǵa múmkindik beretin biregeı jobasyn usynǵan.
Ol Qostanaı qalasy ákimdiginiń jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar bóliminiń ótinishi boıynsha «Invataksı» qyzmetin ázirledi. Áleýmettik jobanyń maqsaty – múmkindigi shekteýlilerge qyzmet kórsetý, ózdiginen júrip, tura almaıtyn jandardyń qajettilikterin jaqsartý bolyp tabylady. Taǵdyry arbaǵa tańylǵan jandar búginde jas ónertapqysh jasap shyǵarǵan «Invataksı» qosymshasynyń ıgiligin kórýde. Múmkindigi shekteýli jan bir jaqqa baratyn bolsa, qosymshany bir ret basý arqyly ózi qalaǵan ýaqytqa «Invataksı» shaqyrta alady. Búginde jas ǵalymnyń bul jobasy Qostanaı oblysy boıynsha sátti iske asyrylyp, júzdegen múmkindigi shekteýli jannyń ońtaıly júrip-turýyna, ómir sapasyn jaqsartýyna múmkindik berýde.
– О́z eńbegińniń shynaıy ómirde tájirıbege engenin kórý erekshe qýanysh. Sodan bolar, sońǵy jyldary jastardyń aqparattyq tehnologııaǵa degen qyzyǵýshylyǵy artyp keledi. Kez kelgen IT-mamannyń armany – sıfrly tehnologııa múmkindikteri arqyly álemdi jaqsartý. Qazir ekologııaǵa, qorshaǵan ortany qorǵaýǵa qatysty kóptegen jobany ázirlep jatyrmyn. Máselen, Máskeýde «Ǵalamshar sýyn zertteýge arnalǵan avtonomdy zerthana» jobasyn usyndym. Jobaǵa kóptegen sarapshylar qyzyǵýshylyq tanytýda, – degen Maksım munyń áli bolashaqta ashylatyn qyrlary kóp ekenin, sondyqtan ázirshe qupııa ustaı turýdy jón sanaıtynyn ańǵartty.
Jas ónertapqysh elordada ótken EKSPO-2017 jahandyq kórmesine de qatysyp, aqyldy úılerdegi órt qaýipsizdigin qamtamasyz etetin robot jobasyn jasady. Bul joba Sochıde ótken «IT-planeta» halyqaralyq olımpıadasynda jeńiske jetti. Maksım – respýblıkalyq IT-ǵalamshar olımpıadasynyń absolıýtti jeńimpazy.
Maksım Rıýmın 2018 jyly «Damý Banki» men Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń «Zhas Project» atty birlesken jobasyna qatysyp, bul joly da top jaryp, ozyp shyqty. Talantty jas ózine berilgen 1 mln teńge grant qarjysyna «Unitorzero» ǵylymı ortalyǵyn ashyp, 7-15 jas aralyǵyndaǵy daryndy balalardy iriktep alyp, oqyta bastady. Búginde Maksımniń synybynda jıyrma shaqty bala robottehnıka negizderine, mehatronıka men baǵdarlama jasaýǵa mashyqtanýda.
– Bul salanyń bir ereksheligi, óz isińe degen súıispenshilik bolmasa, onda eshqandaı tabysqa jete almaısyń. Teorııa kerek, biraq tájirıbe men daǵdy odan da mańyzdyraq. Sondyqtan adam óz-ózin úzdiksiz damytyp otyrýy qajet. Eger ınternette otyrsań, baǵdarlama jasaý boıynsha qandaı da bir kitapty taýyp alyp, sony meńger. Kez kelgen baǵdarlamanyń qalaı jumys isteıtinine úńilip, ony túsinýge umtyl. Eger ınjener bolǵyń kelse, kóbine radıobólshekter men mıkroprosessorlardy zertte. Bastysy – tabandylyq kerek. Sonda ǵana nátıje bolady. Tabys eshqashan ózi kelmeıdi. Men shákirtterime únemi osyny qaıtalap aıtyp otyramyn, – deıdi IT-mamany.
Maksım bıyl «Eseptegish tehnıka jáne baǵdarlamalyq qamtamasyz etý» mamandyǵy boıynsha Qostanaı qurylys kolledjin támamdaıyn dep otyr. Qazir ózi tórt jyldan beri aınalysyp kele jatqan áleýmettik jobalarynyń biri – «Dınamıkalyq ym-ısharat túrlerin avtomatty zertteý» taqyrybynda dıplomdyq jumysyn qorǵaýǵa ázirlik ústinde. Jıyrmaǵa endi ǵana tolǵan talantty jastyń ǵylymı-áleýmettik mańyzy zor bul zertteý jumysynda ym men ıshara uǵymdarynyń qazaq jáne orys tilindegi erekshelikteri, uqsastyqtary men aıyrmashylyqtary sııaqty máseleler qarastyrylǵan. Munyń syrtynda, Maksım Qazaqstandaǵy eń iri avtoónerkásip oryndarynyń biri – «SaryarqaAvtoprom» seriktestiginde ınjener-baǵdarlamashy bolyp jumys isteıdi. Jergilikti mashına qurastyrý zaýyty óndiristegi sıfrly tehnologııa úlesin arttyryp, otandyq avtokólikter men traktor, kombaın syndy aýylsharýashylyq tehnıkalarynyń satylymyn kóbeıtý úshin daryndy maman jasap shyǵarǵan baǵdarlamalarǵa arqa súıep otyr.
– Osydan on shaqty jyl buryn jumys izdep aldyna kelgen úmitkerden jumys berýshi: «Aǵylshyn tilin bilesiń be?» dep suraıtyn. Qazir menińshe, mundaı suraq qoıý artyq sııaqty. О́ıtkeni jastar aǵylshyn tilin bilmese, durys jumys taba almaıtynyn áldeqashan túsingen. Sondyqtan qazir ozyq tehnologııanyń tili – aǵylshynsha bilmeıtin jastar basqa jumys izdeıdi. Endi bir 5-6 jyl ótken soń, IT tehnologııany meńgermegen jastar da jumys taba almaı qalýy múmkin. О́ıtkeni ol kezde sıfrly júıe, baǵdarlama jasaý, jalpy IT tehnologııa barlyq salada 100 paıyz suranysqa ıe bolady. Qazir «Baǵdarlama jasaı bilesiń be? Bilmeseń, arnaıy kýrsqa jibereıin, oqyp, úırenip kel», deıtin keńpeıil jumys berýshiniń ol kezde bireýi de qalmaıdy. Sondyqtan keıbir damyǵan memleketter sııaqty balalarǵa qarapaıymnan bastap, túrli ortasha, kúrdeli baǵdarlamalar jasaýdy mektep qabyrǵasynan úırete bastaýymyz kerek, – deıdi otandasymyz Maksım Rıýmın.
Qostanaı oblysy