«Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Til týraly» zańnyń 4-babynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik tili – qazaq tili. Memlekettik til – memlekettiń búkil aýmaǵynda qoǵamdyq qatynastardyń barlyq salasynda qoldanylatyn memlekettik basqarý, zań shyǵarý, sot isin júrgizý jáne is qaǵazdaryn júrgizý tili. Qazaqstan halqyn toptastyrýdyń asa mańyzdy faktory bolyp tabylatyn memlekettik tildi meńgerý – Qazaqstan Respýblıkasynyń árbir azamatynyń paryzy» dep bizdiń aldymyzǵa naqty mindet qoıyp otyr.
Til týraly aıtqanda, memlekettik til – ana tilimiz únemi oıymyzdyń bir bóliginde turatyny anyq. Qazirgi tańda qazaq tili ósip-órkendeý jolynda. Elimizdiń barlyq uıymdarynda is júrgizý, qujattar hattaý memlekettik tilde júzege asyrylýda. Almaty qalasynyń Polısııa departamentinde Qazaqstan Respýblıkasynyń «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Til týraly» zańynyń jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń ishki ister organdarynda til saıasatyn iske asyrýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý jóninde is-sharalar jospary talaptaryn oryndaý boıynsha belgili bir baǵytta birshama jumys atqarylýda. Almaty qalasynyń Polısııa departamentiniń Qujattamalyq qamtamasyz etý basqarmasynda (keńseler) shyǵys qujattar qazaq tilindegi nusqasy bolmasa qol qoıýǵa, tirkeýge qabyldanbaıdy da.
Polısııa departamentiniń basqarmalary men bólimshelerinde memlekettik tildi jedeldete oqytý kýrstarynda bes – qarapaıym (A1), bazalyq (A2), orta (V1), ortadan joǵary (V2), joǵary (S1) deńgeıler boıynsha oqytylady. Bir ǵana mysal, oqytý kýrstarynan alǵan bilimderi nátıjesinde memlekettik tilde is júrgizip otyrǵan ózge ult ókili, Krımınaldyq polısııa basqarmasy bólimshesiniń bastyǵy polısııa maıory Alekseı Strelsov óziniń jumys nátıjesin qazaq tilinde baıandap, buqaralyq aqparat quraldaryna qazaq tilinde suhbat berip otyrady.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bıylǵy 29 maýsymdaǵy «Ana tili» gazeti tilshisine bergen suhbatynda ult basylymynyń ulttyq múddege beriktigin, ana tilimizge janashyrlyq tanytyp kele jatqanyna rızalyǵyn bildire otyryp, qazaq tiliniń mártebesin arttyrý máselesi jóninde óz oılaryn ortaǵa saldy. «Qazir – az sóılep, kóp is tyndyratyn shaq» ekenin, qazaq tilin damyta túsý úshin memlekettik tilge degen qajettilik týdyratyn tetikterdi sanamalap kórsete kele: «Mundaı astary qalyń, el taǵdyryn sheshetin irgeli iste asyǵystyqqa jol bermeý kerek. Qaıta árbir áreketimizdi aqylǵa salyp, moınymyzdaǵy tarıhı jaýapkershilikti barynsha sezine otyryp jumys istegenimiz durys. Osyndaı órkenıetti qadamdardyń nátıjesinde ǵana qazaq tili ǵylym tiline aınalady» dep, qazaq tilin bilýge umtylǵan ár adamdy, sonymen qatar qazaq tiliniń deńgeıin ultaralyq qoldanys dárejesine kóterýge kómektesetin ózge ult ókilderin de qoldaı túsý kerektigin qadap aıtty.
Qazaq elinde, qazaq jerinde, qazaq tili – memlekettik til órkendeýi qajet, oǵan tek qazaq halqynyń urpaqtary ǵana emes, búkil Qazaq elinde ómir súrip jatqan adamdar da úlesin qosýy kerek. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2017 jylǵy 31 qazandaǵy №689 qaýlysy boıynsha bekitilgen 5 qyrkúıek – Qazaqstan halqy tilderi kúni merekesine oraı Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrliginiń Ishki jáne syrtqy kommýnıkasııalar departamenti basshylyǵynyń bastamasymen jyl saıyn til saıasatyn nasıhattaý, polıseılerdi otansúıgishtik rýhta tárbıeleý, tilge degen qurmetin arttyrý, qyzmette jáne qyzmetten tys memlekettik tildiń qoldanys aıasyn keńeıtý, sondaı-aq polısııa mamandyǵynyń mártebesin kóterý maqsatynda «Parasatty polıseı» respýblıkalyq baıqaýy ótkizilip turady. Bıyl epıdemııalyq jaǵdaıǵa baılanysty adamdar kóp jınalatyn is-sharalar ótkizýge tyıym salynǵan. Degenmen de Qazaqstan halqy tilderi kúni merekesi qarsańynda memlekettik tildiń qoldanys aıasyn keńeıtýdegi atqarylǵan ıgi ister barlyq buqaralyq aqparat quraldarynda jaryq kórýde.
Sózimizdi qorytyndylaı kele, qazaq tili – qazaqtyń mádenıetimen bite qaınasyp jatqan rýhanı qazyna. Sondyqtan ana tili tirlik úshin kerek, memlekettik til birlik úshin kerek. Sony árbir Qazaqstan azamaty júregimen uqqany jón. Qazaq tiliniń óshpes rýhy asqaqtaı bersin. Tilimizdiń qadirin tek til merekesinde ǵana emes, kúndelikti ómirde de kótereıik degen tilektemiz.
Gúlnur ZAMANBEKOVA,
qalalyq polısııa departamenti Ishki jáne syrtqy kommýnıkasııalar basqarmasy ishki kommýnıkasııalar tobynyń jetekshisi
ALMATY