Topyraǵy qunarly, dástúri berik aýdan dıqandary jaman tumaýmen jaǵalasyp júrip mol egin ósirdi. Qazir qyrmandar qyzyl dánge tolyp, kóz qýanyshy bolýda. Bul berekeniń bastaýy kóktemgi memleket tarapynan kórsetilgen qoldaýdan negiz alyp otyr desedi dıqandar.
Qoldaý demekshi, aýdanda 1761 tonna tuqym úshin 39,6 mln teńge sýbsıdııalyq ótem qarjysy tólengenin aıtsaq, demeýdiń qanshalyqty ekenin kórýge bolady. Oǵan qosa sharýashylyqtar satyp alǵan tehnıka úshin de qoldaý kórsetilýde. Tek jumys isteseńiz bolǵany. Qalǵanynyń bári ońynan ońǵarylyp tur.
Aýdanda 57 jaýapkershiligi shekteýli seriktestik pen 180 sharýa qojalyǵy altyn astyq jınaýdy bastaǵan. Jaman tumaý jaılaǵan kóktemnen beri daladaǵy dúbir bir tynǵan joq. О́tken jarty jyldyń ishinde 4 mlrd 750 mln teńgeniń aýyl sharýashylyǵy ónimderi óndirildi. Eger ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrsaq, óndirilgen ónim kólemi 14,2 paıyzǵa artyq bolyp shyǵar edi. Árbir adamǵa shaqqandaǵy eńbek ónimdiligi 4 mln 896 myń teńgeni qurap otyr. Bul óte jaqsy kórsetkish. Bul oraıdaǵy tabys 14,1 paıyzǵa joǵarylaǵan.
– Eń aldymen kóktemgi dala jumystary kezinde oıǵa alǵan sharýanyń bárin tap-tuınaqtaı etip atqarǵanymyzdy aıta ketýimiz kerek, – deıdi aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Vıktor Shkýrınhın, – kúzgi ónim negizi sol eńseli iske baılanysty bolyp otyr. Jerimizdiń jaqsy ekendigi ejelden málim. Biraq jer jomart bolýy úshin oǵan bereriń de az bolmaýy kerek.
Aýdan dıqandary ústimizdegi jyly 424 360 gektar jerge jazdyq daqyldar tuqymyn septi. Egis jumysy ýaqytynda atqarylǵan. Agrotehnıkalyq sharalar qatań saqtalǵan. Joǵaryda biz aıtqan alqaptyń 387 609 gektaryn dándi, 20 045 gektaryn maıly daqyldar alyp jatyr. Onyń ústine mal azyǵy úshin qajetti ekpe shóp egilgen. Jurtshylyq tarapynan suranysqa ıe bolyp otyrǵan kartop pen kókónis alqaptary bıyl aıta qalarlyqtaı keńeıtilip, molynan egilipti. Jáne eń bir jaǵymdy jańalyq aýyl sharýashylyǵy egistikteri 100 paıyz sıfrlandyrylǵan. Sony úrdis burynǵy dástúrdi jańǵyrta baıytyp, egin sharýashylyǵyn oralymdy júgirýge oń áserin tıgizip otyr. Qazir alqaptaǵy bar is-áreket, beıneti men zeıneti qolmen qoıǵandaı ap-anyq kórinip turady.
Jaz qara qarǵanyń mıy qaınaıtyndaı aptap ystyq boldy, jaýyn da jaýa qoıǵan joq. Aspan qabaǵyn baqqan dıqan qaýym bıyl qurǵaqshylyq bolmasa jarar edi dep abyrjyǵanyn da aıta ketýimiz kerek. О́zderiniń adal eńbekterine sengenimen, bul óńirdegi astyq shyǵymy negizinen tabıǵatqa táýeldi ekenin aıta ketpeı taǵy bolmaıdy.
Masaq baılanǵan kezde qyryq gradýsqa deıin ystyq boldy. Egin de, shóp te tamyry kúıip óspeı qalý qaýpi tóndi. Dál osyndaı kezde agrotehnıkalyq sharalardy tıisti talap deńgeıinde atqara almasa, esil eńbek rásýa bolary sózsiz edi. Muqııat júrgizilgen jumys qana azyn-aýlaq ylǵaldyń topyraqta neǵurlym kóbirek saqtalýyna sebepshi bolatyny dıqandar úshin ejelden belgili jaıt. Tájirıbeli mehanızatorlar parǵa qaldyrylǵan alqaptardy kóktemgi egis bastalmaı turyp úsh qaıtara óńdep, aýyspaly egis júıesin muqııat saqtaı bildi.
Eńbektiń aqtalýyna tuqymnyń da áser etkenin bir aýyz sózben túıindeı ketsek, ózge dıqandarǵa da ónege bolar ma edi. Jaqsy astyqtyń jaqsy tuqymnan ónetinin árkim de biledi. Abyroı bolǵanda Atbasar aýdanyndaǵy tuqym qorynyń 85 paıyzy joǵary óngishtik deńgeıde suryptalǵan bolatyn. Egistik alqaptardy aramshópter men zııankesterden qorǵaý úshin 186,3 mln teńgege mıneraldyq tyńaıtqyshtar satyp alynyp, túgeldeı iske jaratyldy. Oǵan qosa óńirdegi 356 myń gektar egistik alqap hımııalyq jolmen óńdeldi. Bul oraıda aýdandaǵy «Nur 777», «Shortandaı 2019» JShS-leri zııankestermen kúreste aıryqsha uqyptylyq tanytyp, ózge áriptesterine úlgi bolǵanyn aıta ketý kerek. Mundaı jaǵdaıda qarjy únemdeý beker. Oǵan múldem jol berilmeýi kerek. Qarjy aıaǵan adam qońyr kúzde ýys toltyryp qyzyl dán jınaı almaıdy. Osy jaıdy jaqsy biletin dıqandar 77,4 myń gektar alqapty óz qarajattarymen óńdep shyqty. Esesine óńdelgen alqaptardaǵy altyn astyq zııankes jándikterge jem bolmaı, jaıqalyp ósip shyqty. Eńbektiń ótelýi, salynǵan qarjynyń qaıtarymy degen bálkim osy shyǵar.
Bıylǵy egin oraǵyna 498 kombaın men 104 kombaın shalǵysy qatystyrylýda. Aýdan dıqandary 300 myń gektar alqaptyń eginin destege jyǵyp, 20 myńnan astam gektardyń astyǵyn bastyrdy. Kún qabaǵy ashyq bolsa, eńbek te ónimdi bolmaq. Qyzyl qyrmanǵa jetkizilgen 20 myń tonnadan astam jańa ónimniń altyn dáni alapat teńizdiń tolqyndaryndaı buıra-buıra bolyp berekeniń besigin kórsetip jatyr.
Aqmola oblysy,
Atbasar aýdany