Adamdarǵa tez taralatyn rýh kemirgish ósek pen ótirik tárizdi, myna ashkóz indet júıtkigen boıda álemdi áp-sátte orap, tórtkúl dúnıeniń tórinen oryn aldy. Adamzattan ala almaı qalǵan óshi bardaı, jan-jaǵyn jalmap, qarsy kelgendi qarmap, jolyndaǵyny jaıpap, áldiniń qutyn qashyrdy, álsizdiń únin óshirdi. Áli de aramyzǵa ýyn shashqysy keledi...
Densaýlyq – janymyzǵa Alladan berilgen Alataýdaı baq! Naýqas adam saý adamnyń basynan táj kórgendeı, denimiz saýshylyqta ómir jap-jarqyn, ap-ashyq, ǵajap, keremet, ólimniń ózi alys kórinedi. Desek te, bu tajaldyń keshegi taıaǵyn jegen biz ne túıdik?
Tarıhta Musa (ǵ.s) paıǵambardyń Allamen tildesken ǵıbrattary ishinde «Adamǵa aýrýdy ne úshin berdiń?» degen suraǵyna «Pendem meni álsin-álsin esine alsyn dep berdim» degen jaýaby bar. Keı beıbaqtar áli kúnge kimge senip, nege súıenetinin, qaıdan kelip, qaıda bara jatqanynan habarsyz, bilmeıdi, bilgisi kelmeıdi, oısyz, qamsyz.
Negizinde, ózin jaratqan Jaratýshyny, ózin ómirge ákelgen ata-anany, ózin umytqan adamnyń aqyry qurdym. Al «Aýrý, kesel, dert degen ne, olar qaıdan jáne qalaı paıda boldy, kim oılap tapty, ne úshin, qandaı maqsatta?» degen suraqtarǵa «Aǵzanyń ósip-óný qabiletiniń buzylýynan» degen ýıkıpedııa anyqtamasy jaýap bola ala ma?
Oılanaıyqshy, Alla taǵala adamzatqa aýrýdy nelikten jiberedi? Buǵan ǵasyrlar boıǵy ǵylymı zertteýler qajet emes. Sebebi jaýabyn Allanyń ózi «Pendem meni álsin-álsin esine alsyn dep berdim», dep aıtyp tur. Zerdelesek, «álsin-álsin». Al biz tym bolmaǵanda anda-sanda eske alamyz ba? Mine, bizdiń birinshi osal tusymyz – osy!
Dert – kúnámiz ben qateligimizge jaza nemese taǵdyrǵa berilgen synaq. О́ıtkeni kózge kórinbeıtin kez kelgen kesel adamzatqa danalyq pen túısik ákelýshi qubylys. Máselen, naýqas neni oılaıdy? Árıne, úsh kúndik ómirdi, ótkenin, búginin, erteńin, ókinishin, saǵynyshyn, kúnásin, saýapty isin, urpaǵyn oılaıdy. «О́lip qalsam ne bolady?» degen suraqqa jaýap izdep júregi diril qaǵady. Odan da Jaratýshysynan ımenip, tákapparlyǵyn toqtatsyn, shúkir etip, táýbesine kelsin, qalǵanyn Allanyń ózi retteıdi. Dert toqsan toǵyz deseńiz, onyń toqsan toǵyz emi bar. Onymen kúresý qulshylyq, emdelý paryz. Dertke kóńil bólmeý, betimen jiberý, salǵyrt qaraý, der kezinde qaralmaý, aıyǵýǵa nıettenbeý, jandy daýalamaý kúnániń aýyry. Alla taǵala pendesiniń rýhyn jańartý úshin, kólemi tozańnan da usaq záredeı dertti tórt perishtesimen jiberedi. Osy tórteý adamnan qýatty, reńdi, tábetti jáne kúnáni alyp qoıady. Eger pende júregindegi senimmen dertiniń shıpasyn Alladan kútse, úsh perishte qýatyn, reńin, tábetin qaıyrady. Al sabyrmen táýbesine kelse, kúnási qaıtarylmaıdy, ıaǵnı keshiriledi. «О́zim jazylamyn» degen ózindik jalań senim qur ánsheıin bos sóz bolyp qalady, óıtkeni rýhtyń ıesi Alla! Sondyqtan bolar babalarymyz naýqas adamdy kúnásiz sanap bata alatyny. Muhammed (s.ǵ.s) paıǵambarymyz tań bilinerde «Aralaryńda naýqastyń kóńilin suraǵan jan bar ma?» dep, sahabalaryna qaıyrylyp otyrǵan.
Úsh tarapqa baǵyt alǵan adamnyń árbir qadamyna saýap jazylady, kúnálary keshiriledi. Bul uly joldaǵy, ıaǵnı bilim alýǵa attanǵan, meshitke qaraı bettegen, naýqastyń kóńilin suraýǵa shyqqan adamnyń aıaǵynyń astyna perishteler qanatyn tóseıdi. Shyǵys medısınasynyń atasy Ábý Álı ıbn Sınanyń: «Aýyrǵan adam, emdeýshi adam jáne aýrý bar. Qaısysy qaısysymen birigedi, solar jeńedi», degenin de umytpaǵan jón. Esimizde bolsyn, rýhty shań bassa, dert uıalaıdy.
Boıymyzdaǵy dert órshigende ıis degendi sezbedik, dám degendi umyttyq, aýrýhanalar toldy, jete almaı talyqsydyq, tynystar taryldy, bir jutym aýa, bir túıir dárige táýeldi boldyq. Bir ornynda úıelegen qoıdaı aınalshyqtap qaldyq, typyrlap izdene berdik, shýlasaq ta jeńbedik, ábirjip qınaldyq, jylap sharshadyq, sońynda amaldyń joqtyǵyn túsindik. Aqyrynda elimizdiń eleýli azamattaryn, talaıdyń súıenishterin, qımastaryn qara jerge kómip tyndyq, ózegimiz órtendi, azaly kúıde qaldyq.
Elimizdegi árbir meshittiń ımam-moldasy kúlli musylman álemimen birge Otanymyzdaǵy barsha naýqas jandardyń dertinen aıyǵýyna juma saıyn duǵa jasaıdy, buǵan uıyǵan jamaǵat «Áýmın!» dep alaqan jaıady. Mine, sol ımamdardy nuqyp, moldalardy shuqıtyndar jaqyndaryn jer qoınyna janazalap tapsyrýǵa jabyq meshitterden bet sıpatar adam tappaı dal boldy. Syrqattana qalsa, dárigerdiń biliktisin izdeıtinder ıne saldyrý úshin medbıkelerge zar boldy. Azyn-aýlaq ǵalymdarymyzdy «terip» alyp ketkende, olardyń qadirin túsindik. Al búgingi zárýimiz ne?
Baqyt qaıda barady? Álbette, tatýlyǵy uıyǵan elge, birligi tasyǵan jerge barady. Sondyqtan birin-biri kinálaǵan, ári-beri tartysqan emes, tynyshtyq saqtaǵan beıbit el bolýymyz kerek. Tynyshtyq kimge barady? Árıne, júregi meıirimge, rýhy ımanǵa toly, kókiregi oıaý adamǵa barady. Sol úshin meshitterden qashqan, Jaratýshysyn umytqan emes, ımanyn baıytqan, Qudaıyn tanyǵan bilimdi el bolýymyz qajet. Al bilim kimde bolady? Armany asqaq, talaby taýdaı, ǵylymǵa qushtar óskeleń jasta. Sondyqtan keshegi qasiretten aman qalyp, aıyqqan biz búgingi demimizge shúkir etip, ómirimizge ózgeris engizeıik. Aldaǵy yqtımal qaterlerden aman shyǵýǵa nyq senimde bolaıyq. Endigi jerde órbigen urpaǵymyzdy ımannyń nárimen sýaraıyq, qadamyn meshit pen medreseden bastataıyq, ǵylym jáne bilimge baǵyttaıyq, elimizdiń keleshegine daıarlaıyq.
Shyndap kelgende, bizdiń el qashannan ımanǵa zárý. Imandy elde birlik te, bereke de, bári de bolady. Sondyqtan osy zárýliktiń ornyn toltyrýǵa barynsha umtylýymyz kerek-aq.
Nurlan qajy BAIJIGITULY,
dintanýshy, ımam