Bir toıym bar
(Tólegenshe)
Jaryq sónbes kún týar sózsiz dedim,
Dál qaı kúni ekenin aıta almaımyn,
Biraq, biraq eshkimdi de shaı ishpeı qaıtarmaımyn.
Onda ortaǵa tastalar uran sondaı,
Qaıta almaısyń svetpen bir án salmaı,
Kelgenderdiń bárin de sabyldyrtam,
Kempirlerge maı shamdy saǵyndyrtam.
Elektrosettiń bastyǵyn úlgi etemin,
Bir toıym bar
(Tólegenshe)
Jaryq sónbes kún týar sózsiz dedim,
Dál qaı kúni ekenin aıta almaımyn,
Biraq, biraq eshkimdi de shaı ishpeı qaıtarmaımyn.
Onda ortaǵa tastalar uran sondaı,
Qaıta almaısyń svetpen bir án salmaı,
Kelgenderdiń bárin de sabyldyrtam,
Kempirlerge maı shamdy saǵyndyrtam.
Elektrosettiń bastyǵyn úlgi etemin,
Áıeliniń toltyram gúlge etegin.
Meniń jarym sol kúni kirpik ilmeı,
Kópten beri júzine kúlki kirmeı,
Qýanyshtan júregi shaıqap, esip,
Bir sóndirip jaryqty, qaıta qosyp.
Men ózim de otyram tún aýǵansha,
Meniń janym jaryqqa qumar qansha,
Sham beremin bolmasa kórshime de,
Adaldyǵy sezilip turar bolsa.
Nemene janǵan aǵash, ot degeniń,
Keremet qoı, qýatty tok degeniń.
Men áıteýir, bar jıǵan-tergenimdi,
Jaryqqa arnap, toı qylyp ótkeremin.
Bizdiń úıdi sol kúni betke al, qaýym,
Nysanaǵa ap, jaryq shaq toqtalmaýyn,
Men bul toıdan tileımin jylap turyp,
Qosylmaǵan úıimde tok qalmaýyn.
Men sóıtip, ótken kúnge bir kúlemin,
О́tpeli ómir shańynan silkinemin.
Kim bilsin, talaı jylǵy tilegim ed,
Máńgilik sónbeýi de múmkin onyń.
Taraqandar fýtboly
Buzylǵasyn múlde uıqysy,
Bolmaı kóńil, kúlkisi
Psıhıatrǵa bardy da,
Shaǵym aıtty bir kisi.
«Túsimde taraqandar kórem,
Búıte bersem skoro ólem.
Aq, qyzyl tústi kórinedi,
Eki komandaǵa bólinedi,
Sóıtip, fýtbol oınaıdy.
Kúnde oınaýyn qoımaıdy».
Dáriger bárin túsindi,
Tabletkalardy usyndy.
«Sársenbide kelińiz», – dedi.
Sonda naýqas:
«Sársenbide, aǵasy, kele almaımyn,
Ýádemdi, shynynda, bere almaımyn.
Ol kúni taraqandarymnyń «toıy» – dedi.
Keshirińiz, fınaldyq aqyrǵy oıyn edi...»
Amantaı MUQATOV.
Qostanaı oblysy.
Túıregish túıinder
Barshylyqta barymtashy az.
* * *
Úzile qaraǵan kózge, súzile qaraǵan kóz kerek.
* * *
Tulpar mingenniń kóńili suńqardaı sergek bolady.
* * *
Sandyraqtaǵan sazger – áýeıi ánshi izdeıdi.
* * *
Jeksuryndyqty da jekeshelendirip alǵandar bar.
* * *
Tentektiń tepkisi tegine baryp tıedi.
* * *
Juǵymy joq jigit jut bolmaı-aq jutaıdy.
* * *
Búlik izdep kelgen búıregińdi de surap kóredi.
* * *
Tesik qaıyqqa kóńili jyrtyq otyrady.
* * *
Myǵymsynǵan mysyq barystyń bas terisin kıgisi keledi.
* * *
Tektimin dep tebisetin, kemeńgermin dep kerisetin de bar.
* * *
Dananyń sózi dańǵoıǵa darymaıdy.
* * *
Qazirgi kúnniń qajetine jaramaǵan – bolashaqqa boldyryp barady.
* * *
Qysylǵanda qasyńyzben de qasynasyz.
Júnis QOQYShULY.
Almaty oblysy.
Tost kezegi tımeı
Aýyl ishi. Kilem arqalaǵan eki jigit esik aldynda otyrǵan qarııaǵa ushyrasa ketedi. Ekeýi de quraq ushyp:
– Assalaýmaǵaleıkým, otaǵasy! – dep ıilip sálem beredi.
– Ýaǵaleıkýmassalam! Iá, qaraqtarym, joldaryń bolsyn! Qaıda bara jatyrsyńdar, tapa-taltúste kilem arqalap, – deıdi aqsaqal da bularǵa shuqshıyp.
– Toıǵa bara jatyrmyz, ataı. Toıǵa!.. Anaý bálenshe degenniń jalǵyz uly úılenip, soǵan bet alǵanymyz ǵoı...
– Jarady, onda. Allam jarylqasyn!..
Arada biraz mezgil ótedi. Bir kezde syrtqa shyqqan qarııaǵa álgi eki jigit taǵy kezdesedi. Ekeýi de qyzý. Ábden masaıyp, iship alǵandary baıqalady. Áreń-áreń teńselip kele jatsa da ıyqtarynda manaǵy qaly kilem. Buǵan ań-tań bolǵan aqsaqal:
– Oý, toıǵa bardyńdar ma? Myna kilemderiń ne, qaıta ákele jatqan? – deıdi jaı otyrmaı. Sonda ana ekeýi:
– Ataı, jurt tym kóp jınalǵan soń bizge tilek aıtý kezegi tı-tımeı qaldy, sodan ki-kilemimizdi qaıtadan úıimizge ákele jatyrmyz, – depti buǵan bajyraıa qarap.
Tóbelesti bastap jiber
Úılený toıy ótip jatady. Jańa otaý qurmaqqa nıet qoıǵan jastarǵa tilek aıtýshylar da esep joq. Tipti sózdiń máıegin tamyzyp, birinen biri asady. Ara-arasynda barqyrap án aıtqandar da kóbeıip bara jatqanǵa uqsaıdy.
Daıashylar bolsa, solardyń báriniń babyn taýyp álek. Sý ákel deı me, sýy daıyn, araq tap deı me, onysy da ázir.
Árkimge kezek-kezegimen sóz berip, arasynda ázil aıtyp, jurtty kúldirip júrgen asaba jigit kenet toı ıesine jaqyndap kelip:
– Alǵan araq-sharabyńyz taýsylýǵa aınaldy, endi eki-úsh tostan keıin bitip qalsa, ne isteımiz? – dep álginiń qulaǵyna sybyrlasa, onsyz da toıdyń qamymen basy áńki-táńki bolǵan ol qudalarmen staqan qaǵystyryp, qyzyp otyrǵandyqtan ba:
– Endeshe, oılanatyn dáneńe de joq, tóbelesti bastap jiber, – depti.
Saılaý KО́ShKENULY.
KО́KShETAÝ.
Mińgir men dańǵur
Pyqyp qurdaspen anda-sanda kezigip, salqyn syra simiretinimiz bar.
Bul joly Pyqekeń:
– Menen úlken aǵamnyń biri qalada, biri aýylda turady. Qaladaǵynyń uly erke bolyp erkelep ósti. Dańǵur esimine saı áńgir-dúńgir, elgezek, eliktegish, elp-jelp... áke-sheshesi «aman bolsyn, eti tiri, bir jerden tesip shyǵatynyna senimdimiz» dep betinen qaqpady. Mektepte júrip-aq belsendiniń bel ortasynda júrdi. Ýralaǵysh, urandatqysh. Táýir oqyǵanynyń arqasynda qoǵamdyq jumys dese janyp ketedi. Jıylys, basqosý ataýlydan qalmaıdy. Mektep basshylyǵy da bireýdi quttyqtaý kerek bolsa da Dańǵurdy aldyńǵy sapqa qosa qoıady. О́zi de sóıleı-sóıleı sheshen de bolyp aldy. Bir sózben qaladaǵy aǵamnyń balasy belsendi, bedeldi, sen tur men ataıyn dárejesinde mektep qabyrǵasyn bitirip shyqty.
Al, aýyldaǵy aǵamnyń balasy Mińgir ilinip-salynyp áıteýir mektebin bitirdi. Sabaqtan buryn kóbine tórt túlikpen «tildesip», qoıyn qozdatyp, qulyn-taıdyń janynan shyqpaı, es bilip, etek japqanynan jylqy qumar bolyp, báıge dese tanaýy delıip, dalaqtap at ústinde shapqanyna máz. Qaq-soqpen jumysy joq, tań atqannan kesh batqanǵa deıin tórt túligin túgendeýmen bolady. Qyzyǵy da, shyjyǵy da, aıtar áńgimesi de mal tóńiregi... – dep aýyldaǵy aǵasynyń balasynyń tirligine kóńili tolmaıtynyn bildirdi.
Kelesi bir kezdeskenimizde Pyqyp:
– Til-kózden saqtasyn, qaladaǵy aǵamnyń balasy Dańǵur shyraq erlep tur. Damyl tappaıdy, tek júrmeıdi. Elgezek, ur da jyq. Osyndaǵy joǵary oqýynda júrip kózge túsip, nebir bastamalardyń bel ortasynda bolyp, úkimettiń úndeýine bel sheshe kirisip, beldi partııanyń bastamasyn qoldy-aıaqqa turǵyzbaı nasıhattap júrip, eńbegi elenip – oqýyn shetelde jalǵastyrýǵa qolyn jetkizdi. Onda júrip te elin, jerin, ásirese bıliktiń soıylyn soǵyp, osyǵan balama jastar uıymyn quryp quraq ushty... Aman bolsa bir jerden oıyp turyp oryn alatynyna, sóıtip áýletimizdiń atyn aspandatatynyna senimdimiz.
Al ana aýyldaǵy Mińgirdiń biletini mal tóńireginde qalyp qoıdy. Oqıtyny da mal jóninde, kóretini de tórt túlik kórinedi. Páleket, sonysyna qaramaı, malynyń esebin shyǵarǵanda shemishkeshe shaǵatyn kórinedi jáne ózi qazirgi zamannyń shyqbermes Shyǵaıbaıy deıdi. Túligi kóbeıip, malshy-jalshy ustaıtyn dárejege jetipti, – degen boldy.
Kezikpegenimizge kóp bolǵan, birde Pyqekeń eki saptyaıaq syradan soń:
– Álgi qaladaǵy aǵamnyń balasy Dańǵur basynan ketip, aıyqpas dertke ushyrap... Aǵam ony aýylǵa aparyp inisiniń balasy Mińgirge tabystaǵan eken, baýyrdyń aty baýyr, oqyǵan-toqyǵany bar Dańǵurdy Mińgir malshylaryna bastyq etip qoıypty.... О́zim de Mińgir inishekten soǵym malymdy alyp qaıtaıyn dep aýylǵa ketip baramyn, – dep áńgimesin qysqa qaıyrdy.
Ersultan MAǴJAN.
TALDYQORǴAN.
Asyrandy nemere
Arǵy tegi aýylda jatqan,
Qalaǵa ketip, qyzyqty baqqan,
Kindigine syrǵa taqqan,
Kerbezdenip, qasyn qaqqan,
Sóıtip júrip baıqaýsyzda,
Baısyz-aq bala tapqan,
Qyzy aýylǵa qaıtyp keldi,
Kórgen-bilgenin aıtyp keldi.
Jetim bala jylaýyq,
Aýzy tynbaıdy bir aýyq.
Osylaı sábı jylaǵan kezde,
Ana emshegin suraǵan kezde,
Ájesi ózinshe án salady,
Estigen jurt tamsanady.
«О́z balasyn emizbegen,
Qolymen kóje jegizbegen,
Talaptanyp, talpyndyryp,
«Apa, apa» degizbegen,
Anań seniń ońbaǵan.
Balasyna qaramaǵan,
Munsha qatygez bola ma adam!
Sen týǵanda qashyp ketip,
Qaıtyp qaıta jolamaǵan,
Ákeń seniń ońbaǵan.
Qaıteıin men jetimegim,
Anyq jylap, jetileriń.
Biz asyrap almaǵanda,
Shetelge asyp keter ediń», –
Dep sóski tyǵyp aýzyna,
Áldılep ánge basar,
Jubatýdyń qamyn jasar.
Tipti olaı demes edi,
Kempir essiz emes edi,
Qylyǵyna óz qyzynyń,
Shyn qynjylyp, kúıip otyr.
«Jazyǵyń joq jetimek» dep,
Nemeresin ıiskelep,
Emirenip, súıip otyr.
Qaıypnazar ShOTBASOV.
Jambyl oblysy.
Tartpasań... týmaǵyr
Búgin bul úıine erte kelip, kıimin aýystyryp kıip as úıde júr edi:
– Ne izdep júrsiń? – degen sózden selk etip burylyp qarap edi, áıeli eken, sasqanynan:
– Sen úıde me ediń? Úırenshikti ne jeıtinim, ne isteıtinim jazylǵan qaǵazdy izdep jatyrmyn da baıaǵy. Qashan kelip ediń? – dep jatyr.
– Zeınetker úıde bolmaı qaıda bolýshy edi?
– Ne deıdi! Qashannan beri?
– Úsh aıdyń júzi boldy.
...Oıpyr-aı-á, óte shyqqan ýaqyt. Jumys, issapar, jınalys, qoǵamdyq tapsyrmamen kómilip ótken ómir... Buǵan da táýbe, endi kempir úıde: as úıdegi áýreden qutylatyn boldym. Negizi, kelgenińde til qatysyp qaýqyldasatyn adamyńnyń bolǵany qandaı jaqsy.
Kempirine kóz qıyǵyn tastap edi, munyń bary ne, joǵy ne, bir álem-jálem jýrnaldan kóz alar emes. Ne dep til qatsa eken?.. Páleketterdiń biriniń yńǵaıy kelmeıdi... Qyz kezinde qandaı edi! Ol kezde sóıleskennen súıiskenderi kóp bolatyn... Baryp qushaqtap súıse me eken? Munysyna tańyrqap, esi aýysqan bolar dep oılary anyq... Degenmen, birdeńe deý kerek!
Eseńgirep otyra bermeı:
– Iýrık kórinbeıdi ǵoı? – dep balasyn izdegen boldy.
– Úıinde shyǵar, – dep qaldy kempiri.
– Bólmesinde me?
– О́ziniń úıinde...
– Qaıdaǵy óz úıi, sabaǵyna baryp júr me?
– Sabaǵy nesi, jumysyna baryp júr. Bildeı bir zaýyttyń ınjeneri balań!
...Mássaǵan, zymyraǵan ýaqyt, balasy mektep emes, ınstıtýtty da bitirgen eken ǵoı!
Munyń bul oıyn ǵaıyptan paıda bolyp esik jaqtaýyna tura qalǵan kishkene qyz bala bóldi. Janarynda jas, bir nársege ókpeli.
Kempiri atyp turyp: «Kúnim meniń, kishkenem meniń», dep aınalyp-tolǵanyp jatyr.
Bul túsinbeı, kempirine kúdikpen qarap:
– Bul balany qalaı túsinýge bolady? – dep edi, kempiri muny nusqap:
– Qulynym, mynaý seniń atań! – dep erkelete aldyna alyp, – Bul Iýrkanyń balasy, zeınetkerlikke shyqqaly baǵyp-qaǵýdamyn. Balańnyń jumystan qoly tımeıdi. Qala berdi únemi issaparda, jınalys, qoǵamdyq tapsyrmalardan bosaı almaı júr emes pe. Balasyna kelmegeli de úsh aıdyń júzi boldy. Kelinniń de sharýasy shash-etekten, týra ózime tartqan, – dep jatyr.
Bul bolsa ishinen «tartpasań... týmaǵyr» dep, áke jolymen týra kele jatqan balasyna rıza keıip tanytty.
Koloman ÝGRIK.
Aýdarǵan
Baqtybaı JUMADILDIN.
Mekteptegi mysqyl
Muǵalim:
– Apa, nemereńiz tarıhtan taǵy «ekilik» aldy!
– Endi qaıtsin, bala júz jyl buryn bolǵandy qaıdan bilsin.
* * *
Sabaq ústinde muǵalim:
– Eger shalbaryńnyń bir qaltasynda 500 teńge, bir qaltasynda 100 teńge tursa ne bolady?
– Bul ákemniń shalbaryn kıip alǵandyǵym bolady.
* * *
Anasy balasyna:
– Nege búgin mektepke barmadyń?
– Apaıyma syılyq jasadym.
– Qandaı syılyq?
– Búgin apaıdyń týǵan kúni. Sharshap júr ǵoı, menen biraz demalsyn dedim.
* * *
Mektep dırektory muǵalimnen:
– Sizdiń oqýshylaryńyz nege bir aıtqandaryn eki retten qaıtalaıdy?
– Men qaıdan bileıin, men qaıdan bileıin?..
Sýretshi kózimen
Sýretti salǵan Ǵalym SMAǴUL.
Múıisti júrgizetin Berik SADYR