Iаdrolyq arsenalyn kúsheıtedi

Qazirgi tańda Qytaıda shamamen 300-den astam oqtumsyq bar. Biraq Halyqaralyq beıbitshilikti zertteý ınstıtýtynyń (SIPRI) esepteýinshe, ony eshqaısysy birden qoldanýǵa daıyn emes. О́tken aptada Pentagon oqaly­lary AQSh Kongresinde jyl­dyq baıandama jasap, Qytaıdaǵy oqtumsyqtardyń naqty sanyn málim­dedi. Olardyń esepteýin­she, Qytaıdyń ıadrolyq arsenalyn­daǵy qarý sany 200-ge jetpeıdi.

Biraq Beıjiń bıliginiń syrtqa syr shasha bermeıtinin eskersek, eldegi ıadrolyq qarý sany áldeqaıda kóp bolýy yqtımal. AQSh-tyń shendi ofıserleri bul eldegi shıkizat qory ıadrolyq arsenal sanyn eki eseleýge jetedi dep esepteıdi. Sondaı-aq oqtumsyqtardy jerden de, sýdan da, áýeden de atýǵa kúsh salmaq. Pentagonnyń da dabyl qaǵyp otyrǵany osy.

Jyl basynda Global Times gazeti Beıjiń bıligi jaqyn arada oqtumsyqtar sanyn myńǵa kóbeı­týge ázir dep aqparat tarat­qan-dy. Sonymen qatar áýe-sý-jer úshtigine de basymdyq berýdi kózdeıdi. Búginde jerden jáne sýdan ballıstıkalyq zymy­ran ushyrýǵa qabiletti. En­digi jetpeı turǵany – áýe arqy­ly ballıs­tıkalyq raketa jibe­rý. Degen­men byltyrǵy qazan aıynda Qytaı bıligi H-6N bomba tasyǵysh zymyranyn tanystyr­ǵan bolatyn.

Keler jylǵy aqpanda The New START dep atalatyn st­ra­tegııalyq shabýyldaý baǵy­tynda qarýlanýdy boldyrmaý jónindegi Reseı men AQSh arasyndaǵy kelisimniń merzimi aıaqtalady. Esterińizge sala keteıik, The New START shartyna 2010 jyly osy eki eldiń sol kezdegi basshylary Barak Obama men Dmıtrıı Medvedev qol qoıǵan edi. Soǵan sáıkes, oqtumsyqtar sany 1550-ge deıin, qurlyqaralyq ballıstıkalyq zymyrandar, súńgýir qaıyqtardaǵy ballıstıkalyq zymyrandar jáne aýyr bombalaýshylar sany 700 danaǵa deıin qysqartylýy tıis.

Qytaı negizi ıadrolyq qarýdy taratpaý jónindegi eshqandaı kelisimge múshe emes. Osyǵan baılanysty resmı Vashıngton AQSh pen Reseı arasyndaǵy ıadrolyq qarýǵa qatysty kelisimge Qytaıdy da kirgizýdi kózdeıdi. Áıtse de, mundaıǵa Sı Szınpın ákimshiligi kónýi ekitalaı. Degen­men, kommýnıstik partııa ókiliniń biri suhbattarynyń birinde AQSh oqtumsyqtar sanyn edáýir qys­qartsa ǵana Beıjiń bıligi kelisim ústeline otyrýy múmkin degen syńaıda áńgime aıtyp qaldy.

Pentagon bekerge qaýiptenip otyrǵan joq. Taıaýda Qytaı basshysy Sı Szınpın ulttyq qorǵanys pen qarýly kúshterdi jań­ǵyrtýǵa jáne damytýǵa basym­dyq bere­tinin málimdegen. Onyń aıtýynsha, qytaı­lyq kelbetti saqtap, ulttyq qun­dylyqty nyǵaıtý úshin damýmen birge qorǵanys salasyna da kóńil bólinýi tıis. Sondyqtan memlekettiń keleshegin aıqyn­daý maqsatynda ásker salasyn kúsheıtpek.

Sondaı-aq ulttyq qorǵanys pen qarýly kúshterdi jańǵyrtý eldiń jańǵyrý úderisine saı bolýy tıis. Ári áskerı múmkinshilik ulttyq strategııalyq qajettilikke jaýap berýi qajet. Budan bólek, Sı Szınpın Qytaı kommýnıstik partııasy árdaıym myǵym ulttyq qorǵanys pen áleýetti qarýly kúshter qalyptastyrýǵa erekshe kóńil bólip kelgenin jetkizdi.

Endi jańa baǵytqa qadam basyp, qytaı áskerin álemdik deń­geıge shyǵarýǵa kúsh salmaq. Al­daǵy jospar boıynsha ulttyq qorǵanys pen qarýly kúshterdi damytýǵa baǵyttalǵan jańa strategııa 14 jylǵa arnalǵan. Osy baǵdarlama aıasynda kásibı ásker qurýǵa basymdyq beriledi.

Áıtse de, Aq úı tarapy da qol qýsyryp otyr deýge kelmes. The Washington Post gazeti AQSh pre­zıdenti Donald Tramp Neva­dadaǵy ıadrolyq synaq alańyn qaıta jan­dandyrýǵa nıetti ekenin jet­­kizgen. Onyń ústine, AQSh pre­zı­dentiniń qarýlaný jónindegi ar­naıy ókili Marshal Bıllıngslı el­diń qar­sylastaryn kez kelgen sátte tuqyrtyp, atom bombasyn tastaýǵa ázir ekenin málimdedi. Buǵan qosa, keler jyly Aq úı ıadrolyq qarýǵa arnalǵan bıýdjet qarjysyn 37,3 mlrd dollardan 44,5 mlrd dollarǵa kóbeıtýdi jos­parlap otyr.