Myrzaǵalıdyń mereıli sáti

1970 jyldyń 13 qyrkúıeginde Shymkenttiń dál irgesindegi Saıram aýda­­nyna qarasty Qarabastaý aýylynda dúnıege kelgen Myrzaǵalı Aıt­janov 13 jasynda boks úıirmesiniń tabaldyryǵyn attady. Oblys orta­lyǵynda bilikti bapker Nurǵalı Sa­fıýllınnen tálim-tárbıe aldy. Jat­tyǵý zalynda aıanbaı ter tókken balǵyn bylǵary qolǵap sheberi kóp uzamaı eleýli tabystarǵa qol jetkize bastady. Alǵashynda aýdan, qala, oblys deńgeıindegi dodalarda daralanǵan ol 1987 jyly jasóspirimder arasynda respýblıka chempıony atandy. Arada birer aı ótkennen soń KSRO kýbogyna qatysty. Doneskidegi dodany Aıtjanov kúmis medalmen qorytyndylap, sport sheberi normatıvin oryndady. Al 1988 jyly Ýlıanovskide jalaýy jelbiregen jastar arasyndaǵy KSRO birinshiliginde bas júldeni oljalady. Osy jeńistiń nátıjesinde asa iri halyqaralyq jarys­tarǵa dańǵyl jol ashyldy.

1988 jyl. Polshanyń Gdansk qala­synda Eýropa birinshiliginiń jalaýy jel­biredi. Qart qurlyqtyń barlyq daryndy ári qarymdy jastary jınalǵan jarysta 54 kılo salmaq dárejesinde KSRO quramasynyń namysyn Myrzaǵalı Aıtjanov qorǵady. Tusaýkeser kezdesýde ol chehoslovakııalyq Stanıslav Iаnkony ońdyrmaı sabady. Esep – 5:0. Shırek fınalda qandasymyzdyń joly Robert Sheremetamen qıysty. Rıng qojaıynyna tóreshilerdiń búırekteri burǵanymen, túbi ádildik ústemdik qurdy – 3:2. Jartylaı fınalda Anglııanyń ókili Paýl Ramseıdi jáne fınalda bolgarııalyq Mılko Iva­novtyń tas-talqanyn shyǵardy. Bul kezdesýlerde bes tóreshiniń barlyǵy da Myrzaǵalıdyń myqtylyǵyn biraýyzdan moıyndady. Osylaısha, Aıtjanov jastar arasynda Eýropa birinshiliginiń bas júldesin oljalaýmen qatar, halyqaralyq dárejedegi sport sheberi atandy.

Joǵarydaǵy jeńister jas jigitti ká­dimgideı qanattandyrdy. KSRO qu­ramasy sapyna engen qazaq boksshysy Danııa, Indonezııa, Bolgarııa, Túrkııa jáne Nıkaragýada uıymdastyrylǵan halyqaralyq týrnırlerge qatysyp, júldeli oryndardy ıelendi. Jastar arasyndaǵy jarystarda aldyna jan salmaǵan Aıtjanovtyń endi eresekter dýynda da atoı salatynyna kópshiliktiń esh kúmáni bolmady.

Myrzaǵalı aıtady: Kúsh-qýatym boıyma syımaı turǵan tusta tóre­shilerden kóp teperish kórdim. Sózim dáleldi bolý úshin myna eki derek­ti alǵa tartaıyn: 1990 jyly Ýkraına­­­nyń Lýsk qalasynda ótken KSRO chem­pıonatynyń alǵashqy aınalymyn­da keıinnen Eýropa chempıony jáne Atlanta Olımpıadasynyń qola júl­degeri atanǵan Albert Pakeevpen qol­ǵap túıistirdim. Báseke barysynda ony eki ret eseńgirettim. Biraq tóre­shiler qarsylasymnyń qolyn kóter­di. Sol kezde narazylyq bildirgen ýkraına­lyq jankúıerlerdiń «Jeńisti qazaq­qa­ berińder!» dep aıǵaıǵa basqany áli esimde. 1991 jyly Qazanda Eýropa chempıonatynyń kúmis jáne Olım­pıa­danyń qola júldegeri Tımofeı Skrıa­bın­di jaqsylap sabaǵanymmen, taǵy da ádiletsizdikke tap boldym. Eki re­tinde de báseke taǵdyryn bir ǵana upaı sheshti. Osyndaı keleńsiz oqıǵalar meniń sporttyq ómirbaıanymda az bolǵan joq.

Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin Aıtjanov 54 jáne 57 kılo salmaq dáre­je­lerinde biraz ýaqyt óner kórset­ti. Elishilik jarystarda jap-jaqsy ju­dy­ryq­tasyp júrdi. Jasyndaı jar­qyrap, jeńis tuǵyryna kóterilgen kez­deri de az emes. Biraq ol shetelge shyǵa almady. Álem jáne qurlyq chem­pıonattarynan únemi shet qaldy. Onyń sebep-saldaryn­ árkim ár saqqa jú­girtti. Bázbireýler «baby kemidi, dáýiri ótti» dese, endi bireý­ler «basqa pále – tilden» degen ýáj aıtty. Ra­synda da Myrzaǵalı – tik minezdi, birbetkeı. Eshkimniń yǵyna jyǵyla bermeıdi. Aldynda qandaı dókeı tursa da oıyndaǵysyn irkilmeı aıtatyn ádeti bar. Bálkim, sol týrashyldyǵynyń kesi­rinen óz nesibesinen qaǵylǵan bolar.

Birde keń zalda jantalasyp jat­tyǵyp júrgen Myrzaǵalıǵa kezindegi elimizdiń beldi boksshylarynyń biri, óziniń qur­dasy Mıhaıl Iýrchenko: «Myr­­za, qazaqta «Dos jylatyp, dush­pan kúldirip aıtady» degen ataly sóz bar ekenin óziń de jaqsy bilesiń. Seniń dosyń, zamandasyń bolǵannan keıin týrasyn aıtýdy qup kórdim. Se­niń ýaqytyń áldeqashan ótken. Ony mo­ıyn­­daýǵa tıissiń. Bos eles qýma. Dáp búgin júzden júırik shyqsań da, úlken alamanǵa seni eshkim de qospaıdy. Endigi jol – jastardyki. Odan góri basqa ká­sipti tańda. Otbasyń bar, balalaryń ósip keledi. Solardyń bolashaǵyn oı­la­­ǵanyń abzal», dep aqyl qosty. Biraz oıǵa shomǵan boksshy qurdasynyń aıt­qan aqy­lyna qulaq asýdy qup kórdi. Kóp uza­­maı Aıtjanov sporttan qol úzdi.

Myrzaǵalı aıtady: О́zimniń sport­tyq ǵumyrymda men 245 ret rıngke kóte­rilip, 210 márte jeńiske jettim. 140 básekeni aıqyn basymdyqpen aıaq­ta­dym. Munyń barlyǵy – tynymsyz jattyǵý men eren eńbektiń arqasy. Qarsylasty nokaýtqa jiberý úshin soqqynyń joıqyndyǵymen qosa, erekshe sezimtaldyq qajet. Básekelesińniń sál ashylǵan nemese bosańsyǵan sátin­ qalt jibermeý kerek. Negizi soq­qy almasý kezinde nokaýtqa jiberý sál jeńilirek. О́ıtkeni, jekpe-jektiń­ qyzyǵyna túsken keıbireýler qorǵa­nys­ty álsiretip alady. Sol kezde jaq­sylap turyp «kútip alsań», másele­niń ońdy sheshilgeni. Al ózim, Allaǵa shú­kir, nokaýtqa túsip kórmeppin. О́ıt­ke­ni, árkez qorǵanysqa aıryqsha mán be­retinmin. О́zim soqqy jumsaǵan saıy­n qarsylasymnyń da qarymta qaı­ta­rýy­ múmkin ekenin eshýaqytta esten shyǵarmadym.

Úlken sporttan qol úzgennen keıin Myrzaǵalı Aıtjanov jat­­­­tyq­ty­rý­shylyq qyzmet atqardy. Bir shoǵyr daryndy jastar arasynan Birjan Jaqypov pen Erkebulan Shyn­alıev sýyrylyp shy­ǵyp, Alash jur­tynyń maqtan tutar azamattaryna aınaldy. Bul jigitterge jeke-jeke toqtalatyn bolsaq, 2005-2016 jyldary óner kórsetken Birjan baýyrymyz 10 jyldan asa eń jeńil salmaqta elimizdiń nómiri birinshi boksshysy boldy. Sol aralyqta álem chempıony (2013 jyl) jáne álem chempıonatynyń qola júldegeri (2005) atandy. Azııa oıyndarynda eki márte kúmiske (2010, 2014) qol sozdy. Beıjiń (2008), London (2012) jáne Rıoda (2016) alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda shırek fınalǵa deıin jetti. Al Erkebulan inimiz 2007 jyly Chıkagoda ótken álem chempıonaty men 2008 jyly Beıjińde alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda qola medaldi moınyna ildi.

Kóp keshikpeı Qaırat Erálıev (56 kılo) óreli ónerimen kópshiliktiń kózine tústi. 2013 jyly Almatyda uıym­das­tyryl­ǵan álem chempıonatynyń qola meda­lin moınyna ilse, 2017 jyly Gam­býrg­te bas júldeni qan­jy­­ǵa­­syna baılady. Azııa oıyndary men birin­shiliginde bir­neshe márte je­ńis tuǵyryna kóterildi. 2015 jyly «Astana arlandary» komandasy sapynda Dúnıejúzilik boks serııa­sy dodasynda daralandy. Olardan bólek, bul kúnderi Azııa chem­pıony Bek Nur­maǵan­bet, álem chempıo­natynyń qola júl­degeri Sáken Bıbosynov syndy saıyp­qyrandar da Aıtjanovtan tálim-tárbıe aldy.

2009-2018 jyldary Myrzaǵalı Aıt­janovtyń Qazaqstan ulttyq qurama­synyń bas bapkeri bolǵanyn biz joǵary­da aıttyq. Bul kezeńde otandyq bylǵary qolǵap sheberleri qandaı tabystarǵa jetkeni jaıynda baspasóz betterinde jazyldy, telearnalardan aıtyldy. Sol sebepti de barlyǵyn qaı­talap jatýdyń qajeti joq dep oılaımyz. Aıtpaǵymyz, qazirgi kezde de atalǵan azamat óziniń súıikti isinen alys­taǵan joq, ulttyq komandamyzdyń aǵa jattyqtyrýshysy qyzmetin abyroıly atqarýda.