Qazaqstanda burynǵy Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń aýmaǵyn qaýipsiz jaǵdaıǵa keltirý boıynsha júıeli jumysty qamtamasyz etetin zań jobasy ázirlenýde. Zań jobasy QR Energetıka vıse-mınıstri, qoǵam qaıratkerleri men buqaralyq aqparat quraldarynyń qatysýymen ótken onlaın rejımindegi qoǵamdyq tyńdaý barysynda talqylandy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Tyńdalym barysynda Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka vıse-mınıstri Qaırat Rahımov Semeı ıadrolyq qaýipsizdik aımaǵy týraly jańa zań jobasy ázirlengenin aıtty. Zań jobasynda burynǵy polıgon aýmaǵyn qaýipsiz jaǵdaıǵa keltirý eskerilgen.
- О́zderińiz biletindeı, 29 jyl buryn Qazaqstan halqynyń qalaýymen Semeı ıadrolyq polıgony jabyldy,-dedi vıse-mınıstr Qaırat Rahımov,- Semeı polıgony álemdegi eń iri ıadrolyq synaq alańynyń biri boldy. 40 jyldan astam ýaqyt ishinde 456 ıadrolyq jáne termoıadrolyq jarylystar jasaldy. El basshylyǵy men qoǵam qaıratkerleriniń orasan kúsh-jigeriniń arqasynda polıgon jabyldy. 1991 jyly 29 tamyzda Qazaq KSR Prezıdentiniń Jarlyǵy shyqty. Elimizdiń kúsh-jigeri halyqaralyq deńgeıde baǵalanyp, moıyndaldy. Qyryq jyl boıy júrgen ıadrolyq synaqtar landshafttyń buzylýyna, halqymyzdyń densaýlyǵy men ómiriniń orny tolmas japa shegýine ákeldi. Burynǵy Semeı ıadrolyq synaq polıgony aýmaǵyn qaýipsiz jaǵdaıǵa keltirý jáne onyń ınfraqurylymyn damytý jospary jasalǵan. Jospardyń oryndalýy Qaýipsizdik Keńesi men Úkimettiń erekshe baqylaýynda. Jospardy iske asyrýdyń negizgi baǵyttarynyń biri - burynǵy polıgon aýmaǵynda zańnamalyq bazany damytý. Osyǵan baılanysty Semeı ıadrolyq qaýipsizdik aımaǵy týraly jańa zań jobasy ázirlendi.
Atom energııasy jáne ónerkásip departamenti dırektorynyń orynbasary Rysken Muhametjarova zań jobasy ekonomıkalyq qaýipsizdikke keri áserin tıgizbeıtindigin aıtty.
- Zań jobalary ǵylymı-quqyqtyq jáne ǵylymı-ekonomıkalyq saraptamanyń qorytyndysyn aldy. Zań jobalarynyń normalary eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna, básekege qabilettilik pen ekonomıkalyq qaýipsizdik parametrlerine keri áserin tıgizbeıdi. Sonymen qatar, zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Semeı ıadrolyq qaýipsizdik aımaǵyn tıimdi basqarý úshin arnaıy aımaqtyń qyzmetin júzege asyratyn zańdy tulǵany qamtamasyz etý qarastyrylǵan, - dep atap ótti Rysken Muhametjarova.
Onyń aıtýynsha, zańdy tulǵanyń mindetterine mynalar jatady: Iаdrolyq jáne radıasııalyq qaýipsizdik, ıadrolyq qarýdy taratpaý rejımin qamtamasyz etý,ıadrolyq synaqtardyń saldaryn joıý,aýmaqty qaýipsiz deńgeıge deıin qalpyna keltirý, radıoaktıvti qaldyqtardy esepke alý jáne t.b.
Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń dırektory Erlan Batyrbekov zań jobasy Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń jańa tarıhyndaǵy óte mańyzdy kezeń bolatyndyǵyn atap ótti.
- Zań jobasynyń negizgi mindeti - burynǵy polıgon aýmaǵyn tolyǵymen zertteý barysynda kezdesken máselelerdi sheshý. Biz sheshe almaǵan máseleler zań jobasy barysynda qalyptasady jáne jumys jalǵasady. Bunyń aımaq turǵyndaryna tıgizetin paıdasy aıqyn: zańda burynǵy polıgonnyń jerlerin paıdalaný erejeleri jazylǵan, osy aýdandardaǵy jaǵdaı men qyzmetti anyqtaıtyn aımaq operatory jumys isteıtin bolady. Zań boıynsha biraz máseleler, sonyń ishinde búgingi kúni polıgon aýmaǵyndaǵy qandaı da bir qyzmetpen aınalysatyn adamdarǵa qatysty naqty erejeler joqtyǵyna baılanysty dúnıeler da sheshiledi,- dep atap ótti Erlan Batyrbekov.
Zań aıasynda Semeı polıgonyndaǵy barýǵa tyıym salynatyn eń lastanǵan aımaqtar anyqtalady. Olar kúsheıtilgen baqylaý men qorǵaýda bolady. Semeı ıadrolyq qaýipsizdik aımaǵy aýmaǵynan tys bolatyn aýmaqtar zańdy túrde ekonomıkalyq salaǵa sharýashylyq úshin berilýi múmkin.
Qazirgi kezde burynǵy Semeı synaq polıgonynyń barlyq jerleri arnaıy qor aýmaǵynda tur. Kelesi jyldyń aıaǵynda radıoaktıvti qaldyqtarmen eń kóp lastanǵan bólikter anyqtalady. Jerdiń qalǵan bóligin Jer kodeksine sáıkes ıelikke berýge bolady. Biraq, bul úshin birqatar saraptamalar men qorytyndylar júrgiziledi.
- Polıgon aýmaǵynyń úlkendigi sonshalyq, birtutas eýropalyq memlekettiń jalpy jer kólemine teń. Búgingi kúni, bizdiń baǵalaýlarymyz boıynsha, jańa aımaqqa tek ıadrolyq jarylystar bolǵan aýdandar, QR UIаO-nyń barlyq strategııalyq nysandary jáne eń qýatty jarylystardyń orny enedi. Barlyq basqa aımaqtar taza jáne olardy aýylsharýashylyǵy nemese ónerkásip úshin paıdalanýǵa bolady. Qajet bolsa, olardy jeke saýdagerlerge berýge bolady, - dep basa aıtty Erlan Batyrbekov.
Radıoaktıvti qaldyqtardy saqtaý erekshe másele bolyp tabylady. Shetelden mundaı qaldyqtar ákelýge bolmaıdy. Sebebi bul zańǵa qaıshy. Al Semeıdegi polıgony qaldyqtaryn jınaý boıynsha is-sharalar jalǵasady, olardy saqtaý QR UIаO men MAGATE baqylaýymen júzege asyrylady. Iаdrolyq jáne ıadrolyq emes qaldyqtar «Balapan» ýchaskesi dep atalatyn jerde saqtalady.
QR Ulttyq Iаdrolyq Ortalyq dırektory Erlan Batyrbekovtyń aıtýynsha, óndiristik qaldyqtar polıgony halyqqa qaýip tóndirmeıdi. Ol ornalasqan «Ploshadka 300» nemese «Balapan ýchaskesi» - bul ıadrolyq jarylystardyń barlyǵy jer betinde emes, uńǵymalarda, ıaǵnı jer astynda jasalǵan aýmaq. Demek, bul jer eshqashan kez-kelgen maqsatta paıdalanyla almaıdy. Sondyqtan qazir «Kazsınkke» tıesili bul aýmaqqa radıoaktıvti qaldyqtar tasymaldanady. Mundaı qaldyqtardy saqtaýdyń erekshe sharttary bar, olar tolyq saqtalǵan jáne eshbir qaýip tóndirmeıdi.