Organıkalyq ónim – óndiristiń tyń baǵyty

Aıtalyq, organıkalyq egin­shilik qaǵıdattaryn qoldaný dástúrli azyq-túlik ónimderimen salystyrǵanda ekologııalyq taza, qaýipsiz ónim alýǵa kepildik beredi. Onda agrohımıkat, pes­tısıd, antıbıotık, ósý stımýlıatory, gormondyq preparattar, gendik modıfıkasııalanǵan aǵzalar qoldanylmaıdy. 

2013 jyly Tuńǵysh Prezı­denttiń Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń «jasyl ekonomıkaǵa» kóshýi jónindegi 2013-2020 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdama ekolo­gııalyq taza óndiristi damytýǵa jol ashqan-dy. Úkimet ony iske asy­rý sharalarynda halyq­ara­lyq talaptarǵa saı or­ganı­kalyq aýyl sharýa­shy­lyǵy óniminiń standarttaryn ázir­leýdi kózdedi.

Elimizde organıkalyq ónim óndirisin zańnamalyq retteý 2015 jyldyń sońynda tıisti zańnyń qabyldanýymen bas­taldy. Sodan bastap negizgi quqyq­tyq aktiler men normatıv­tik-tehnıkalyq qujattar ázir­­lenip, qabyldandy. Atap aıt­qanda 2018 jyly organı­kalyq ónimniń sáıkestigin rastaý belgisin qosa alǵanda tórt standart kúshine endi. О́kinishke qaraı, elimizde ony damytý baıaý júrýde. Álemdik statıstıkaǵa sáıkes (FIBL&IFOAM, 2020) Qazaqstanda organıkalyq egin­shilik alańy 2018 jyly shamamen 192,134 myń ga qurap, 186 eldiń ishinde 29-oryndy aldyq.

Joǵaryda kórsetilgen derekter Qazaqstandaǵy organıkalyq ónim naryǵynyń jaı-kúıin qan­sha­lyqty naqty kórsetetinin aıtý qıyn, óıtkeni zańnamalyq deń­­geıde organıkalyq ónim óndi­risin esepke alýdy júrgizý teti­gi joq. Búgingi tańda mun­daı ónim­derdiń ishki naryǵy da­my­maǵan. Sarapshylardyń piki­rinshe, oǵan ishki naryqta suranys tómen.

Alaıda ishki naryqta sha­ǵyn kólemde, negizinen uzaq saqtaý merzimi bar ımport­tyq orga­nıkalyq ónim bar. Mysa­ly, eýropalyq stan­dart­­tar­dyń talaptaryna sáı­kes sertı­fı­kattalǵan qaıta óń­delgen tamaq ónimderi. Bir aıta keterligi, onyń ba­ǵa­sy or­ganıkalyq ónim standarttaryna sáıkes ser­tı­fıkattalmaǵan jergilikti ónim­nen áldeneshe ese qymbat.

Elimizde organıkalyq salany damytý úshin aýqymdy is-sha­ralar keshenin ótkizý qa­jet. Úki­mettiń taıaý jyldarǵa ar­nalǵan negizgi mindeti – ult­tyq stan­darttardy eksporttaý­shy elderdiń standarttarymen úı­lestirý prosesi. Al bul úde­ris­tiń draıverleriniń biri eksporttaýshy elde qazaq­stan­dyq sertıfıkattaý jónin­degi organdy akkredıtteý. Akkre­dıt­teý­diń qandaı ma­­ńyzy bar? Ol bi­rin­shiden, fermer úshin ser­tıfı­k­at­taý qunyn tó­men­­­­detý­ge múmkin­dik beredi. Nátı­je­sin­de otandyq taýardyń ózin­dik quny tómendeıdi. Iаǵnı, ba­tys na­ry­ǵynda báse­ke­ge qabi­let­­ti­­­li­gi arta­dy degen sóz. Túp­tep kel­­­gende osy is-shara­lar­dyń bar­­­­­­ly­­ǵy bıznes tarapynan orga­­nı­­­­ka­l­yq ónim óndirýge degen qy­­zy­­­ǵý­­­­shy­­­lyq­tyń artýyna negiz bolady.

Ulttyq saraptama jáne ser­tıfıkattaý ortalyǵy – orga­nı­kalyq ónimdi sertıfıkattaı­tyn elimizdegi jalǵyz organ. Bul ortalyq ósimdik tektes orga­nıkalyq ónimder óndirisin, jan­ýarlardan alynatyn orga­nı­kalyq ónimderdi, qaıta óńdelgen organıkalyq ónimdi sertıfıkattaýdy júzege asyrady.

Búgingi tańda Ulttyq akkredıtteý ortalyǵy organıkalyq aýyl sharýashylyǵy salasynda halyqaralyq tájirıbeni engizý boıynsha jumys júrgizýmen aınalysýda. Fermerlerdi tartý jáne eldegi salany damytýǵa múddeli mamandardy oqytý úshin semınarlar uıymdastyrylady.

Organıkalyq óndiristi ul­ǵaıtý qarqyny joǵary el­derdiń tájirıbesi tutyný nary­ǵyn ret­­teý, quqyqtyq negiz­­der­di bel­gi­leý jáne organı­­ka­lyq ónim­di nor­malaý men ba­qylaýdyń mem­le­ket­­tik qu­ral­daryn damytý mem­­le­­ket­tik qurylymdardyń ma­ńyz­­dy mindetteriniń biri eke­nin kór­setti. Bizge solardyń tá­ji­rı­besin paıdalanyp, olar ji­b­er­­gen qatelikti boldyrmaýǵa jáne tıisti jumystardy júr­gizý kezinde neǵurlym tıim­di she­shim­derdi tańdaýǵa múm­kin­dik berilip otyr. Bul oraıda aýyl­­sharýashylyq taýaryn ón­di­rý­shilerdi yntalandyrý shara­­laryn júıeli túrde júr­gizip, ónimdi normalaýdyń mem­le­ket­tik quraldaryn damytý, óndirý­shi­lerge qyzmet kór­setetin kooperasııany, shaǵyn jáne orta kásip­ker­likti qoldaý negizgi faktor bolyp sanalady.

Aslan JANATHANULY,

Ulttyq akkredıtteý ortalyǵynyń jetekshi mamany