Taıaýda Qytaıdyń syrtqy ister mınıstri Van I Eýropalyq odaqqa múshe birneshe memleketke jumys saparymen barǵan-dy. Alaıda Beıjińniń resmı ókiline qart qurlyq jyly shyraı tanyta qoımaǵan sııaqty.
Van Idiń negizgi maqsaty osy jeksenbide ótken Eýropalyq odaq basshylary men Qytaı arasyndaǵy vıdeokonferensııaǵa daıyndyq barysyn pysyqtaý bolatyn. Alaıda Qytaıdyń syrtqy ister mınıstrin Eýropa elderi jyly qabyldaı qoıǵan joq.
Máselen, Italııaǵa sapary kezinde Van Ige Gonkongtyń avtonomııalyq mártebesi men ondaǵy halyqtyń azattyǵy týraly suraq qarsha borady. Parıjde qart qurlyqtyń dıplomattary Beıjińniń musylmandardy qýdalaýyna baılanysty saıasatyna alańdaýshylyq bildirdi.
Berlınde Germanııanyń syrtqy ister mınıstri Beıjińnen kelgen ókilge qatań eskertý jasady. Bárine kináli Van Idiń ózi. Nemis jýrnalısterine suhbat berip turǵan ol Chehııa Senatynyń prezıdenti Mılosh Vystrchıldiń Taıvanǵa barǵan saparyn synǵa aldy. Van Idiń aıtýynsha, Chehııa osy qadamy arqyly Qytaıǵa satqyndyq jasap, 1,4 mıllıard qytaılyqtyń jaýyna aınaldy. Sondaı-aq dıplomat Chehııa osy áreketi úshin jaýap beretinin de jetkizdi. Beıjiń bıligi Taıvandi óz terrıtorııasy sanaıdy. Biraq Taıvan táýelsizdigin jarııalaǵanymen, Qytaıdyń qarsylyǵy saldarynan BUU-da óz azattyǵyn moıyndata almaı júr.
Van Idiń Eýropa aýmaǵynda turyp qart qurlyqtyń ókiline ses kórsetip, astamsyp sóıleýi Germanııanyń syrtqy ister mınıstri Heıko Maasqa unaǵan joq. О́zine sóz kezegi tıgende Maas myrza eýropalyqtar áriptese áreket etetinin eskertip, onyń úrkitýin negizsiz dep aıyptap, qytaılyq áriptesin tyıyp tastady. Sondaı-aq Eýropalyq odaq AQSh-Qytaı teketiresindegi oıynshyq emes ekenin jetkizdi.
Kóp uzamaı-aq Eýropalyq odaqqa múshe memleketterdiń dıplomattary Van Idiń Chehııaǵa ses kórsetýin aıyptaýǵa kiristi. Máselen, Fransııanyń syrtqy ister mınıstri onyń sózi qabyldaýǵa kelmeıtinin aıtty. Al Fransııanyń prezıdenti Emmanýel Makron málimdeme jasap, Eýropa elderin 5G tehnologııasyn ózderi jetildirýge shaqyrdy. Iаǵnı, qart qurlyq Qytaıdyń Huawei kompanııasyna senim artpaıtynyn anyq ańǵartty.
Slovakııa prezıdenti Sıýzana Kapýtova Týıtterdegi paraqshasynda «Eýropalyq odaq pen Qytaı arasyndaǵy qatynas dıalog pen ózara qurmetke negizdelgen. Biraq EO-ǵa múshe memleket pen onyń ókiline baǵyttalǵan qoqan-loqqy bizdiń áriptestigimizdiń negizine qarsy jáne ondaı áreketti aıyptaımyz», dep jazdy.
Chehııa astanasy Praganyń meri eldegi Qytaı elshiligine hat jiberip, keshirim suraýdy talap etti. Chehııa Senatynyń prezıdenti Mılosh Vystrchıl Taıvan parlamenti depýtattarymen kezdesýinde «Men taıvandyqpyn» dep sańq etip, osy eldiń azattyǵy men demokratııalyq qundylyǵyn qoldaıtynyn jetkizdi.
Jalpy, Qytaı – Eýropalyq odaqtyń basty saýda seriktesteriniń biri. Sondyqtan shyǵar, búkil álem Beıjiń bıliginiń Taıvannyń táýelsizdigin moıyndamaýyn, Gonkong bıligine aralasýyn, Shyńjandaǵy musylmandardy qýdalaýyn, Ońtústik Qytaı teńizindegi shıelenisterdi aıyptap jatqanda qart qurlyqtyń keı memleketteri pikir bildirýge asyqqan joq.
Degenmen, keıingi kezdegi Qytaıdyń saıasaty eýropalyq dıplomattardy «toıdyrǵanyn» ańǵarý qıyn emes. Máselen, Huawei kompanııasynyń 5G tehnologııasyn qoldanýdan úmitti Germanııa da pikirin ózgertti. Oǵan qosa, Brıýssel dıplomattary Eýropaǵa Qytaıdan ınvestısııa tartýdyń ornyna, ony shekteýdiń amal-sharǵylaryn qarastyryp jatyr. Fransııa men Germanııa dıplomattary Úndi-Tynyq muhıty aımaǵyna erekshe kóńil bóle bastady. Iаǵnı, múmkindiginshe Qytaıǵa táýeldi bolmaýdyń joldaryn qaraý ústinde.
Qysqasy, Van Idiń Eýropaǵa sapary Qytaı Syrtqy ister mınıstriniń naqty eshteńe usynbaı, ekijaqty qarym-qatynas týraly taptaýryn áńgimeni qaıtalaı berýi adam quqyǵyn birinshi orynǵa qoıatyn Batysqa asa unaǵan joq. Bul joly Eýropanyń jaýaby qatqyl shyǵýy da sondyqtan. Endeshe, qart qurlyq Qytaıǵa qatysty ustanymyn ózgertip, jańa baǵytqa qadam jasaǵanyn ańǵarý qıyn emes.