Búginde elimiz bolyp Abylaı hannyń 300 jyldyǵyn dúrkiretip toılap, han Abylaıdyń armanyna búgingi Qazaqstan qol jetkizgendigin aıtyp, bórikti kókke laqtyryp ulan-asyr toı jasap, eldigimizdi nasıhattap jatyrmyz. Dál osy jyly táýelsiz elimizdegi Abylaı han atyndaǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıteti de óziniń mereıtoıyn atap ótip, álemge qazaq eliniń taǵy bir daralyq, danalyq ereksheligin, artyqshylyǵyn dáriptegen edi.
Búginde elimiz bolyp Abylaı hannyń 300 jyldyǵyn dúrkiretip toılap, han Abylaıdyń armanyna búgingi Qazaqstan qol jetkizgendigin aıtyp, bórikti kókke laqtyryp ulan-asyr toı jasap, eldigimizdi nasıhattap jatyrmyz. Dál osy jyly táýelsiz elimizdegi Abylaı han atyndaǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıteti de óziniń mereıtoıyn atap ótip, álemge qazaq eliniń taǵy bir daralyq, danalyq ereksheligin, artyqshylyǵyn dáriptegen edi. «Toı toıǵa ulassyn!» deıdi halyq danalyǵy. Endeshe, bul sáıkestik te teginnen-tegin bolmasa kerek. Aıbarly hanymyzdyń atyn ıelenip otyrǵan QazHQ jáne ÁTÝ – ınnovasııalyq úlgidegi halyqaralyq–adaptıvti ýnıversıtet mártebesin ıelenip, jan-jaqty damyp, jańaryp otyrǵan bilim jáne ǵylym ordasy. Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń «Abylaı ańsaǵan azattyq» atty maqalasynda ataǵandaı, «Aıbarly Abylaı ańsaǵan asqaq armanǵa, uly muratqa búgingi urpaq jetti». Elimizdi álemge tanytatyn qozǵaýshy faktorlardyń qatarynda bilim, ǵylym erekshe mańyzǵa ıe ekeni daýsyz. Olaı bolsa, búginde Abylaı han atyndaǵy QazHQ jáne ÁTÝ babalar armanyn, danalar ulaǵatyn urpaqqa jalǵap otyrǵan qara shańyraq.
Jańarǵan Qazaqstanda babalar ańsaǵan uly armandardy damytyp otyrǵan ýnıversıtettiń aıqyn maqsat, júıeli jumys atqarýy basshyǵa tikeleı baılanysty bolmaǵy belgili. Osy oraıda, jetpis jyldan astam ǵumyry bar tarıhı bilim ordasynyń abyroıǵa kenelýinde ustaz, ǵıbratty ǵalym, tájirıbeli basshy, talantty uıymdastyrýshy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, QR UǴA-nyń korrespondent-múshesi, Joǵary oqý oryndary akademııasynyń akademıgi, Abylaı han atyndaǵy QazHQ jáne ÁTÝ rektory Sálıma Saǵıqyzy Qunanbaevanyń eńbegi orasan zor. Jalpy, qazir qoǵamda jastar arasynda birden basshylyqqa, joǵary mansapqa umtylatyn kórinis jıilep ketkendigin aıtamyz. Al el zııalylary elıtaǵa qadam basý úshin ár mansaptyń búge-shigesine deıin meńgerip, qarapaıym jumystan laýazymdy qyzmetke deıingi aralyqty júrip ótken qyzmetkerden naǵyz sapaly maman qalyptasatynyn jıi kóterip júr. Ǵylym joly da solaı, ońaı ashyla salatyn qaqpa emes. Ǵylymnyń uly qorǵanyna ený – soqtyqpaly, soqpaqsyz joldarmen júrýdi, tózimdilik pen tabandylyqty qajet etedi. Dál osy oraıda jas ǵalymdarymyz ben mamandarymyzǵa Sálıma Qunanbaevanyń eńbek joly ónegege toly. Ol tól ýnıversıtetine stýdent bolyp enip, kúrdeli kezeńderdi bilimdi de bilgirligimen baǵyndyryp rektorlyq qyzmetke jetti. Qazaqstannyń joǵary oqý oryndary álemniń mamandarymen ıyq tirestire alatyn qabiletke zor ekendigin baıqatty. Qazaq jastarynyń shet tilderin meńgerý qabiletin, dıplomatııalyq beıimdiligin, saıası saýattylyǵyn da halyqaralyq dárejede moıyndatýda QazHQ jáne ÁTÝ bilim júıesi zor mańyzǵa ıe. Elbasy «Úsh tuǵyrly til» baǵdarlamasyn nazarǵa alyp, jastarymyzdyń til meńgerý saýattylyǵyn arttyrýdy qolǵa alyp otyrǵan tusta, bul ýnıversıtet memleket údesine kadrlar daıyndaý máselesin atqaryp otyr. Oǵan mysal, bul bilim oshaǵynyń stýdentterdi álemniń 14 tili boıynsha mamandandyryp otyrýynda. Sálıma Saǵıqyzynyń ózi qazaq-orys-aǵylshyn tilinen saýatty ári júırik. Sheteldik áriptesterimen Qazaqstan ǵalymynyń ortaq til tabysyp, otandyq ǵylymymyzdy dáripteýine de bul zor múmkindik bolyp otyr. Abylaı han atyndaǵy QazHQ jáne ÁTÝ-diń 14 bedeldi Halyqaralyq qaýymdastyqtyń múshesi bolýy – qazaqstandyq ǵylym mektebine zor bedel. Bul degenimiz, Qazaqstan joǵary oqý oryndary oqytýshy-professorlary men sheteldik professorlardyń sanasýyn baıqatyp otyr. Sonymen birge, Abylaı han atyndaǵy QazHQ jáne ÁTÝ halyqaralyq bedelin sheteldik kórnekti ǵalymdardyń, qoǵamdyq jáne memlekettik qaıratkerlerdiń ýnıversıtettiń qurmetti múshesi, doktory, professory atanýynan baıqaýǵa bolady. Bul ýnıversıtetti támamdaǵan 100 myńnan astam joǵary bilikti maman qatarynda – tanymal saıasatkerler, ǵylymı qyzmetkerler, jetekshiler bar. Qazaqstan Respýblıkasy táýelsizdiginiń alǵashqy jyldarynda bizdiń túlekterimizdiń – 600-den astam maman – tirkelgen sheteldik 1-22 dárejeli elshilikterdiń ókiletti ókilderiniń korpýsyn quraǵany da zor maqtanysh.
Bilim salasyndaǵy úlesteri úshin ýnıversıtet: 2003 jyly «LITTERIS ET ARTIBUS» Avstrııalyq qurmet Krestimen; 2006 jyly Eýropalyq ıntegrasııany damytýǵa qosqan úlesi úshin «The United Eurore» Halyqaralyq nagradasymen; 2005 jyly «Eýropalyq sapa» (European Quality) halyqaralyq nagradasymen; 2006 jyly – zamanaýı qoǵamnyń ıntellektýaldy damýyna qosqan úlesi úshin Halyqaralyq «Sokrat» (Socrat’s Award) medali sııaqty birneshe nagradalarmen marapattalǵan. Bul qazaq ǵylymyna berilgen úlken baǵa. Endeshe, QazHQ jáne ÁTÝ áli de talaı mereıtoıyn atap ótetindigine senim zor, al eń bastysy – qyzmettiń kez kelgen salasynda suranysqa ıe mamandar daıarlaıtyndyǵyna zor negiz bar. Qarap otyrsańyz, ýnıversıtet memleket saıasatyn tolyq túsinip, elimizdiń damyǵan memleketter qatarynan kórinýinde nendeı ustanymdarymen boı kórsetýi kerek degen saýalǵa naqty baǵyt-baǵdary aıqyn. Bul – basshylyqtyń ujym arasynda qolaıly qyzmet jaǵdaıyn jasap, ǵylym, bilim jáne tárbıeni biriktirýde naqty talap qoıa bilýimen erekshelenetin qubylys.
Jalpy, áıel adamnyń basshylyqta muqalmaı júrýi – qazaq qyzdarynyń qaıratkerligin ári memleketimizdiń áıel azamattaryna degen úlken qoldaýyn ańǵartsa kerek. S.Qunanbaeva ǵylymı-ustazdyq, ákimshilik, qoǵamdyq jumystarmen qatar tárbıe jumystaryn da nazardan bir shyǵarǵan emes. Onyń birneshe jyldardan beri Almaty qalasy ákimdigi janyndaǵy ana men balany qorǵaý komıtetiniń tóraıymy qyzmetin atqarýy – tek ulaǵatty ustazǵa ǵana jarasar qundy eńbek. Sebebi, el bolashaǵynda ana men balany qorǵaý basym mańyzdylyqqa ıe. Dál osy tusta Sálıma Saǵıqyzynyń ustazǵa tán ulaǵatty ustanymyn, ámbebap qabilet-qarymyn, sheber uıymdastyrýshylyǵyn, han Abylaıdyń atyn ıelenip otyrǵan qara shańyraqtyń berekesin keltirip otyrǵan meıirimdiligi men talapshyldyǵyn qatar atap maqtanýǵa bolatyndaı. Uly tulǵa esimin ıelengen qasıetti ordaǵa tek eńbeksúıgish, kúsh-qaıraty mol, tájirıbeli, utymdy sheshim qabyldap, tıimdi qyzmet atqaratyn jáne qoǵam suranysyna qandaı mamandar qajettiligin tolyq meńgerip, túsingen adam ǵana basshylyq ete almaq. Sonymen birge, jarty ǵasyrǵa jýyq ózi bilim alǵan tól ýnıversıtetinde taban aýdarmaı qyzmet etý – bilim ordasyna degen súıispenshilikti ári zor jaýapkershilikti ańǵartyp turǵany málim. Jalpy, ult tárbıesi nemese sapaly ult, ıntellektýaldy urpaq tárbıeleý úshin bilim ordalary, sonyń ishinde joǵary oqý ordalary – tárbıe mektebi. Al el bolashaǵy jastar qolynda desek, sol jastardyń boıyna asyl qasıetti sińirýde, elin súıýdi, adal qyzmet etýdi, eli úshin eńbek etýdi úıretý – basshyǵa úlken syn. Kóshbasshylyqqa umtylǵan ár jas basshylardy ózine úlgi tutatynyn eskerip, jastarǵa úlgi bolarlyqtaı iz qalyptastyrý bul ustaz úshin, tájirıbeli basshy úshin, ónegeli pedagog úshin, sheber kóshbasshy úshin – úlken baqyt. Al Abylaı han atyndaǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıtetin basqara otyryp, eńbek nátıjesin el ıgiligine jumsaýdy dittep, saýatty halyqaralyq dárejedegi maman daıarlap, táýelsizdigimizdiń jarqyn bolýyna úles qosyp otyrǵan – Sálıma Saǵıqyzy mereıtoıyna ulaǵatty ustaz, bilikti basshy bolyp jetip otyr. Qazaq halqy da el múddesin oılaǵan maıtalmandarǵa súısingende «Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt nury tasysyn» demeı me, endeshe, mereıtoı ıesine jaqsylyq, zor densaýlyq tileı otyryp, el erteńine atqarar aǵartýshylyq jáne basshylyq qyzmetine tabys, uzaq ǵumyr tileımiz.
Márııash JUBANOVA,
Abylaı han atyndaǵy halyqaralyq qatynastar
jáne álem tilderi ýnıversıteti
menedjment jáne halyqaralyq
kommýnıkasııa fakýltetiniń dekany, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty.
ALMATY.