Úıge gaz kirgizý quny nelikten 1 mln teńgeden joǵary?

Kezinde, ıaǵnı 2012 jyly jeltoqsan aıynda Táýelsizdik merekesi qarsańynda «Buhara – Tashkent – Bishkek – Almaty» ha­lyqaralyq magıstraldy gaz quby­ryna jalǵanǵan «Qordaı – Shý» joǵary qysymdy gaz quby­rynyń tusaýyn Ulttyq telekópir arqyly Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ózi kesip, sáttilik tilegen bolatyn. Jer­gilikti halyq ta aýylǵa kógil­dir otynnyń keletinin estip, shyn qýan­ǵan. Alaıda 2015 jylǵy 14 mamyrdan bastap «Parıev» JShS Tóle bı aýylyn gazdandyrý úshin belgilenip, gaz tartý úshin merdiger joǵary baǵa qoıǵan. Atalǵan máseleni turǵyndar talaı jyldan beri aýdan, oblys ákimderine aıtyp júrip sheshe almaı, aqyry Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtan kómek surap, hat jazdy. Atalǵan kompanııa men jergilikti bılik basshylary ortaq til tabysyp, baǵany sharyqtatyp otyr degen turǵyndardyń janaıqaıy áli basylar emes. Aspandaǵan baǵa, sapasyz jumys ta aýyldyqtardyń ashýyna ábden tıgen.

Jalpy, Tóle bı aýylynda 21 myńnan astam halyq turady. Atalǵan kompanııanyń áreketi osy ýaqytqa deıin jergilikti jurtshylyqtyń narazylyǵyn týdyryp otyr. Shý aýdanynyń qurmetti azamaty, Tóle bı aýyly­nyń turǵyny Máken Ýaqteginiń aıtýynsha, 2017 jyldyń sáýir aıynda baǵany tómendetý maq­satynda oblystyq bıýdjetten 251 mln 145 myń teńge bólingen eken. «Nátıjesinde, Shý qalasy men Tóle bı aýylynyń aralyq 8,7 shaqyrymdyq joǵa­ry qy­symdy gaz qubyry aýdan ákim­diginiń teńgerimine satyp alyn­ǵanymen, aılaly qýlyq­pen muny merdiger basshyla­ry ar­zan­datpaǵan. Aýyl turǵyn­daryn elimizdegi joq qymbat baǵamen jas baladaı aldap kele jat­qandaryna bes jylǵa aıaq bas­qanymen, máseleniń áli de she­shimi tabylatyn emes», deıdi ol.

Aýyl turǵyndaryn gazben qamtý úshin «Parıev» JShS-i basynda baǵany ár úıge 380 myń teńgeden qoıady. «2015 jyly 14 mamyrda jerdiń ústi arqyly bolat qubyrlarmen ár úıge 380 myń teńgeden gaz júrgizemiz» dep «QazTransGazAımaq» AQ Jam­byl oblystyq fılıalynan tehnı­kalyq shart alady da, dál sol 14 mamyrda jerasty polıetılen qubyr­lary­men gaz júrgizý qymbatqa túse­di dep halyqty aldaıdy. Keıbir qatys­paǵan adamdardyń da ornyna qol qoıyp, eki birdeı jalǵan hattama toltyrady. Sóıtip, baǵany 40 myń teńgege qymbattatyp, 420 myń teńgege kóteredi. Aýdan ortalyǵyndaǵy 4200 úıdi 40 myń teńgege kóbeıtsek, 168 mln teńge shyǵady eken», deıdi Máken Ýaqtegi. Áńgime munymen de bitpeı, aqyry 2016 jyldyń jańa jylynan taǵy da materıaldar qymbattady degen jeleýmen baǵany birden 570 myń teńgege kóteredi. Jalpy, turǵyndar osyndaı negizsiz qymbatshylyqqa narazy. Negizi árbir aýyl turǵyny úılerine gaz tartý úshin 503 myń teńgeden tóleýi kerek eken. Alaıda aýyldyqtar muny da qymbatsynýda. О́ıtkeni odan bólek pesh jáne taǵy da qajetti zattardy satyp alý úshin taǵy sondaı kólemde qarajat kerek. Sondyqtan tólebılikter bul baǵanyń negizsiz ekenin aıtyp, dabyl qaǵýda. Aýyl turǵyny Shúkir Abdýllaevtyń aıtýynsha, ol osydan eki jyl buryn óz qarajatymen úıine gaz kirgizgen.

«Almaty qalasyna eki ret baryp pesh, batareıa sııaqty qajetti zattardy óz qarajatyma alyp keldim. Bir peshtiń ózi 240 myń teńge boldy. Jalpy, barlyq shyǵyndy qosqanda bir úıge gaz tartý quny 1 mln 260 myń teńgege shyqty», deıdi turǵyn. Árıne, bul bir otbasy úshin az qarajat emes. Aýyl turǵyndarynyń báriniń áleýmettik jaǵdaıynyń birdeı emes ekenin eskersek, tipti kóp úılerge gaz kirmeı qalý qaýpi bar. Máselen, taǵy bir aýyl turǵyny Jeńis Ábsat 503 myń teńgeniń ózi qymbat ekenin aıtady. «Bıylǵy qańtar aıynda úıge gaz kirgizdik. Endi gaz kirgizý qunyn, jumysynyń aqysyn, kerekti materıaldardyń kólemin esepteıtin bolsaq, 1 mln teńgeden astam aqsha ketedi. Biz bastapqy qarajatyn ǵana tóle­dik. Endi qalǵanyn osy qazan aıy­na deıin tóleýimiz kerek. Aýylda isteıik desek, jumys joq. Azyn-aýlaq malǵa qarap otyrmyz. Amal joq, sol maldy satsaq ta aqshasyn beremiz», deıdi Jeńis Ábsat. Negizi­nen qarapaıym halyqtyń pikiri osy. Kópshilik aspandaǵan baǵamen úı­lerine gaz tartýǵa qaýqarsyz.

«Memlekettik tirkeýden ótpegen­dikten, qurylys jumystary tehno­lo­­gııalyq talapqa saı oryndal­ma­ǵan­dyqtan 2018 jyly 11 aqpan kúni «Jandos» dúkeniniń aldynda jáne Sádý Shákirov pen Qoraǵaty kóshe­lerinde úsh jerde jerasty jary­lystary oryn aldy. Sonyń kesiri­nen Tóle bı aýylyndaǵy úıler bir­neshe táýlik boıy jylýsyz qalǵan kún­der de boldy. Sondyqtan Shý aýda­ny­nyń ákimi Nurjan Kalen­derov­ke qoǵamdyq komıssııa quryp, «Parıev» kompanııasynyń 8,7 sha­qy­rymdyq magıstaldy qubyr men aýdan ortalyǵyndaǵy gazdan­dyrý jumystaryn jan-jaqty tek­serý qajettigin aıttym. Ma­gıst­raldy qubyr durys ornalas­ty­ryl­maǵandyqtan jáne Tóle bı aýyly men taǵy da basqa kórshiles 4 aýylǵa jalǵanǵandyqtan qystyń aıazdy kúnderi gaz qysymynyń jetis­peýshiligi oryn alýy ábden múmkin ekenin jetkizdim. Sondyqtan aýdan ortalyǵyndaǵy kógildir otynǵa qosy­la almaǵan 2600-den astam úıdi irgedegi Abaı aýylynyń magıstraldy qubyryna jalǵaýǵa kómek te suradym», deıdi M.Ýaqtegi.

Sondaı-aq atalǵan seriktestiktiń aýyl ishindegi atqarǵan jumystary sapasyz bolǵandyqtan «QazTransGaz» mekemesi oblystyq fılıalynyń tekserisimen 163 adam ómirine asa qaýipti núkteler anyqtalǵan. Nátı­jesi, mine úsh jerdegi jarylys bo­l­yp otyr. Turǵyndar sapasyz ju­mys­tar osylaı jalǵasa berse, túbi adam ómirine qaýip tóne me dep qorqatyndaryn aıtýda.

Negizinen kópshilik bul áreketke «Parıev» JShS-i men aýdan bas­shy­lyǵyn da kinálaıdy. Máselen, osy másele týyndaǵaly sońǵy bes jyl­dyń bederinde aýdanda biraz ákim aýys­ty. Biraq «jabýly qazan jabý­ly kú­ıinde» qalyp otyr. «Tórt-bes jyl aýdan ortalyǵy turǵyn­daryn gazdandyrýdaǵy josyqsyz áre­­ket­­terin atyshýly merdiger kom­pa­­nııa­nyń basshylary Shý aýda­ny­­nyń keı atqaminerleriniń qoldaýy­men úzbeı jalǵastyrýmen keledi. Tip­ten, meni qorqytyp 2017 jyldyń sáýir aıynda jumysymyzǵa kedergi kel­tir­di degen syltaýmen 2 mln teńge aıyp­pul tóletýge Shý aýdandyq sotyna ta­lap-aryz da berdi. Zańger M.Nú­sipov bastaǵan kózi ashyq aza­mat­tar­dyń qoldaýymen ári sýdıa G.Bó­le­ge­no­vanyń ádiletti sheshimimen ma­ǵan aıyp­pul tóletýdiń ornyna óz­deri­niń keı bylyqtary ashylyp qal­dy. Aýdan ákiminiń orynbasary Nur­lan Jaq­sybaev kópshilikti qoldaý­dyń ornyna, oblys ákiminen bastap Pre­zı­dentke deıin jalǵan jaýaptar berip, mer­diger kásiporyn basshylaryn qol­dap keledi. Áıtpese bul másele álde­qashan-aq sheshiletin edi», deıdi M.Ýaqtegi.

Aýyl turǵyndary talaı ýaqyttan beri elimizdiń birqatar quzyrly oryn­daryna atalǵan másele boıynsha sha­ǵym­danǵan. Jýyrda Shý aýdany­nyń áki­mi N.Kalenderov aýdan orta­ly­ǵy Tóle bı aýylynyń turǵyn­dary­men kez­deskende de bul másele taǵy kóteril­gen. О́z sózinde aýdan ákimi ob­lys bas­­shy­symen jáne tıisti bas­qar­ma bas­­shy­larymen aqyldasyp, osy gaz­­­­dan­­­dy­rý máselesin sheshýge áre­ket­­­te­nip jatqanyn jetkizgen. N.Ka­len­­­derov­tiń aıtýynsha, 5 jylda aýyl tur­­­ǵyn­­darynyń tek 30 paıyzy ǵana kó­gil­­dir otynǵa qosylǵan. Iаǵnı mundaı qym­­­bat baǵaǵa qarajaty barlar ǵana qol jet­­kizgen. Al qalǵan turǵyndar qaıt­­pek? Bul da talaı jyldan beri tur­ǵy­n­dar úshin ózekti másele kúıinde qalyp otyr.

Tóle bı aýylynyń turǵyndary atal­ǵan máseleni sheshý úshin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtan kómek suraıtynyn jetkizdi. Bes jyldan beri qordalanǵan máseleniń túıinin tarqatyp, qarapaıym halyqqa salmaq salyp kelgen tıisti basshylarǵa shara qoldanýǵa jáne «Parıev» JShS-niń turǵyndardan alǵan artyq aqshasyn qaıtartyp berýge Prezıdenttiń kómek­tesýin suraıdy. Áıtpese, bes jyl boıy sozylyp kelgen másele taǵy da talaı jylǵa jalǵasyp kete me degen tur­ǵyndardyń qorqynyshy basym.

Jambyl oblysy