Elimizde, onyń ishinde oblystarda qaskóılerdiń ań men qusty, balyqty tıisti ruqsatsyz qyryp-joıýy tyıylar emes. Tabıǵatqa keltirgen zııany azdaı, keıbir brakonerler adam qanyn moınyna júktep, qandyqol qaraqshyǵa da aınalǵany jurtshylyq qaýymdy alańdatýda. Osyndaı qıyn hám jaýapty shepterde bizdiń oblysymyzdyń da arystandaı aıbatty, jolbarystaı qaıratty azamattary aıanbaı eńbektenip jatqanyn ekiniń biri bile bermeıdi. Olardyń ár kúni qaýip-qaterge toly.
Sondaı jaýapty qyzmette júrgen jerlesimizdiń biri Sálda Qurman oblystyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspeksııasynda 1990 jyldan beri eńbek etedi. Ol joǵary oqý ornyn zańger mamandyǵy boıynsha bitirgen. Eńbek jolynda jetekshi maman, ınspektor, aǵa ınspektor, shuǵyl toptyń ókili sekildi túrli qyzmet baspaldaqtarynan ótti.
Bir jyldary Almaty, Jambyl, Qaraǵandy sekildi úsh oblys ıelik etip otyrǵan, uzyn tusy 750 shaqyrymdy quraıtyn Balqash kóliniń ınspeksııaǵa qarasty ońtústik-batys bóligine basshylyq jasady. Qazir de osy aýmaqtaǵy mekemeniń bas mamany retinde eńbek jolyn jalǵastyrýda.
2020-2021 jyldary shildeden shildege deıingi merzimde Jambyl oblysy boıynsha barlyǵy 1150 tonna 755 kılo balyq aýlaýǵa ruqsat beretin lımıt bólinip otyr. Bul byltyrǵy mejeden kópteý. Bir aıta keterligi, óńirimizde balyqtyń basym deni de Balqash kóliniń oblysymyzǵa qarasty bóliginen aýlanady. Atap aıtqanda, 923 tonna balyq aýlaý mindeti osy sý aıdyny aýmaǵyndaǵy 18 ýchaskege tıesili.
– 2014 jyldan bastap balyqty ǵana emes, óńirimizdegi janýarlar men ósimdikter dúnıesin de baqylap, qorǵaý isi quzyrymyzǵa berildi. Sóıtip atqaratyn jumysymyz burnaǵysynan da kúrdelene tústi. Osy oraıda Prezıdentimiz byltyrǵy Joldaýynda «Brakonerler ulttyq baılyǵymyz – tabıǵatymyzǵa aıaýsyzdyqpen orny tolmas zııan keltirýde» dep, tıisti taraptarǵa qaskóılermen kúresti kúsheıtýdi tapsyrǵan bolatyn. Ol jumystar da Úkimet nazarynan tys qalǵan joq. Ásirese, zań talaptary qataıtylǵany tabıǵat qorǵaýshylar úshin úlken kómek boldy. Budan bylaı zańsyz ań aýlaǵan adam 3 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylatyn bolsa, bir emes, birneshe ret brakonerlik áreketke barǵan tulǵanyń bas bostandyǵynan aıyrylý merzimi 4 jylǵa deıin uzartyldy. Al janýarlar dúnıesin qorǵap júrgen memlekettik ınspektorlarǵa qatysty zorlyq-zombylyq kórsetilgen jaǵdaıda quqyq buzýshy 10 jyldan 15 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylýy múmkin. Sóz joq, jazalaýdyń kúsheıtilgeni aram oılylardyń da aıaǵyn abaılap basýyna áser etedi.
Al Memleket basshysynyń kúni keshe jarııalanǵan Joldaýynda Úkimetke aldaǵy ýaqytta «Janýarlardy qorǵaý týraly» zań jobasyn ázirleýdi tapsyrýy sala qyzmetkerleri arasynda zor serpilis týyndatyp, olardy jańa eńbek jetistikterine jigerlendirip otyr. Otandy, eldi súıý de, tabıǵatty qorǵaýdan bastaýyn alyp jatsa ıgi, – deıdi ol.
Atalǵan ınspeksııa qyzmetkerleriniń ań, qustyń, balyqtyń bolsyn qalypty tepe-teńdigin saqtaı otyryp, sany kemimeýin, ósimi molaıýyn qamtamasyz etýdegi, tabıǵı baılyǵymyz ortaımaýy jolyndaǵy eńbekteri ushan-teńiz. «Qyzyl kitapqa» engen janýarlar men ósimdikterdi qorǵaý, qasqyr, shıbóri sekildi jyrtqysh ańdar sany rettelýi men balyq sharýashylyǵymen aınalysatyn sý aıdyndarynda balyq aýlaý tıisti tártipke, lımıtke sáıkestigin tekserip, qadaǵalap otyrý isi de solardyń moınyna júktelgen.
Tabıǵı baılyǵymyzǵa – janýarlar álemine ashkózdikpen qol salyp, túrli qylmysqa barý kóbeımese, azaımaı otyrǵany ekiniń birine belgili. Mine, mundaı qaskóıler bıylǵy alǵashqy jartyjyldyqtyń ózinde elimiz boıynsha tabıǵat-anaǵa 1, 6 mlrd teńge kóleminde zalal keltirip úlgeripti. Sálda Qasymjanuly da osyndaı áreketterge qarsy kúres ózderi atqaratyn jumystyń eń mańyzdysy dep sanaıdy.
Onyń aıtýynsha, óziniń qadaǵalaýyndaǵy sý aıdyny aýmaǵynda byltyrǵy jyldyń on eki aıy ishinde balyqty ruqsatsyz aýlaý boıynsha 30 zań buzýshylyq anyqtalyp, tabıǵatqa zalal keltirgenderge 441 875 teńge kóleminde aıyppul salyndy. О́kinishke qaraı, adamdardyń zańsyz balyq aýlaýǵa qumarlyǵy áli de tyıylmaı tur. Bıylǵy segiz aıda zań buzýshylyqqa jol bergen taǵy da 15 azamatqa áreketterine sáıkes hattama toltyrylyp, olardyń moınyna 243 670 teńge somasynda aıyppul júktelinipti. Brakonerler tarapynan tabıǵatqa keltirilgen shyǵyn da tolyqtaı ótelgen.
S.Qurman qazir de, mine, osyndaı abyroıly istiń alǵy shebinde júr. Jýyrda ǵana el Prezıdentiniń «Qazaqstan Konstıtýsııasyna 25 jyl» merekelik medalimen marapattaldy. Bul sala ardagerine kórsetilgen laıyqty qurmet boldy.
Baımahanbet AHMET,
jýrnalıst
Jambyl oblysy,
Moıynqum aýdany