«Abylaı hannyń qara joly» kitaby jaqynda Kókshetaý qalasynda «Mır pechatı» baspasynan 500 danamen basylyp shyqty.
Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» strategııalyq baǵdarlamasyn júzege asyrý maqsatynda Qazaqstanda tuńǵysh qurylǵan «Abylaı hannyń qara joly» ekspedısııasy óz jumysyn abyroımen oryndap shyqty. Quramynda respýblıkaǵa belgili geograf, topograf, bıolog, arheolog, tarıhshy, jýrnalıster bar ekspedısııa músheleri 10 kúnde 4 myń shaqyrymnan artyq jol júrip, respýblıkanyń alty oblysynyń aýmaǵynda, atap aıtqanda, Petropavl, Kókshetaý, Nur-Sultan, Ulytaý, Sátbaev, Jezqazǵan, Qyzylorda, Túrkistan, Shymkent qalalarynda boldy. Qara joldyń boıyndaǵy eldi mekender men qalalarǵa soǵyp, kónekóz qarııalar men mektep oqýshylary, tarıhshylar men stýdent jastar, BAQ ókilderi men joǵary oqý oryndarynyń ǵalymdarymen jáne arheologtermen 40-tan astam kezdesý ótkizdi. Oǵan tórt myńdaı adam belsene qatysyp, zor qyzyǵýshylyq tanytty. Ákimdikter men mýzeılerge jáne oqý oryndaryna Málik Ǵabdýllınniń 11 tomdyǵy, B.Álimjanovtyń «Abylaı ı ego Batyry», Q.Ábýevtiń «Abylaı han», «Aqmola – jer jánnaty» kitaptarymen qatar, syılyq-kádeler taratyldy.
Ǵalymdardyń eńbekterine, jergilikti halyqtyń aıtqan ańyzdary men derekterine súıene otyryp, tarıhı mańyzy zor zertteýlerdi túıindep, «Abylaı hannyń qara joly» kitabynyń alǵashqy danalary shyǵarylyp, túsirildi. Fılmniń bir danasyn Ankara ýnıversıtetiniń professory Mereyim Hakim Túrkııaǵa alyp ketti. Abylaı hannyń qara joly boıyndaǵy qalalar men eldi mekenderdiń attary qaǵaz betine jazylyp, kartasy, qasıetti oryndar men mavzoleıler jáne kesenelerdiń tizimi jasalyp, sýretteri túsirildi.
«Abylaı hannyń qara joly» kitabyna Nursultan Nazarbaevtyń «Abylaı ańsaǵan azattyq», Shoqan Ýálıhanovtyń «Abylaı dáýiri – qazaqtardyń erligi men seriliginiń dáýiri», Manash Qozybaevtyń «Qazaqtyń dańqyn asyrǵan», Aqseleý Seıdimbektiń «Abylaı hannyń kúıleri», BǴM Memleket tarıhy ınstıtýtynyń, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik, M.Qozybaev atyndaǵy SQO memlekettik, Abaı Myrzahmetov atyndaǵy, Q.A.Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik, Reseıdiń Ońtústik-Oral, M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıtetteri ǵalymdarynyń «Qasıetti Qazaqstan» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń, «Ulytaý» ulttyq tarıhı-mádenı jáne tabıǵı qoryq-mýzeıiniń, Q.Sátbaev atyndaǵy Tarıhı-óndiristik murajaıynyń, Aqmola tarıhı-ólketaný mýzeıiniń, Soltústik Qazaqstan oblystyq memlekettik arhıviniń ǵylymı qyzmetkerleri men arheologter, etnograftar, halyq muralaryn zertteýshiler, ádebıettanýshylar, jýrnalıster men ólketanýshylardyń Uly dalanyń uly hany Abylaıdyń ómiri men kóregendigi, Uly dalanyń uly bıleriniń kemeńgerligi men qazaq batyrlarynyń eldi, jerdi qorǵaý men saqtap qalýdaǵy eren erlikteri jaıly eldi eleń etkizer zertteýleri men ǵylymı eńbekteri shoǵyrlandy.
Memleket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Búrkitbaı Aıaǵan kitap jaıly: «Qazaq eli táýelsizdikke qol jetkizgennen beri izderi óshýge aınalǵan tarıhymyzdyń kómbesi qaıta aqtarylyp, eline úlken qýanysh bolyp oralýda. Solardyń biri – «Abylaı hannyń qara joly» dep bilemiz. Eń bastysy, bul tarıhı ekspedısııa Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyna engizilgen nátıjeli is retinde qalyń jurtqa tanymal boldy. Ekspedısııa jumystarynyń nátıjesinde ǵylymı jınaq qurastyrylyp, onda Abylaı handaı asqaq bıleýshimizdiń ónegeli isterine, Alash jurtyna baılanysty zertteýler toptastyryldy. Bul kitap memleket tarıhynyń altyn paraǵynyń biri», dedi.
Qoryta aıtqanda, kitapta qundy derekter molynan keltirilgen.
Murat qajy YDYRYSULY,
«Abylaı hannyń qara joly» ekspedısııasynyń jetekshisi
KО́KShETAÝ