Prezıdent Joldaýynda qarapaıym azamattardyń quqyǵyn qorǵaý máselesine basa nazar aýdarylyp, halyq múddesine qyzmet etetin memlekettiń jańa standarttaryn ázirleý qajettigi aıqyndaldy. Bul turǵyda quqyq qorǵaý salasy men sot júıesine jaýapty mindet júktelip otyr. Memleket basshysy sot organdaryna «azamattardyń máselelerin tyńdap, kórip qana qoıý jetkiliksiz» ekenin meńzep, «eń bastysy – durys jáne ádil sheshim shyǵara bilý kerektigin» taǵy bir shegelep tapsyrdy.
Osyǵan oraı, Qostanaı oblystyq sot tóraǵasymen, memlekettik qyzmet isteri jónindegi departament basshysymen jáne ádildik izdep esikten esik tozdyryp júrgen birer azamatpen áńgimelesip, aımaq turǵyndarynan túsken túrli mazmundaǵy aryz-shaǵymdardyń qanaǵattandyrylý jaǵdaıy týraly máselege boılap kórdik.
Oblystyq sot tóraǵasy Aslambek Merǵalıevtiń sózinshe, Qostanaı oblysynda sot júıesine degen halyq senimin arttyrýǵa baǵyttalǵan birshama maqsatty sharalar júzege asyrylǵan.
– Prezıdent Joldaýyndaǵy «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy sot júıesine tikeleı qatysty másele. Elimizde biraz ýaqyttan beri azamattardyń quqyqtary men qaýipsizdiginiń qorǵalýyn kúsheıtýdiń keshendi sharalary qolǵa alynyp, sot jáne quqyq qorǵaý júıesinde túbegeıli reformalar júzege asyryla bastady. Jańa zańdar qabyldanyp, zańnama júıesi jetildirildi, sýdıalardyń jeke jaýapkershiligi kúsheıtildi, jańa kadrlar iriktelip alyndy. Sondaı-aq sońǵy ýaqytta sýdıalardyń áleýmettik jeliler arqyly halyqpen tikeleı baılanysqa shyǵa bastaýy kópshiliktiń sot júıesine degen senimin arttyrýǵa yqpal etip otyr. Ásirese turǵyndardyń quqyqtyq saýatyn arttyrý asa mańyzdy ári ózekti másele bolyp otyr. Bul baǵytta da kóp sharýa atqarylyp jatyr. Qostanaı oblysynyń sýdıalary jergilikti teledıdar efırin, basqa da buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jelilerdi paıdalanyp, eń ózekti degen quqyqtyq máselelerdi turaqty túrde kóterip otyrady, – dedi A.Merǵalıev.
Bıyl sotqa kelip túsetin talap aryzdardyń sany da edáýir azaıa túsken. Buǵan prosessýaldyq zańnamaǵa engizilgen birqatar ózgerister men medıasııa arqyly daýlardy sheshýdiń sotqa deıingi mindetti tártibiniń júzege asyryla bastaýy sebep bolyp otyr.
Tóraǵanyń aıtýynsha, qazirgi sot prosesterinde azamattardan kelip túsken talap aryzdarǵa baılanysty daýlar kóp qaralady. Alaıda bıyl 9 aı ishinde sotqa 16 myń 866 talap aryz tirkelse, byltyr dál osyndaı merzim ishinde oblystyq sotqa 26 myń 554 talap aryz túsken. Iаǵnı ótken jylmen salystyrǵanda, bıyl talap aryz sany 9866-ǵa, nemese 36,4 %-ǵa kemip otyr.
– Degenmen tájirıbede talap aryzdardyń qanaǵattandyrylýyna kedergi keltiretin kóptegen jaıttar jıi kezdesip otyrady. Bul, ásirese azamattardyń arasyndaǵy materıaldyq aýys-túıiske qatysty. Kóbine óz áreketteriniń saldaryna kóz jetkizbeı, qolhatsyz, aýyzsha kelisimge kelip qaryz bere salady nemese kólik, baspana satyp alý barysynda qujattardy durys teksermeıdi. Munyń sońy týyndaǵan daýdyń ádil sheshim tabýyna kedergi bolyp jatatyn kezder az emes. Alaıda sot buıryǵyn shyǵarý týraly ótinishterdiń sany bıyl 75%-ǵa azaıyp otyr. Sonymen qatar banktik kelisimsharttardan týyndaıtyn daýlar boıynsha kelip túsetin aryzdar da 80%-ǵa kemidi. Bul óte jaqsy kórsetkish, – dedi sot tóraǵasy.
– Alaıda kóp azamattardyń shaǵymy sotqa jetpeı, polısııada jatyp qalyp, is tuıyqqa tirelip jatady. Máselen, Áýlıekól aýdanyndaǵy Dıev aýylynyń turǵyny Jangeldi Bektenbergenovke qaıtys bolǵan ákpesinen qalǵan úıdi zańsyz qıratyp tastaǵan aýdandyq máslıhat depýtatyna qatysty qylmystyq is sol kúıi qalyp otyr. Máslıhat depýtatynyń tapsyrmasymen áldekimder úıin qıratyp ketken J.Bektenbergenov bıylǵy 9 maýsymda aýyl ákimi men aýdandyq polısııa bólimine shaǵym túsirgen. Keıinirek bul oqıǵaǵa qatysty oblystyq polısııa departamentiniń baspasóz hatshysy Irına Bejenar «2020 jylǵy 9 maýsym kúni Áýlıekól aýdandyq polısııasynyń kezekshi bólimine jergilikti turǵyn shaǵym túsirdi. Atalmysh shaǵym boıynsha QR QK-niń 188-baby, 1-bólimi boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Qazir kúdikti anyqtalyp, sotqa deıingi tergeý amaldary júrip jatyr», degen bolatyn. Sodan beri 4 aıdan asyp ketti, jabýly qazan jabýly kúıinde qalyp otyr.
– Polısııadan jaýap bolmaǵan soń, prokýratýraǵa baryp, kire almadym. Onlaın rejimde qabyldaıdy eken. Internetke kirip, ony taba almadym. Qaladaǵy qyzym kelip, sonyń kómegimen Bas prokýratýraǵa shaǵym jazdym. Ol jaqtan jergilikti prokýratýraǵa shaǵym túsirińiz, biz sodan keıin ǵana qaraı alamyz degen jaýap keldi. Qyzym – qalada, ózim aýyldamyn. Sodan aryz jazylmaı qaldy. Úıimiz jartylaı buzylǵan kúıi áli tur. Buzyp alyp ketken shatyr men tóbeniń materıaldaryn da eshkim qaıtarǵan joq, – deıdi J.Bektenbergenov.
О́kinishke qaraı, ásirese, shalǵaı aýyl turǵyndarynyń quqyǵy qorǵalmaı, talaby tabanasty bolyp, shaǵymy polısııa organdarynan ári asa almaı jerde qalyp jatatyn jaıttar jıilep tur. Mysaly, Torǵaı aýylynda turatyn zeınetker Jarasbaı Muqatov osydan 2 jyl buryn urlanyp, keıin tabylǵan jylqysyna kúni búginge deıin qol jetkize almaı júr. Kezinde bul másele týraly arnaıy maqala jazyp, dabyl qaqqan da edik. Biraq kórer kóz, estir qulaq bolmady.
– 2018 jylǵy kúzde joǵalǵan bıemdi balam izdep tapty. Qalam-Qarasý aýylynyń turǵyny Dúısenbaı Qoıbaǵarovtyń bir úıir jylqysynyń ishinde júr eken. Biraq D.Qoıbaǵarov ózimdiki dep jylqymdy bermeı otyr, – degen qarııa polısııaǵa da, prokýratýraǵa da shaǵymdanǵanyn, biraq áli kúnge deıin esh nátıje bolmaǵanyn aıtqan edi.
Qarııanyń sózinshe, jylqyǵa qatysty qylmystyq is oblystyq prokýratýranyń pármenimen birneshe ret jabylyp, birneshe ret qaıta ashylǵan. Biraq sonyń eshbirinen nátıje shyqpaıdy. Al Jarasbaı Muqatov polıseılerdi ótirik hattama toltyrdy dep aıyptap otyr.
– Bul hattamany toltyrýǵa men qatysqan joqpyn, tergeýshi meniń syrtymnan ótirik jazǵan. Hattamadaǵy jazý da, qol da meniki emes, – deıdi zeınetker.
Bul máselege qatysty oblystyq polısııa departamentiniń bastyǵy Beket Aımaǵambetovtiń atyna bıyl 1 sáýirde jýrnalıstik saýal da joldadyq. Sol aıdyń sońynda «Jangeldın aýdanynyń turǵyny J.Muqatovtyń aryzy boıynsha polısııa qylmystyq kodekstiń 389-baby boıynsha tirkelgen sotqa deıingi tergeý júrgizýde. Saraptama taǵaıyndaldy. Sondaı-aq Qostanaı oblysy polısııa departamenti ózindik qaýipsizdik basqarmasy Jangeldın aýdany polısııa bóliminiń qyzmetkerlerine qatysty J.Muqatovtyń aryzy boıynsha qylmystyq is júrgizýde», degen jaýap aldyq.
Sodan beri jarty jyl ótti. Jýyrda taǵy qońyraý shalǵan aqsaqal eshqandaı ózgeris joq ekenin aıta otyryp renishin bildirip, endi Nur-Sultan qalasyna baryp Bas prokýratýraǵa shaǵymdanatyn jetkizdi.
Al endi Memlekettik qyzmet isteri jónindegi oblystyq departamentke bıyl óz quqyqtarynyń qorǵalýyn ótingen 24 azamattan shaǵym túsken. Biraq departament mamandary 6 shaǵymnyń ǵana negizi bar ekenin anyqtap, shaǵym ıeleriniń quqyqtaryn qorǵap qalǵan.
– Mysaly, taıaýda ǵana bizge N. esimdi azamatsha azamattyq hal aktilerin tirkeý qyzmetkerleriniń ústinen shaǵym túsirdi. Tirkeý ornynyń qyzmetkerleri jas bosanǵan áıeldiń náresteniń týylýy men onyń ákesi týraly málimetterdi tirkeýden negizsiz bas tartqan. Osylaısha, jedel shara qabyldanyp, 5 kúnniń ishinde azamatsha N. ózine qajetti memlekettik qyzmet túrin alý quqyna ıe bolyp, balasynyń týý týraly kýáligine qol jetkizdi, – dedi departament basshysy Ashat Eskendirov.
Qostanaı oblysy