Turǵyndarǵa qolaıly orta qalyptastyrý – basty mindet

 

«Shymkent qalasynyń geoportaly qa­lada ornalasqan árbir nysan týraly tolyq aqparat jınaqtalatyn arnaıy saıt bolady. Portal kezeń-kezeńimen iske qosylady. Jyl sońyna deıin 1-ke­zeń iske qosylady dep kútilýde. Onda jer qatynastary salasyndaǵy kór­se­tiletin memlekettik qyzmetterdiń bar­ly­­ǵy engizilip, tolyǵymen avtomat­tan­­dy­­rylady. Iаǵnı qalanyń Bas jos­pary, jerge qatysty aqparattar, meken­jaı anyqtamasy qosylady», deıdi M.Aımanbetov.

Jalpy, portal qala aýmaǵyndaǵy nysandar men prosester týraly aqparatty jedel alýǵa múmkindik beredi. Ondaǵy sáýlet-josparlaý tapsyrmasyn jáne ınjenerlik kommýnıkasııalarǵa qosy­lýǵa arnalǵan tehnıkalyq sharttardy alý, olardy kelisý jáne qujattardy berý sekildi prosesteri geoaqparattyq servıs arqyly avtomattandyrylady. Servıs arqyly kez kelgen qala turǵyny (ınves­torlar, kásipkerler) jer ýchaskesi týraly, onyń kadastrlyq quny, kepildik jarnasy, jer ýchaskesiniń ornalasqan jeri jáne ózge de aqparatty kóre alatyndaı etip ázirlenedi.

«Kásipkerlerdi qoldaýdy ońtaılan­dy­rý maqsatynda gazben jabdyqtaý, elektr jáne sýmen jabdyqtaý, jylý júıe­sine qosý, baılanys jáne telekommý­nıkasııa jelilerine qosýǵa arnalǵan teh­nıkalyq sharttardy alý sekildi qyz­met­ter tolyǵymen avtomattandyrylady», deıdi portaldy daıyndaýshy mamandar.

 

Kondıterlik óndiristiń ortalyǵyna aınalýda

«Rahat-Shymkent» fabrıkasy Shym­­kentte qantty kúlshe shyǵaratyn jańa ón­diristik jelini iske qosty. Qala ákim­diginiń qoldaýymen jumys bas­ta­ǵan fabrıka óndiriske qajetti qondyr­ǵy­lardy Italııadan aldyrypty. Al qon­dyrǵyny ornatýǵa, óndiristik jelini tehnıkalyq talaptarǵa saı qoldanýdyń joldaryn úıretýge sol eldiń mamandary qolǵabys etip jatyr.

«Qantty kúlsheden bólek kelesi aıdyń basynda táttiniń taǵy bir túri «qum­­dy» kúlshe shyǵarýdy oılastyryp jatyrmyz. Ol ónimniń quramy, túr-túsi, dámi basqasha bolady. Ondaı pechene otandyq naryqta qazir óte az. Ita­lııalyq jańa qondyrǵy sary­maı­­­dan jasalatyn kúlshemen birge onyń qamyry maıda qum sekildi bolyp keletin túrin shyǵarýǵa múmkindik beredi. Jańa kúlsheniń ortasyndaǵy tátti jumsaǵy jemisterden jasalǵan tosap nemese shokoladty krem bolýy múm­kin. Reseıde bul ónim keń taralǵan. Al Qazaqstanda tuńǵysh ret bizdiń fabrıkada shyǵarylmaq. Jańa qondyrǵy Polin dep atalady. Ol álem boıynsha kon­dıterlik ónimder shyǵaratyn eń úzdik óndiristik jeliniń qataryna kiredi. Onyń birden-bir artyqshylyǵy, tabıǵı gazben de jumys isteı beredi. Sonymen birge ónimdiligi óte joǵary. Má­se­len, pechene óndirisinde saǵatyna 2 myń tonnaǵa deıin ónim shyǵara alady», dedi seriktestik dırektory Juldyz Rahıpbekova.

Anyǵynda, iri kásiporyndar jıi sho­ǵyrlanǵan óńirlerde sol salaǵa laıyq­talǵan oqý oryndary bolatyny bel­gili. Shahardaǵy №6 kásiptik kolledj ujy­my kondıterlik salaǵa maman baýlý­dan kósh bastap tur. Búginde «Rahat-Shymkent» fabrıkasy qaladaǵy osy kol­ledj stýdentterin óndiristik oqý-is táji­rıbesinen ótkizip, kópshiligin ju­mysqa qabyldaýda.

Shymkent qalasy ákiminiń orynba­sary Aıbek Sáttibaevtyń aıtýyn­sha, «Rahat-Shymkent» JShS megapolıs­tegi iri kásiporyndardyń biri bolyp sa­­nalady. Shymkentte «Rahat» kompa­nııa­­synyń ónimderi eń alǵash 2001 jy­ly shyǵaryldy. Sodan beri óndiris orny­nyń aıasy keńeıip, búginde munda 7 túrli tátti ónimder 52 ataýmen ishki-syrtqy naryqqa jóneltilýde. Jylyna 24 myń tonna ónim óndiretin kondıterlik fabrıka ónimderiniń kólemi sońǵy jyldarmen salystyrǵanda 20 paıyzǵa ósken.

«Jańa óndiristik jelini iske qosý úshin 3,2 mlrd teńge ınvestısııa tar­tyl­dy. Memlekettik «О́ndiris» baǵdar­la­masy arqyly kompanııaǵa jyldyq mól­sherlemesi 6 paıyzdyq jeńildikpen 2,6 mlrd teńge nesıe berildi. Qazirgi tań­da kásiporynda 860 adam eńbek etse, jańa jeliniń óndiriske enýimen ju­­mys­k­erler sany qosymsha taǵy 130 adam­­ǵa tolyǵady. Shymkenttik ónim­der búginde ishki naryqtan bólek kór­shi­les Reseıge, Ýkraınaǵa, Ortalyq Azııa mem­leketterine, tipti Germanııaǵa eks­­port­talýda. Fabrıkanyń qala eko­no­­mı­­kasyna qosar úlesi zor bolyp tur. Birin­shiden, qosymsha ınvestısııa tartyldy. Ekinshiden, jańadan qan­shama turaqty jumys orny ashyldy. Úshin­shi­den, ká­sip­oryn ónimderin shetelge jóneltý ar­qy­ly tabysy ulǵaıady, sonymen birge mem­lekettik bıýdjetke tú­se­tin salyqtyń kiris bóligi de artady. Bul óz kezeginde el­degi kóptegen áleýmettik máseleniń oń sheshim tabýyna jumsalatyn bolady. Úki­met tarapynan kásipkerlik salasyna úlken qoldaýlar kórsetilip jatyr. So­nyń bir mysaly, О́ńirlik kásipkerlikti qol­daý kartasy aıasynda 2011-2019 jyldary 182 mlrd teńgege 105 iri joba iske qosyldy. Endigi kezekte osynyń sheń­berinde 2025 jylǵa qaraı jalpy quny 328 mlrd teńgeni quraıtyn 35 iri jo­bany qolǵa almaqshymyz. Sondaı-aq qalada «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha «Kásipkerlerge arnalǵan úkimet» arnaıy servıstik ortalyǵy bıznes ókilderine qyzmet kórsetedi. Onda kásipkerler ma­mandardan bıznes-jospar qurý, bank­termen kelissózder júrgizý, ruqsattama qujattaryn ázirleý syndy ártúrli kó­mek pen keńes ala alady», dedi qala áki­miniń orynbasary A.Sáttibaev.

«Rahat» AQ basqarma tóraǵasynyń oryn­­basary Pak Gıýn Eldiń málim­de­­ýin­she, táttiler óndiretin ózimizdiń «Rahat» fabrıkasy ońtústikkoreıa­lyq Lotte kompanııasynyń quramyna kire­tin ­9 el­degi kondıterlik kásiporyndar ishinde óndiris aýqymy men tabysy jaǵynan birinshi bolyp tur eken. Sheteldik ınvestor aldaǵy ýaqytta Shymkenttegi «Rahattyń» ónimderi TMD elderiniń naryǵyn otandyq táttilermen toltyratynyna zor senim bildirýde.

 

Qoǵamdyq kólik elektrondy bılet júıesine kóshýde

Qanshama jyldan beri Shymkentte jyrǵa aınalǵan elektrondy bılet jú­ıesi endi qoldanysqa ene bastaıdy. Bul týraly Shymkent qalasy ákiminiń oryn­basary Maqsut Isahov aqparattyq-kom­mýnıkasııalyq ortalyqta ótken brıfıngte baıandady.

«Elektrondy tólem júıesin engizý «QazSmartTrans» JShS jeke ınvestısııasy esebinen júzege asady. Inves­tısııa kólemi – 1,2 mlrd teńge. Búginde stasıonarlyq valıdatorlar 350-den asa avtobýsqa ornatyldy. Jalpy, 15 qa­zan­nan bastap tólem jú­ıesi engiziledi. 1 qa­­rashaǵa deıin jolaý­shylardyń tólem kar­tasymen jáne qol­ma-qol tóleýge múm­kindigi bar. 1 qa­ra­shadan bastap karta arqyly 70 teńge, qolma-qol tóleý 100 teńge bolady. Jo­­­­­­bany iske asyrýdaǵy negizgi maqsat – «Sıfr­ly Qazaqstan» memlekettik baǵ­­darlamasyn iske asyrý, qoǵamdyq kó­lik­tiń qyzmetin jaqsartý jáne jolaý­shy­larǵa qolaıly jaǵdaı jasaý, qalalyq bıýdjetke túsimderdi arttyrý, jolaý­shy­lar aǵynynyń taralýy boıynsha naq­ty statıstıkalyq esebin berý, ashyq derekter arqyly áleýmettik máni bar mar­­shrýttardy sýbsıdııalaý», dedi qala ákiminiń orynbasary.

Sonymen Shymkentte 15 qazannan bastap qoǵamdyq kólikterge elektrondy bılet júıesi engiziledi. Bul – úshinshi megapolıstegi qoǵamdyq kólik qyzmetin jańǵyrtý jobalarynyń biri. Shaharda bul baǵyttaǵy jumystardy jańǵyrtýda birqatar shara qolǵa alynǵan bolatyn. Buǵan deıin qalaǵa jańa avtobýstar jetkizildi. Endi tólem júıesine de jańa ózgerister engizilmek.

Elektrondy bılet júıesi ár mar­shrýttyń tıimdiligin, kompanııalardyń tabysy men shyǵynyn aıqyndaıdy. Taǵy bir ereksheligi – tólemniń ártarap­tandyrylýynda.

Qoǵamdyq kólikte tólem jasaý úshin elektrondy kartalardyń 4 túri qa­ras­ty­rylǵan – standarttyq (jalpy paı­­dalanýǵa), mektep oqýshylaryna, stý­dent­­­terge jáne jeńildikterge arnalǵan kartalar.

Kompanııa basshysy Serjan Aqyl­baev jańa joba jaıly tolyǵyraq má­limet berdi. Onyń aıtýynsha, kó­lik kartasynyń baǵasy – 500 teńge. Jolaý­shylar kólik kartasymen, SMS, QR-kod, smartfondy (NFC) qoldana otyryp, jol júrý aqysyn tóleı alady. Tólem kartalary qalada 3 myńnan asa orynda, dúkende satylady. Kartany bankterdiń bankomattary nemese mobıldi qosym­shalar arqyly toltyrýǵa bolady.

«QazSmartTrans» JShS tarapynan 14 myń kólik kartasy Uly Otan so­ǵy­sy ardagerleri men múgedekterine, tyl eńbekkerlerine («Eren eńbegi úshin» me­dalimen marapattalǵan­dar), «Ba­tyr ­­ana», «Altyn alqa», «Kúmis alqa» tós­­belgileri­men marapattalǵandar­ǵa jáne I toptaǵy ­kórý qabileti nashar ­za­ǵıp jandarǵa tegin taratylady.

M.Isahovtyń aıtýynsha, jańa júıe jalpy taldaý jumystaryn júrgizýge múmkindik beredi. Kólik kompanııalary tabysyn aıqyndaý arqyly nesıe alýy da qoljetimdi bola túsedi. Qarapaıym halyqqa da, memleketke de, ákimdikke de, kompanııaǵa da qolaıly joba.

Qala basshysynyń orynbasary kartany satyp alý arqyly árbir turǵyn qoǵamdyq kólik salasyn jańǵyrtýǵa úles qosatynyn atap ótti. Jańa jobany qol­daný aıasy keńeıip jatsa, júıe odan ári damı bermek.

Kompanııa jetekshisi Serjan Zııabek­uly­nyń málimdeýinshe, bul joba búginde Atyraý qalasynda iske asýda. Qazirgi tańda Shymkentte joba boıynsha 22 adam jumys isteýde. Bolashaqta 30 adam jumyspen qamtylmaq. Tólem kartalary 1 qazanda satylymǵa shyqty. Búginde smartfon paıdalanýshylaryna arnalǵan «Open Shymkent» mobıldik qosymshasy ázirlendi. Turǵyndarǵa tıisti málimet berý úshin 4 operatory bar CALL-ortalyǵy jumys isteýde.

 

Mártóbe basynda keleshek urpaqqa amanat joldandy

Shymkent qalasynyń Qarataý aýdanyna qarasty Saıram turǵyn ala­bynan Qaramurt aýylyna qaraı shyǵa­beris joldyń sol jaq betinde Mártóbe kesheni ornalasqan. Bul tóbe – VII-HII ǵasyrlardaǵy qalashyqtyń orny. ­­20h30 m ólshemdi sıtadel. Bıiktigi – 6-7 m, tóbesi tegis.

Munda HVII ǵasyrda bılik basyna kelgen Esim hannan bastap, HVIII ǵasyr­daǵy Táýke han tusyna deıin alty Alashtyń balasy bas qosyp, bıler keńes qurǵan. «Esim hannyń eski joly» jáne «Jeti jarǵy» da osy mańda talqyǵa tú­­sip, jarııalanǵan. «Jeti jarǵyny» qa­­byldar sátte qazaqtyń ataqty bı-sheshenderinen 12 bı, olardyń qatarynda Tóle, Qaz daýysty Qazybek, Áıteke bılerden ózge Jaıma, Sasyq, Kókim bıler de qatysqan. Mártóbeniń Uly dala parlamenti atalýy osydan.

Mine, osyndaı tarıhı keshenniń qa­dir-qasıetin jete sezingen Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenov Már­tóbe tarıhı kesheninde keler urpaqqa joldaý jazylǵan kapsýla saldy. Son­daı-aq sharaǵa Shymkent qalalyq soty­nyń tóraǵasy Erbol Rahımbekov, Shym­kent qalalyq máslıhatynyń hatshysy Ǵanı Tashqaraev qatysty.

Jıynda sóz alǵan qala basshysy bú­gingi is-sharanyń mańyzdylyǵyna toq­talyp, Mártóbe el tarıhynda aıryqsha mánge ıe tarıhı oryn ekenin aıtty.

«Mártóbe – eldigimizdiń mártebesin, birligimizdiń berekesin aıshyqtaǵan jer. Bul aýmaqta áıgili dala parlamentiniń keleli jıyndary ótip, «Jeti jarǵyǵa» súıene otyryp, tarıhta izi qalǵan ma­ńyzdy sheshimder qabyldanǵan. Qazaq ta­rıhy qashanda birigý tarıhy bolǵanyn bilemiz. Ishki birligimizdi bekemdegen, eldigimizdiń eńsesin kótergen mundaı qasıetti oryndar el jadynda máńgi saq­talmaq», dedi shahar basshysy.

Sot qyzmetkerleriniń keleshek ur­paq­qa qaldyrǵan joldaýynda XIV-XV ǵasyr­lardan bastaý alǵan qazaq eliniń zań­nama tarıhy men egemendi elimizdiń búgingi zań ústemdigi baıandalǵan.

 

Shaharda «Eko-sana» qalyptasýda

Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenovtiń bastamasymen qalalyq Ishki saıasat jáne jastar isteri jónindegi basqarmasy «Jastar resýrstyq orta­lyǵy» uıymdastyrǵan «Birgemiz: Taza Alem» jalpyulttyq jobasy aıasynda «Eko-sana» senbiligi ótti.

Atalǵan aksııa barysynda Shymkent qalasy ákiminiń birinshi orynbasary Shyń­ǵys Muqan jáne Shymkent qa­la­sy Ishki saıasat jáne jastar isteri jó­nin­degi basqarmasynyń basshysy Janar Bektaeva tazalyq sharasyna óz úlesin qosyp, qala turǵyndaryn abattandyrý isine belsene qatysýǵa shaqyrdy.

«Shymkentte búgin jańa qozǵalysty bastadyq. EcoSana dep atadyq. Halyqtyń ekologııalyq sanasyn qalyptastyrý­dy kózdeıtin qozǵalysqa kez kelgen adam qa­tysa alady. Qatysýshylardyń min­det­teri – qoqysty tek qana arnaıy jáshik­­ke tastaý, jerde jatqan qoqysty kórse­ńiz, qoqys jáshigine salý, tazalyqty nasıhattaý, aptasyna bir saǵatyńyz­dy qoqys tazalap, aǵash egýge, baptaýǵa jumsaý. Veb-saıt jasaý qolynan keletin maman bolsa, kómegin qabyl alamyz. Ecosana.kz veb-saıtyn jasap, tirkelip, ekologııalyq qozǵalysty búkil elge taratyp, Qazaqstanymyzdy úıimizdeı taza ustaýǵa atsalysaıyq. Shymkent jastarymen Báıdibek babamyzdyń basyna jınalyp, tabıǵatty taza ustaýǵa serttesip, Shymkent qalasynyń birer kóshesin túgel tazalap shyqtyq. Jol jıeginde jat­qan synǵan shısha, myjyraıǵan ­plastık bótelke men jelge ushqan seldir paket, temeki tuqylyn qol jetken jer­ge deıin tazalap shyqtyq. EcoSana-nyń basty maqsaty – tazalaý emes, las­tamaý. Lastamasaq, tazalaýdyń da qajeti joq. Qala turǵyndarynan jol-jónekeı qoqys tastamaýyn suraımyz. Kelesi senbide de bir jerge jınalyp, qalanyń qoqysy kóp aýmaqtaryn tazalaımyz. Jınalǵan qoqys tarazyǵa tartylyp, apta saıyn jáne aı saıyn jeńimpazdardy marapattap otyramyz. Búgingi tazalyqta, aldyn ala aqparat boıynsha Medısına kolledjiniń komandasy jeńiske jetti. Qazaqstanymyzdy úıimizdeı taza ustaıyq!», dedi Sh.Muqan.

Senbilik aksııasyna jastar máslı­hatynyń depýtattary, qala belsendileri, volonterlik uıymdar men joǵary jáne orta arnaýly oqý oryndarynan 15 komanda jasaqtalyp, 150-ge jýyq belsendi jas qatysty. Aksııanyń maqsaty – eko­logııalyq bilimdi arttyrý jáne qor­sha­ǵan ortanyń lastanýyna jol bermeý jáne aınalany qoqystan tazartý, salamatty ómir salty men erik-jigerdi shyńdaý.

Sondaı-aq eki aıǵa jalǵasatyn aksııa barysynda kóshpeli túrde ózen, kól jaǵalaýlary tazalanyp, kúl-qoqystar men basqa da turmystyq qaldyqtardan tazartylyp, qalanyń kireberis aımaǵyn, ortalyq kósheler men áleýmettik ny­san­dardyń aınalasyndaǵy qoqys qal­dyqtary shyǵarylady.

Atalǵan aksııa barysynda úzdik uıym­dar men jastar kóshbasshylary arnaıy nomınasııalarmen marapattalyp, júldeli oryndarǵa baǵaly syılyqtar tapsyrylady. Senbilikte barlyq jumys sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptardy saqtaı otyryp jasalady.

 

 

Daıyndaǵan

Nurshat TО́KEN,

«Egemen Qazaqstan»