Qyrǵyzstanda saılaý nátıjelerine kelispeýshilikten týǵan saıası narazylyq taǵy da jappaı beı-bereketsizdik pen zańsyzdyqtarǵa ulasýy arqyly tutas eldi áleýmettik-ekonomıkalyq qurdymǵa ákeletin asa qaýipti sıpat alǵandaı. Aǵaıyn eldiń aýmaǵynda bolyp jatqan, eshqandaı demokratııanyń aıasyna syımaıtyn áreketterdiń barysy eriksiz osyndaı oıǵa jeteleıdi. Qazir bılik naqty kimniń qolynda ekenin de, prezıdent Sooronbaı Jeenbekovtiń qaıda júrgenin de eshkim bilmeıdi. Birneshe tarap ózderin ýaqytsha bılik dep jarııalap úlgerdi. Sherýdiń alǵashqy kúnderi demonstranttar prezıdent rezıdensııasyna basa-kóktep kirip, ken oryndaryn basyp alǵan-dy. Keıinirek eriktilerden qurylǵan toptar memlekettik múliktiń odan ári tonalmaýy úshin olardy qorǵaýǵa kóshti. Osylaısha, demokratııanyń ushqyny retinde bastalǵan qozǵalys búginde anarhııaǵa aınalyp barady.
Boldy da partııa, el ishi jaryldy
4 qazanda Qyrǵyzstanda parlamenttik saılaý ótip, sol kúni saǵat keshki 9-ǵa jaqyndaǵanda Qyrǵyzstannyń Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraıymy Nurjan Shaıldabekova baspasóz máslıhatyn ótkizip, saılaýdyń aldyn ala qorytyndysyn jarııalaǵan. Daýys berýdiń qorytyndysyna sáıkes, parlamentke 4 partııa ótip, «Bırımdık» partııasy – 46, «Mekenım Kyrgyzstan» partııasy – 45, «Kyrgyzstan» partııasy – 16, «Bútún Kyrgyzstan» partııasy 13 depýtattyq mandat ıelengendi.
Bul parlamentke ótý úshin qajetti 7 paıyzdyq mejeden asýǵa úmittengen partııalardyń narazylyǵyn týdyrdy. Olar kelesi kúni narazylyq sherýin bastaıtynyn ǵalamtor arqyly jarııalady. Kópshilikke Joǵarǵy Keńeshtegi 120 depýtattyq orynyń 17-isin úsh partııanyń ıelengenine kúmán keltirdi.
Jalpy, Joǵarǵy Keńeshke saılanýǵa alǵashqyda 44 partııa usynys bildirip, 16 partııa qatysty. Áıtse de, partııalardyń elge tanymal músheleri bir partııadan bir partııaǵa ótip, Parlamentten oryn alady-aý degen partııanyń jalyna jarmasty. Bul da óz kezeginde partııa baǵdarlamasy degenniń bos sóz ekenin bildirse kerek-ti.
Sonymen, 5 qazan kúni sáskede Bishkektiń ortalyq «Alataý» alańynda bastalǵan mıtıng keshke deıin sozyldy. Alańǵa jınalǵan «Sosıal-demokrattar», «Mekenchıl», «Chon kazat», «Reforma», «Meken Yntymagy», «Bır Bol», «Respýblıka» jáne «Ata Meken» partııalary Ortalyq saılaý komıssııasynan saılaýdyń aldyn ala qorytyndysyn joqqa shyǵarýdy, saılaýdy qaıta ótkizýdi talap etti.
Beıbit mıtıng kún batyp, qas qaraıyp, túnniń bir ýaǵy bolǵansha jalǵasty. Alaıda túnniń ekinshi jartysynda sherýshilerdiń bir toby Prezıdent jáne Joǵarǵy Keńesh ornalasqan «Aqúıdiń» temir qorshaýyn syndyryp, ǵımaratqa kirýge áreket jasady. Ǵımarattardy kúzetip turǵan mılısııa qyzmetkerleri jelim oqtardy, cý, kózdi ashytatyn gaz shashyp, sherýshilerdi keri qaraı yǵystyrdy. Sherýshilerdiń kópshiligi tarqap, qalyń bir toby eki kóshe keıin sheginip, qarsylyǵyn toqtatqan joq. Birneshe saǵattan soń olar mılısııa jasaqtarynan basym bolyp, tańǵy 3-te «Aqúıdiń» ǵımaratyn basyp aldy. Qaqtyǵys kezinde mılısııa tarapynan qorqytý retinde oq atylyp, daýys shyǵarýshy granatalar jaryldy.
Tań atar-atpastan sherýshilerdiń bir toby Ulttyq qaýipsizdik memlekettik komıtetiniń ǵımaratyna shabýyl jasap, tergeý ızolıatorynda jatqan burynǵy prezıdent Almazbek Atambaevty shyǵardy. Sondaı-aq tań atqanǵa deıin túrmede jatqan burynǵy premer-mınıstr Sapar Isakovty, burynǵy depýtat Sadyr Japarovty bosatyp aldy.
Almazbek Atambaevtyń advokaty Bishkek qalasyndaǵy Birinshi Maı aýdandyq sotynyń sheshimi arqyly 11 qarashaǵa deıin Almazbek Atambaevty úı qamaǵyna shyǵarý týraly qarar shyǵartyp, máseleni zańdastyrdy. Sapar Isakov túrme bastyǵynan bir apta úıinde bolýǵa ruqsat alǵan kórinedi-mys.
Bas-basyna bı bolǵan...
6 qazanda Bishkekte tóńkeris nátıjesindegi jaǵdaıdy sheshý úshin Úılestirý keńesi quryldy. Quramyna 8 partııanyń lıderleri kirgen Keńesti saılaýda parlamentke ótýge múmkindik alǵan «Bútin Qyrǵyzstan» partııasynyń jetekshisi Adahan Madýmarov basqarady degen sheshim qabyldandy. Bishkekte jáne respýblıkada tártipti saqtaý máselesin Qyrǵyzstannyń Qaýipsizdik keńesi qolǵa aldy.
Eldegi beı-bereketsizdik munymen bitpeıdi. Alańǵa atoılap shyqqan aıyrqalpaqty aǵaıyn memlekettik múlikti talan-tarajǵa salýǵa da kirisipti. Mundaı beıbastyq jalǵasa berer me edi, keıinirek eriktiler tonaýshylarǵa qarsy top quryp, mańyzdy nysandardy qorǵaýǵa aldy.
Sondaı-aq osy kúni Joǵarǵy Keńeshtiń depýtattary ekige bólinip, jıyndaryn ótkizdi. Olardyń bir toby Joǵarǵy Keńeshtiń spıkeri Dastanbek Jumabekovtiń, úkimet basshysy Kýbatbek Boronovtyń óz yqtııarymen qyzmetinen bosatý týraly ótinishin qabyl alyp, Joǵarǵy Keńeshtiń tóraǵasy etip burynǵy depýtat Myqtybek Abdyldaevty, Úkimet basshysy etip Sadyr Japarovty taǵaıyndady. Al «Alataý» alańyndaǵy sherýshiler jas kásipker Tılek Toktogazıevti úkimetbasy etip jarııalady. Depýtattardyń ekinshi toby bul áreketti zańsyz dep, sheshimmen kelispeı otyr. Qazirgi kezde zańdy bıliktiń ıeleri – Prezıdent jáne Joǵarǵy Keńesh.
6 qazanda tańerteń ortalyq alańda bastalǵan mıtıngke qatysýshy jastar jaǵy kóbeıdi. «Jastarǵa jol» jáne «Áıelderge jol» degen uranmen shyqqan olar, bılikke jastardyń, áıelderdiń ókilderin kóbirek tartýdy jáne «Lıýstrasııa týraly» zańdy dereý qabyldaýdy talap etti. Olar sottalǵandardyń túrmeden shyǵarylǵanyna narazylyǵyn da bildirdi.
Osy kúni Prezıdent S.Jeenbekov YouTube jelisi arqyly úndeý jasap, eldi sabyrǵa shaqyrdy. Sonymen birge BAQ-qa bergen suhbatynda oppozısııamen kelissóz júrgizýge daıyn ekendigin bildirdi. Osy kúni OSK saılaýdyń qorytyndysyn joıǵan bolatyn.
Sondaı-aq Bishkektiń ortalyq alańyna jınalǵan jurtshylyq «Lıýstrasııa týraly» zań qabyldaýdy, el Prezıdentiniń otstavkaǵa ketýin talap etti. Sherýshilerdiń bir toby Úkimet úıi ǵımaratynyń aldyna kelip, Sadyr Japarovtyń premer-mınıstr bolýyna qarsylyq bildirdi.
Qyrǵyzstannyń táýelsiz ınternet resýrsy Kloop.kg-nyń habarlaýynsha, túrli saıası kúshterdiń memleketti basqarýǵa talpyný áreketteriniń bári zańsyz. Birinshiden, sheneýnikterdiń óz-ózderin túrli laýazymdarǵa taǵaıyndaýlary zańǵa saı emes. Ekinshiden, Babanov, Japarov, Madýmarov sekildi saıasatkerler basqaratyn Úılestirý keńesteriniń de zańdy quzyreti joq. Úshinshiden, 6-shaqyrymdaǵy Joǵarǵy Keńeshtiń ǵana Qyrǵyzstanǵa qatysty máselelerdi sheshýge quqyǵy bar.
Kloop.kg ınternet-resýrsynyń keltirgen málimetterine súıensek, Sadyr Japarov Úılestirý keńesiniń sheshimderine baǵynbaıdy. Osyǵan baılanysty, ol ózin premer-mınıstr etip taǵaıyndaýǵa kirisken.
Qyrǵyzstannyń zańy boıynsha eldegi osyndaı aýmaly-tókpeli kezeńde parlament qana quzyretti bılik ókili sanalady. Sondyqtan palata úkimettiń jańa quramyn bekitýi tıis. Biraq bul qadamdy oryndaý úshin birneshe talap bar. Birinshiden, parlamentke múshe 61 depýtat jıynǵa qatysýy tıis. Sondaı-aq kópshilik koalısııasy qurylýy qajet. Budan bólek premer-mınıstrdi saılap, úkimettiń quramyn bekitedi. Alaıda mınıstrler kabıneti tolyqtaı zańdy bolýy úshin prezıdent oǵan kelisýi qajet nemese úsh kún kútýi tıis.
Joǵaryda atalǵan ınternet-resýrsqa sensek, «Dostýk» qonaqúıinde munyń biri bolmaǵan. Ol jaqqa nebári 35 depýtat jınalǵan. Olar qalǵan 26 áriptesiniń senimhatyn da ala kelgen kórinedi. Biraq jıyn jabyq esik jaǵdaıynda ótkendikten, bul málimettiń qanshalyqty ras ekenin anyqtaý qıyn.
Bir qyzyǵy, «Dostýk» qonaqúıinde jınalǵan depýtattar parlament spıkeri etip Myktybek Abdyldaevty saılady. Ol kezinde «Ata-jýrt» partııasynyń quramynda bolǵan edi. Premer-mınıstrlikke usynylǵan Sadyr Japarov ta 2010 jyldary «Ata-jýrt» sapynda Joǵarǵy Keńeshke ótken-di.
Taǵy bir tańǵalarlyq másele mynada. Joǵaryda daýly saılaýda úsh partııanyń basymdyqqa ıe bolǵanyn aıttyq. «Dostýk» qonaqúıinde jınalǵan depýtattardyń basym bóligi osy úsh partııanyń ókilderi. Endeshe, olardyń saılaý qorytyndysyna narazy toptyń ókilin premer-mınıstrlikke jedel túrde maquldaı salýy da kúmán týǵyzady.
Bishkek qalasynyń zańgeri, zań ǵylymdarynyń doktory Sanııa Toktogazıevanyń aıtýynsha, Sadyr Japarovty premerlikke, Myktybek Abdyldaevty spıkerlikke taǵaıyndaý sekildi Joǵarǵy Keńeshtiń sheshimderi zańǵa saı emes. О́ıtkeni palata jıynynda kvorým bolǵan joq. Sondaı-aq Úılestirýshi keńestiń de qyzmeti zańsyz. О́ıtkeni Qyrǵyzstan konstıtýsııasynda da, zań aktilerinde de ondaı organ qarastyrylmaǵan. «Qazir kadrlyq saıasattaǵy júgensizdik – anarhııa, ol zańsyz ári konstıtýsııaǵa tolyqtaı qarsy keledi», deıdi S.Toktogazıeva.
Zańgerdiń aıtýynsha, qazirgi tańda 2010 jylǵy oqıǵanyń qaıtalanýyna jol bermeý kerek. Esterińizde bolsa, sol kezde Qyrǵyzstanda kóterilis bolyp, elde eshqandaı zańdy konstıtýsııalyq organ qalmaǵan edi. Memleketti ýaqytsha úkimet basqardy.
«Qyrǵyzstan ýaqytsha úkimettiń dekretteri arqyly basqarýǵa shydaı almaıdy. О́ıtkeni kez kelgen memleket zań aıasynda jumys isteıdi. Al bizdegi basty zań – konstıtýsııa. Qyrǵyzstandaǵy 2010 jyldan bastalǵan túıtkildi máselelerdiń bári osyndaı dekretterdiń saldarynan týyndady. Bul óte qaýipti. Bul quqyqtyń ústemdigine qaýip tóndirip, naǵyz demokratııaǵa, konstıtýsıonalızmge kedergi keltiredi», deıdi ol.
Kaktus media saıtynyń habarlaýynsha, quqyq qorǵaýshy Dınara Oshýrahýnova Sadyr Japarovtyń premer-mınıstr laýazymyna taǵaıyndalýy zańsyz dep esepteıdi.
«Biz Sadyr Japarovtyń taǵaıyndalýy zańsyz dep esepteımiz. О́ıtkeni sheshim jabyq esik jaǵdaıynda qajetti kvorýmsyz ótti. Senimhaty bar birneshe depýtat jınalyp, tasada sheshim qabyldady. Kim ony usynǵanyn, qandaı krıterııge súıengenin bilmeımiz. Sondyqtan sheshim zańǵa saı kelmeıdi dep esepteımiz. Taıaýda qamaýdan bosatylǵan adamdar eshqandaı laýazymdy qyzmetke usynylmaýy tıis, baqylap qana otyrýy kerek. Mańyzdysy osy. Sot isteriniń qaıta qaralýyn kútýi kerek», dedi D.Oshýrahýnova Bishkek qalasynda kezekten tys ótken azamattyq forýmda.
Prezıdenttiń baspasóz hatshysy Tolgonaı Stamalıevanyń aıtýynsha, Sooronbaı Jeenbekov parlament spıkerligine saılanǵan Myktybek Abdyldaevpen kezdesýge daıyn. Sondaı-aq ımpıchment máselesin talqylaýǵa, búkil máseleni zań aıasynda sheshýge múddeli.
Memleket turaqsyzdanýy múmkin
Qyrǵyzstandaǵy saıası daǵdarysqa álemdik buqaralyq aqparat quraldary da nazar aýdardy. Máselen, BBC arnasynyń habarlaýynsha, qazirgi tańda bıliktegi belgisizdik Qyrǵyzstandy turaqsyzdyqqa ákelýi múmkin.
«Elde daýly parlamenttik saılaýdan týyndaǵan kóterilisten keıin bıliktiń tranzıtin zańdy túrde júrgizý qıynǵa soǵyp tur. Oppozısııalyq top parlament ǵımaratyn basyp alǵannan keıingi eıforııa sezimi kóp uzamaı belgisizdik pen senimsizdikke aınaldy.
Oqıǵa saldarynan bılik daǵdarysqa tap kelgendikten, el ishinde tobyrlyq ereje qalyptasty. Adamdar memlekettik mekemelerge basyp kirip, tóraǵa, mer, mınıstr sekildi ózderiniń kóshbasshylaryn taǵaıyndap jatyr. Biraq mundaı ózin ózi taǵaıyndaýdy kelesi bir úlken tobyr joqqa shyǵarady», deıdi BBC.
Keı toptardyń osyndaı túsiniksiz jaǵdaıdy paıdalanyp, túrmede jatqan birneshe saıasatkerdi bosatyp alǵany belgili. BBC-diń paıymdaýynsha, mundaı saıasatkerler men toptardyń shyǵýy bıliktegi daǵdarysty odan ári kúrdelendire túspek. О́ıtkeni olardyń árqaısysy ózderiniń múddesin alǵa shyǵarǵysy keledi.
Shvesııalyq Dagens Nyheter gazeti Qyrǵyzstandaǵy oqıǵany tigilip bitpegen kostıýmge uqsatady. Shalbary bar, al pıdjagynyń qoly joq. Elde erkin saılaý men saıası plıýralızm qalyptasqan, biraq ony basqarý nashar jáne táýelsiz quqyqtyq júıe qalyptaspaǵan...
Eldiń basshylary eshteńeden sabaq almaǵandaı áser qaldyrady. Olar áýeli demokratııalyq ınstıtýt arqyly saılaýda jeńiske jetedi. Keıinnen sol ınstıtýtty joıý úshin bárin jasaıdy...
Biraq júıe ózgergen joq. Qyrǵyzstan irgesi berik ınstıtýttar men ornyqty quqyqtyq júıe bolmasa, demokratııanyń oılaǵandaı júzege aspaıtynyn anyq ańǵartady», deıdi Dagens Nyheter gazeti.
Eki revolıýsııanyń ekonomıkalyq saldary
Táj-daǵdarys qos ókpeden qysqanda, Alataýdaǵy aǵaıynnyń ala taıdaı búlinýi baýyrlas elderdi de alańdatpaı qoıǵan joq. Sebebi buǵan deıingi 2005 jáne 2010 jyldary oryn alǵan keleńsizdikterdiń Qyrǵyzstan ekonomıkasyna qanshalyqty zııan ákelgenin kópshilik jaqsy biledi. О́kinishke qaraı, bul jolǵy beı-bereketsizdiktiń de saldary zor bolmaq. Eldiń ekonomıkasy osyǵan deıingi eki revolıýsııadan keıin es jıyp, eńse tiktep kele jatqanda, taǵy bir dúrbeleńniń bastalýy birinshi kezekte qarapaıym halyqqa qıyn tımek.
Máselen, 2004 jyly Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy ónerkásip óndirisiniń kólemi 55,118 mln somdy qurady. 2005 jyly oryn alǵan keleńsizdikterden keıin óndiris kólemi 3,902 mln somǵa qysqardy. Jalpy, eldiń ekonomıkasyn 2005 jylǵy oqıǵalardan soń qalpyna keltirýge eki jyldan asa ýaqyt ketti. Derekterge súıensek, 2006 jyly respýblıkadaǵy ónerkásip óndirisiniń kólemi 3,207 mln somǵa ósse, 2007 jyly ósim 5,4 mln somdy quraǵan. Arada eki jyl ótkennen keıin ǵana ósim shamamen 30 mln somǵa artyp, qalypty damý jolyna tústi. Osydan 15 jyl burynǵy revolıýsııa ekonomıkanyń damýyn qanshalyqty tejegenin osydan-aq ańǵarýǵa bolady.
2010 jyly bolǵan beı-bereketsizdik halyqty kedeılendirip jiberdi. Máselen, 2009 jyly eldegi kedeılik deńgeıi 31,7 paıyzdy qurasa, bir jyldan keıin atalǵan kórsetkish 2 paıyzǵa, al 2011 jyly 3,1 paıyzǵa, 2012 jyly 1,2 paıyzǵa artty. Tek revolıýsııadan keıin eki jyl ótkende ǵana kedeılik deńgeıi azdap tómendeı bastady.
Araǵa birneshe jyl salyp baryp qaıtalanatyn eldegi keleńsizdikter Qyrǵyzstannyń syrtqy jáne memlekettik qaryzyn kóbeıtip otyr. 2005 jyly eldiń syrtqy qaryzy 1 mlrd 882,2 mln dollardy qurasa, qazir 4,8 mlrd dollarǵa jetti. Sonda on bes jyldyń ishinde memlekettiń syrtqy bereshegi shamamen 3 mlrd dollarǵa kóbeıgen. Beı-bereketsizdikten keıingi jaǵdaıdy rettep, turalaǵan ekonomıkany demeý úshin alynatyn syrtqy qaryzy ortasha eseppen jyl saıyn 200 mln dollarǵa kóbeıip otyr. Osy oraıda Qyrǵyzstannyń syrtqy qaryzynyń shamamen 50 paıyzy Qytaıǵa tıesili ekenin atap ótken jón. Sońǵy oqıǵalar men pandemııaǵa baılanysty qaryz kóleminiń taǵy júzdegen mıllıonǵa ulǵaıatyny anyq. Biraq munyń bárin túptiń túbinde qaıtarý kerek bolady. Memlekettiń táýelsizdigine qaýip tóndiretin mańyzdy faktordyń biri de osy. Aıtpaqshy, byltyr syrtqy qaryzdyń eldiń ishki jalpy ónimine shaqqandaǵy araqatynasy 54,1 paıyzdy qurady. Buǵan deıingi jaǵdaılardy eskersek, qazirgi dúrbeleńnen keıin kórsetkishtiń taǵy ulǵaıary anyq.
2005 jáne 2010 jyldardaǵy oqıǵalar ınflıasııaǵa da keri áser etti. Resmı málimetke súıensek, 2005 jyly ınflıasııa kólemi 4,4 paıyzdy qurasa, odan keıingi eki jylda shamamen 6 paıyzǵa ósken. Sol sekildi 2010 jylǵy dúrbeleńnen keıin ınflıasııa 8 paıyzdan 16,5 paıyzǵa deıin ulǵaıdy. Bul óz kezeginde azyq-túlik taýarlarynyń qymbattaýyna alyp keldi. Búginde el halqy tabysynyń jartysynan kóbin azyq-túlikke jumsaıdy.
Úsh jyldaı turaqty valıýtalardyń qatarynda bolǵan qyrǵyz somy sońǵy oqıǵalardan soń qunsyzdana bastady. Dollardyń baǵamy 80 somǵa deıin kóterildi. Ulttyq valıýta buryn-sońdy dál bulaı qunsyzdanǵan emes.
Aýyrtpalyq eldiń moınyna túsedi
Buǵan deıin oqıǵalardyń barysyna úńilsek, el ishindegi narazylyqtardyń oryn alýyna birden-bir sebepshi faktor ekonomıkalyq turaqsyzdyq. Máselen, 2010 jylǵy revolıýsııaǵa eki jyl burynǵy daǵdarystyń saldary áser etse, bıylǵy dúrbeleńge pandemııanyń tıgizgen saldary mol. О́ıtkeni eldegi jumyssyzdyq deńgeıi artyp barady. El ishinde eki qolǵa bir kúrek taba almaı júrgenderdiń qataryna bıyl pandemııaǵa baılanysty Reseı men Qazaqstandaǵy qara jumystan oralǵan 20 myńnan astam adam qosyldy. Osylaısha respýblıkadaǵy jumyssyzdyq 21 paıyzdan asyp túsýi múmkin. Bir qyzyǵy, ishki jalpy ónimniń 30 paıyzǵa jýyǵyn dál osy eńbek mıgranttarynyń aqsha aýdarymy quraıdy eken. Al qazirdiń ózinde qarjylyq aýdarymdardyń jyldyq kólemi 25 paıyzǵa qysqarǵany belgili bolyp otyr. Bul sońǵy úsh jylda tirkelgen eń tómengi kórsetkish.
Eldegi bıznestiń baǵyty da, bolashaǵy da bulyńǵyr. О́ıtkeni pandemııa kezinde dál osy sala úlken shyǵynǵa ushyrady. О́zge memleketter bıznes sýbektilerine túrli jeńildikter qarastyryp jatqanda, aıyrqalpaqty aǵaıyn mundaı qadamǵa barǵan joq. Salyqtyq kanıkýl da jarııalamady. Saldary belgili. Irili-usaqty kompanııalar jabylyp, bankrot boldy. Ishki jalpy ónimniń birshama bóligin qurap otyrǵan bıznes salasynyń kórsetkishteri qatarynan tórt aı boıy tómendep barady. Eldegi jumyssyzdyqtyń kóbeıýine týrızm salasy da «atsalysqan». Bul salada 180 myńǵa jýyq adam eńbek etse, osy jyly olardyń 90 paıyzy jumyssyz qalǵan.
Muny aıtyp otyrǵan sebebimiz sońǵy kúnderi oryn alǵan oqıǵalarda dál osy jumyssyzdardyń yqpaly zor boldy. Qara jumysty ǵana maldanyp kelgen, memlekettik múdde jolynda basy birikpegen el azamattary ákimshilik ǵımarattardy, óndiris oryndaryn basyp aldy. Ulttyq bank jedel sheshim qabyldamaǵanda, 2005 jáne 2010 jyldardaǵydaı kóshedegi bankomattardyń da tonalatyny anyq edi.
Ár top ózin bılik retinde jarııalap, árkimder kelip strategııalyq óndiris oryndaryn osylaı basyp ala beretin bolsa, birlesken kásiporyndardyń, salynǵan ınvestısııalardyń taǵdyry qalaı bolady? Investısııanyń qorǵalatynyna esh kepildik bolmasa, ınvestor endi kele me? Investısııa kelmese, óndiristerdiń de órisi tar ekeni, memleketke salyq túsimderi de azaıatyny belgili. Osy kúnderi óndirister, shaǵyn jáne orta kásip qanshalyq zııan shekti, ony oılap jatqan eshkim joq. Sarapshylar pandemııaǵa baılanysty áýelde eldiń ekonomıkasy jyl qorytyndysy boıynsha 6 paıyzǵa tómendeıdi dep boljam jasaǵan edi. Sońǵy oqıǵalardan keıin ekonomıkanyń ósimi 10 paıyzǵa quldyraýy múmkin degen boljamdar aıtyla bastady. Ekonomıka taǵy quldyrasa, halyq qaıtedi? Eń ókinishtisi de – osy, alasapyrannyń zilmaýyr zardaby erteń qarapaıym halyqtyń moınyna túsetini taǵy anyq.
Qysqasy, bolyp jatqan oqıǵalar eshqandaı da demokratııanyń jemisi emestigi kórer kózge aıdan anyq. Saılaýlar ótedi, bılik aýysady, biraq memleket qalady. Ol – halyqtyń eń qymbat qundylyǵy. О́kinishke qaraı, kórshi eldegi jıi qaıtalanyp jatqan oqıǵalar bılikti kúshpen basyp alý sozylmaly dertke aınalǵanyn ǵana kórsetip qoımaıdy, odan da jamany – memlekettiliktiń kıeli rámizderi sanalatyn týdy aıaqasty etý, memlekettik bıliktiń basty ordasyn basyp alyp tonaý, qujattardy órteý halyqtyń kıeli qundylyǵyna degen qurmettiń, óz bolashaǵyna degen janashyrlyqtyń joǵalyp bara jatqanyn ańǵartady. Túbi bir – týysqan eldiń bolashaǵyna qalaı alańdamaımyz?!
BET QATTALYP JATQANDA: Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrligi Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy qazaqstandyq kásiporyndardyń jaǵdaıyna qatysty málimdeme jasady. «Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy qazaqstandyq ınvestorlarǵa tıesili birqatar kásiporynǵa shabýyldar men olardy basyp alý áreketterine baılanysty úlken alańdaýshylyq bildiremiz. Kásiporyndardyń Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary bolyp tabylatyn qyzmetkerlerine kúsh jumsaý jáne osy kásiporyndardyń múlkin joıý týraly qaýip-qater kórsetý faktileri erekshe alańdatady.
Qazaqstandyq kompanııalar sońǵy jyldary Qyrǵyzstan ekonomıkasyna 1 mlrd AQSh dollarynan astam ınvestısııa quıyp, kórshi eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna eleýli úles qosty. Qyrǵyz tarapyn Qazaqstan azamattarynyń da, Qyrǵyzstan aýmaǵyndaǵy qazaqstandyq kompanııalardyń da qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha dereý sharalar qabyldaýǵa shaqyramyz» delingen málimdemede.
Abaı ASANKELDIULY,
Farhat QAIRATULY,
Nazarbek BAIJIGITOV,
«Egemen Qazaqstan»