Keshe Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń tóraǵalyǵymen ótken selektorlyq rejimdegi Úkimet otyrysynda bıylǵy jyldyń astyq jınaý naýqany qorytyndylandy. Sondaı-aq, Elbasynyń keńeıtilgen otyrystaǵy tapsyrmalaryna sáıkes jol qozǵalysynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri talqylandy.
Keshe Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń tóraǵalyǵymen ótken selektorlyq rejimdegi Úkimet otyrysynda bıylǵy jyldyń astyq jınaý naýqany qorytyndylandy. Sondaı-aq, Elbasynyń keńeıtilgen otyrystaǵy tapsyrmalaryna sáıkes jol qozǵalysynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri talqylandy.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekovtiń aıtýynsha, qazirgi tańda elimizde 15,6 mln. gektardan astam alqaptyń astyǵy jınalǵan. Bul astyq jınaý alqabynyń 99,3 paıyzyn quraıdy. Sóıtip, búginde onyń ár gektarynan 13,3 sentner túsimdilikpen bastapqy salmaǵynda 20,8 mln. tonna astyq bastyryldy. Júgerini qosqanda endi 114,6 myń gektar dándi daqyldy jınaý qalyp otyr. Astyq jınaý kezinde soltústik óńirde jıi jaýyn-shashyn bolǵandyqtan, Aqmola jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda jumystar áli de jalǵasýda, oǵan qosa bıyl astyqty óńdeý jáne keptirý boıynsha jumys kólemi artqan. «Egin jınaý jumystaryn uıymdasqan túrde ótkizý úshin Úkimet pen Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi tarapynan tıisti sharalar qabyldandy. Kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn qarjylandyrýǵa «KazAgro» holdıngi bıýdjettik nesıe qarajatynan aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerge 53,2 mlrd. teńge bóldi. Budan basqa, salany qoldaýǵa 39 mlrd. teńge shamasynda sýbsıdııa bólindi», dedi mınıstr. Aýyl sharýashylyǵy taýarlary óndirýshilerdi janar-jaǵarmaı materıaldarymen jáne ózge de materıaldyq-tehnıkalyq resýrstarmen qamtamasyz etý máseleleri sheshilgen.
Kúzgi dala jumystaryna bir lıtrine shamamen 91 teńgege turaqty baǵa boıynsha 410 myń tonna dızel otyny bólinipti, bul naryq baǵasynan 10 paıyzǵa tómen. Budan basqa, astyqty keptirýdi uıymdastyrý úshin qosymsha 41,8 myń tonna dızel otyny bólinipti.
Tozyǵy jetken tehnıka jumysqa kedergi
A.Mamytbekov bıyl aýa raıy kúrdeli bolǵandyqtan, birqatar júıeli qıyndyqtar da kezikkenin atap ótti. Máselen, tehnıkanyń jetispeýshiligi, olardyń tozýy jáne normaly merzimnen artyq paıdalanylýy syndy máseleler jumysqa «tusaý». Atap aıtsaq, traktorlar men kombaındardyń jańartylý deńgeıi respýblıka boıynsha orta eseppen tıisinshe 1,2 paıyz jáne 2,3 paıyzdy quraıdy, al Aqmola, Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Pavlodar oblystarynda bul kórsetkish budan da tómen. Respýblıka boıynsha traktorlar men dánsepkishterdiń 92 paıyzy, kombaındardyń 73 paıyzy 2003 jylǵa deıin shyǵarylǵandar. Osynyń saldarynan maýsymdyq dala jumystaryn, atap aıtqanda, egin sebý jáne jınaýdy der ýaqytynda jáne sapaly júrgizý saqtalmaıdy, bul óz kezeginde túsimdilikke jáne ónimderdi óndirý kólemine keri áserin tıgizedi, dedi mınıstr.
Sýbsıdııalaý durys júrgizilmeı otyr
Bıylǵy jyldan bastap tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń lızıngin sýbsıdııalaý boıynsha baǵdarlama bastaldy, alaıda ol aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy óndirisiniń nashar aqparattandyrylýynyń jáne basqa da sebepterdiń saldarynan tek 17 paıyz ǵana ıgerildi, dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri. 2014 jyldan 2016 jylǵa deıin Keden odaǵynyń aıasynda Qazaqstan úshin jylyna 300 kombaın jetkizýge ımporttyq kvota engizilipti. Bul rette jartyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha kvotanyń 70 paıyzdan astamyn alǵan jaǵdaıda ony kóbeıtýge múmkindik beriledi. Osyǵan baılanysty jergilikti atqarýshy organdar kórsetilgen kvotany alý maqsatynda kombaındardy jetkizýshiler, lızıngtik kompanııalar, qarjy ınstıtýttary men agrarshylar arasynda tyǵyz yntymaqtastyqty qamtamasyz etý qajet, dedi mınıstr. Jalpy alǵanda, mashına-traktor parkin joǵary ónimdilikti jáne qýatty jańa tehnıkamen jańartý jónindegi jumystardy kúsheıtý kerek, bul aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdiń aýa raıynyń jaǵdaıyna kiriptarlyǵyn boldyrmaýǵa múmkindik beredi.
Mınıstr óz baıandamasynda aǵymdaǵy jyly Qazaqstan astyq jáne astyq ekvıvalentindegi undy eksporttaýdy arttyrǵanyn da jetkizdi. A.Mamytbekovtiń habarlaýynsha, 1 shildeden bastap astyq ekvıvalentindegi undy qosa eseptegende 2,8 mln. tonna astyq eksporttalǵan.
Nan baǵasy turaqty bolýy tıis
Premer-Mınıstr S.Ahmetov egin naýqanyna qatysty jumystardy qorytyndylaı kele, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginen jyl saıyn turaqty mólsherde ónim alýdy talap etti. «Jalpy aıtqanda, ónim az alynǵan joq. Árıne, astyq jınaý kezinde aýa raıy da eleýli áser etedi. Tek sońǵy úsh jyldy alyp qaraǵanda, dándi daqyldardyń jalpy túsimi 14 pen 27 mln. tonna aralyǵynda aýytqyp otyrǵan. Sondyqtan Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine agrarlyq ınstıtýttarmen birlese otyryp, jańa tehnologııalar engizý kerek. Onyń nátıjesi, aýa raıynyń qandaı bolǵanyna qaramastan, turaqty mólsherde ónim alý bolýy tıis», dedi S.Ahmetov. Onyń aıtýynsha, egis alqaptaryn damytý baıaý júrgizilýde. Sondaı-aq, Úkimet basshysy AShM-ǵa «QazAgromen» jáne oblys ákimderimen birlese otyryp, jınalǵan ónimdi saqtaýǵa, odan ári óz elimizde jáne shetelderde satýǵa sharalar qoldaný qajettigin tapsyrdy. Sonymen qatar, ol mal sharýashylyǵyn azyq-túlikpen, jemshóppen qamtamasyz etýge tapsyrma berdi. Sondaı-aq, oblys ákimderine un men áleýmettik nannyń baǵasyn jiti baqylaýda ustap otyrý qajettigin taǵy da bir eske saldy.
Jol qaýipsizdigine qatańdyq qajet
Úkimet otyrysynyń kún tártibindegi kelesi másele jol qozǵalysynyń qaýipsizdigi jaıynda Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov baıandady. Ol eldegi avtojoldardaǵy apattylyqty qysqartý maqsatynda Qazaqstan IIM jol-kólik oqıǵalaryn topografııalyq taldaý jasaýdy engizýdi josparlap otyrǵanyna toqtaldy. Budan ózge, vedomstvo basshysy qala syrtyndaǵy joldardy baqylaıtyn bólimshelerdiń sany 500 birlikke arttyrylǵanyn atap ótti. Sonymen qatar, 1 qarashadan bastap oblys ortalyqtarynda jáne iri qalalarda jol-patrýldik polısııasynyń biriktirilgen bólimsheleri qyzmetke kirisipti. Negizi, bul joldarda, kóshelerde jáne basqa da qoǵamdyq oryndarda tártipti qamtamasyz etýdiń jańa formasy men tásili bolyp tabylady, dedi mınıstr.
Q.Qasymovtyń málimetine súıensek, endi mas júrgizýshilerge 500 AEK-ke deıingi kólemde aıyppul salynady nemese 300 saǵatqa deıin qoǵamdyq jumystarǵa tartylady, ne bolmasa 6 aıǵa deıingi merzimge qamaýǵa alynady. Sondaı-aq, vedomstvo polısııa qyzmetkerleriniń mobıldik alkotesterlerdi qoldanýyn engizýge múddeli. Bul qyzmet ornynan ketpeı-aq, mas kúıinde avtokólik júrgizetin júrgizýshilerdi jedel anyqtaýǵa jáne osyndaı tulǵalardy kýálandyrýdy ótkizýge jumsalatyn ýaqytty aıtarlyqtaı azaıtýǵa múmkindik beredi, dedi mınıstr.
Zań buzýshylyqtardyń jeti quramy boıynsha aıyppuldyq yqpal etý sharalary arttyrylýda eken. Máselen, jyldamdyqty 10-20 km/saǵ arttyrý aıyppuly 5 AEK-ten 10 AEK-ke deıin arttyrylady. Sondaı-aq, jańartylǵan qujatta barlyq zań buzýshylyqtar boıynsha júrgizý kýáliginen alty aıǵa aıyrýdy engizý usynylýda, buryn olarǵa úshinshi ret qaıtalanǵan jaǵdaıda ǵana aıyppul qarastyrylǵan bolatyn. Budan ózge, qarsy baǵyttaǵy jolǵa shyqqany jáne jyldamdyqty 40 km/saǵ astamǵa arttyrǵany úshin buryn aıyppul salynsa, endi avtokólikti júrgizý quqyǵynan aıyrý jazasy kútip tur. Zańǵa sáıkes qarsy jolǵa shyǵýǵa 15 AEK aıyppul, al jańa zań boıynsha bir jylǵa júrgizý kýáliginen aıyrý qarastyrylǵan. Úkimet otyrysynda bul másele boıynsha Tótenshe jaǵdaılar, Densaýlyq saqtaý jáne Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrleri de qosymsha baıandap, jol-kólik oqıǵasyn azaıtýǵa qatysty óz salalarynda atqarylyp jatqan jumystar jaıynda esep berdi.
Jemqorlyqqa jol berilmeýi kerek
Premer-Mınıstr S.Ahmetov kólik qozǵalysy salasynda zańnamany kúsheıtý keıin jol-patrýldik qyzmetinde jemqorlyqtyń artýyna alyp kelýi múmkindigin eskertip, onyń aldyn alý baǵytynda da tıisti sharalar oryndalyp, jumystar atqarylýy kerektigin basa aıtty. Bul rette Q.Qasymov tehnıkalyq qadaǵalaýǵa basa nazar aýdarylatyndyǵyn alǵa tartty. Úkimet basshysy júrgizýshiler kýáliginen aıyrylmaý úshin jol ınspektoryna kez kelgen aqsha kólemin usynýǵa daıyn bolatyndyǵyn sóz etip, «atap aıtqanda, jol-kólik oqıǵalaryn qysqartý úshin zańnamany kúsheıtý bir másele. Al, jemqorlyqqa qarsy turý qalaı iske asyrylady. Ony da esten shyǵarmaý kerek. О́ıtkeni, jol-patrýldik qyzmetkeri tarapynan jemqorlyq belgileri arta túsýi yqtımal», dedi. Úkimet basshysy Ishki ister mınıstrligine bul máselege oraı tıisti usynystar engizýdi tapsyrdy. Sóziniń qorytyndysynda Elbasy bergen naqty tapsyrmalardan tıisti nátıje kútiletinin taǵy bir eske saldy.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».