Dúnıeni dúrbeleńge salǵan daýasyz derttiń qaıta soǵýy yqtımal daýylyna qarsy daıyndyqty pysyqtaý óte mańyzdy. Búginde álemniń birqatar elinde indettiń taralý kórsetkishiniń kóterile bastaǵany kópshilikti alańdatyp otyr. Qazir Qazaqstanda indetke qarsy kúres barynsha kúsheıtilip, qaýip-qaterdiń aldyn alý úshin qam-qareket jasalýda.
«Aýzy kúıgen úrip ishedi» degendeı, elimizge aýyr tıgen indetti aýyzdyqtaý úshin ótkennen sabaq alyp, jibergen qatelikterge qaıta urynbaı, neǵurlym saq qımyldaǵan jón. Osyǵan basa mán berip otyrǵan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jaqynda koronavırýs indetiniń ekinshi kezeńine daıyndyq jóninde arnaıy keńes ótkizip, túıtkildi máselelerge keńinen toqtaldy.
Aldymen qaýiptiń aldyn alǵan mańyzdy. Iаǵnı indet oshaǵynyń tutanbaýyn, vırýs tasymaldaýshylardyń kóbeımeýin barynsha qadaǵalanǵan jón. Bizge bul báleket o basta basqa jaqtan kelgeni ras. Jer-jahandy jaılaǵan jamanat indetti alǵash shekara asqan otandastarymyz jamady. Sondyqtan indet qaıta kúshine minip, shekemizge taıaq bolyp tımeýi úshin shekaradaǵy shekteý sharalaryn pysyqtaýdyń mańyzy zor.
«Birinshiden, shektes memleketterdegi epıdemııalyq ahýaldyń nasharlaǵanyn eskerip, memlekettik shekaradaǵy ótkizý beketterinde baqylaýdy kúsheıtý kerek. 2020 jylǵy 5 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha Reseıde 12 608 koronavırýs juqtyrý jaǵdaıy anyqtaldy, ósim – shamamen 1%, О́zbekstanda – 374 jaǵdaı, ósim – 0,5%, Qyrǵyzstanda – 244 jaǵdaı, ósim – 0,5%. Áýejaılar men temir jol vokzaldarynda epıdemııalyq baqylaýdyń qatań rejimin qalpyna keltirip, «qyzyl aımaqtan» keletin adamdardy ekspress-testileýden ótkizýdi jolǵa qoıý qajet. Úkimet sheteldermen, ásirese jaǵdaı kúrdelenip turǵan aımaqtarmen jol qatynasyn ońtaılandyrý nusqalaryn muqııat zerdeleýi tıis», dedi Prezıdent.
О́tken aptada Italııa, Germanııa sııaqty Eýropa elderinde koronavırýspen aýyrǵan adamdar sany 60%-ǵa artqan. Reseıde sońǵy táýlikte 11 615 adam aýrýǵa shaldyqsa, Túrkııada keıingi kúni 1603 jaǵdaı tirkeldi. Jalpy, Eýroodaqqa kiretin elderde Qazaqstanmen salystyrǵanda koronavırýspen aýyrǵan adamdardyń sany 13 ese kóp. Sondyqtan sheteldegi jaǵdaıdyń nasharlaýy eskerilip, ınfeksııa taralýynyń aldyn alý maqsatynda 5 qazannan bastap basqa eldermen áýe qatynastaryn qalpyna keltirýdi toqtata turý, áýe qatynasy jandandyrylǵan eldermen áýe reısteriniń sanyn ulǵaıtpaý jáne Túrkııaǵa ushýlar sanyn azaıtý usynylǵan edi. Sondaı-aq ekinshi sanattaǵy elderden keletin adamdar úshin termometrııa, saýaldama, alynǵan kúni 3 táýlikten aspaǵan ýaqytqa deıingi COVID-19-ǵa tekserý týraly anyqtamasynyń bolýy sııaqty mindetti talaptar belgilendi. Anyqtamasy bolmaǵan jaǵdaıda syrttan kelgender karantındik stasıonarda COVID-19-ǵa zerthanalyq tekserý júrgizý úshin 2 táýlikke deıin oqshaýlanady. Osyndaı talaptardy EAEO elderimen jáne О́zbekstanmen avtoótkel joldarynda ótkizý pýnktterinde memlekettik shekarany kesip ótetin adamdarǵa qoldaný usynyldy.
Sóıtip, 6 qazannan bastap Qazaqstanǵa shetelden keletinder koronavırýspen aýyrmaıtyny PTR testpen dáleldengen anyqtama ákelýi kerek degen sheshim qabyldandy. О́tken aptada qabyldanǵan bul sheshim boıynsha elge kez kelgen kólikpen (ushaq, poıyz) kelgen jolaýshynyń dene qyzýy bolsa, dereý stasıonarlyq ızolıatorǵa ornalastyrylady. Ol jerde dene qyzýy ne úshin kóterilip turǵanyn, qandaı aýrýmen aýyratynyn anyqtaıdy. Qazaqstanǵa kelgen sheteldik jáne qazaqstandyq azamattardyń uıaly telefon nómiri tirkeledi. Bir kólikpen kelgen azamattardyń bireýinen 14 kún ishinde koronavırýs derti anyqtalsa, ol adammen birge kelgen barlyq jolaýshy, baılanysta bolǵan barlyq adam anyqtalyp, tıisti sharalar qoldanylady.
Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń resmı ókili Baǵdat Qojahmetovtiń aıtýynsha, sheshim kúshine engen birinshi táýlik ishinde Nur-Sultan qalasyna 510 jolaýshy ushyp keldi, onyń 177-si karantınge jatqyzyldy. Almatyǵa ushyp kelgen 1228 jolaýshynyń 278-i anyqtamasyz kelgen. Olar da karantınge jatqyzyldy. Atyraý qalasyna ushyp kelgen 28 adam karantındik stasıonarǵa jatqyzyldy. Sonymen birinshi táýlik ishinde elimizge 1 912 jolaýshy ushyp kelse, 1428-inde koronavırýspen aýyrmaıtyny týraly anyqtama bolyp, qalǵan 484 jolaýshyda ondaı anyqtama bolmaǵan. 483 jolaýshy eki kúndik karantınge jatqyzyldy. Anyqtamasy joq jolaýshylardyń bireýi konsýl qyzmetiniń ókili bolǵan. Talap boıynsha ol úı jaǵdaıyndaǵy karantınde boldy.
Bul sharalardyń syrttan keletin aýrýdyń aldyn alý úshin jasalyp jatqany anyq. Al óz ishimizdegi indettiń odan ári keń jaıylmaýyna jol bermeýdiń amaldaryn oryndaý da óte mańyzdy. Iаǵnı epıdemııalyq jaǵdaı ábden turaqtanyp, indetiniń beti qaıtqansha maska taǵý, áleýmettik araqashyqtyq saqtaý sııaqty qazirgi kúnniń altyn erejelerin eskerýsiz qaldyrýǵa bolmaıdy. О́kinishke qaraı, bul talaptardyń udaıy saqtala bermeıtinin kóz kórip otyr. Sondyqtan indetke baılanysty belgilengen bul tártiptiń saqtalýy arnaıy qadaǵalanyp jatyr. Qaýipsizdik sharasyna qulyqsyz qaraǵan, qulaq aspaǵandarǵa aıyppul da salynýda, aı saıyn aıyppul sany artyp keledi. Bir apta buryn Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı arnaıy júrgizilgen reıdterdiń nátıjesinde karantın rejimi álsiregen sátten bastap shekteý sharalaryn buzý 30,4%-dan 40,7%-ǵa deıin ulǵaıyp jatqany baıqalǵanyn aıtty. 10 óńirde karantındi buzý kórsetkishi óse bastaǵan. Sondaı-aq azamattardyń maska taǵý rejimin buzýy da azaımaı otyr. 5-27 qyrkúıek aralyǵynda 1131 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy.
Sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptardy buzǵany úshin salynǵan ákimshilik aıyppuldar kóbeıip jatyr. 5 shildeden bastap 894,8 mln teńge somasyna 15 817 hattama toltyryldy. Onyń ishinde jeke tulǵalar 307,4 mln teńge kóleminde jaýapkershilikke tartyldy. Bul tártipti buzýshylyqtar sany boıynsha Almaty qalasy (3837 hattama), Túrkistan oblysy (2974 hattama) jáne Qostanaı oblysy (1323 hattama) kósh bastap tur. Jalpy, qaýipsizdik sharalaryn saqtamaǵandarǵa aıyppul salyp, jazany qatańdatý zaýal shaqtyń zalal, zardabyna áli de beıjaı qaraıtyndardyń jaýapkershiligin kúsheıte túsedi.
Al eger tıisti talaptar oryndalmaı, epıdemııalyq ahýal ýshyǵa bastasa, qatań karantın rejimine oralýymyz múmkin. Prezıdenttiń tóraǵalyǵymen ótken keńeste Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı koronavırýs indetiniń jańa tolqyny úsh ssenarıı boıynsha órbýi múmkin ekenin alǵa tartty. Onyń aıtýynsha, pessımıstik ssenarııge sáıkes, maska taǵý rejimi tek 60 paıyz qamtamasyz etilgende 2020 jyldyń qazan-jeltoqsanynda vırýs juqtyrǵandar shamamen 190 myń adamdy qurap, 65 myń adamdy aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady. Mundaı jaǵdaıda jeltoqsan aıynyń ortasynda lokdaýn engizý boljanady.
Ekinshi, shynaıy ssenarıı boıynsha áleýmettik araqashyqtyq sharalary qamtamasyz etilip, maska rejimi 70 paıyzǵa oryndalǵan jaǵdaıda qazan-jeltoqsanda tirkelgen jaǵdaı sany shamamen 90 myń adamdy quraıdy. Al aýrýhanaǵa jatqyzýdy qajet etetin naýqastar sany 30 myń adam bolady. Bul rette lokdaýn 2021 jyldyń qańtarynda engizilýi múmkin.
Araqashyqtyq erejesi saqtalyp, maska rejimi 100 paıyz qamtamasyz etilgen jaǵdaıda eń joǵary tósektik oryn qory deńgeıiniń 70 paıyzyna jetken kezdegi is-áreket qoldanylatyn qatań karantınge júginý qajet bolmaıdy. Osy optımıstik ssenarıı boıynsha qazan-jeltoqsanda tirkelgen jaǵdaılar sany shamamen 40 myń adamdy qurap, 15 myń adamdy aýrýhanaǵa jatqyzýdy qajet etedi.
Munyń bári – aýyrmaıtyn jol izdeýdiń amaly. Alda-jalda indet qaıta kúshine enip, jaǵdaı kúrdelenetin bolsa, buǵan da daıyn bolýdyń qareketi jasalyp jatyr. Qazir óńirlerde jetkilikti dári-dármek qory jasaqtalyp, ınfeksııalyq jáne provızorlyq stasıonarlarda tósektik oryn qamtamasyz etilip, jasandy tynys alýǵa kómektesetin apparattar da alynyp jatyr.