Búginde búkil adamzatty tolǵandyryp, álemdi dúrliktirgen pandemııa ómirimizdi ózgertip jiberdi. Tipti kóptegen damyǵan, aldyńǵy qatardaǵy memleketter ekonomıkalyq-áleýmettik daǵdarysqa ilikti. Sonyń saldarynan el-jurt áli de qalypty tirshilik aýanynda ómir súre almaı keledi. Qaýip azdap bolsa da seıilgenimen, halyqta qorqynysh, úreı basym. О́ıtkeni Eýropa men Amerıka qurlyǵynda indettiń ekinshi tolqyny kún sanap myńdaǵan adamdy aýrýǵa shaldyqtyryp, kóptegen jan kóz jumýda.
Kún saıyn teledıdar men baspalar vırýstyń ekinshi tolqyny qaıta bas kóterýi múmkin ekenin, elimizdiń tajal qursaýyna ilikken naýqastar sany jaıly málimet taratyp, koronavırýstan saqtaný joldary jaıly úzbeı habardar etip keledi.
Iá, bul aýyr indet álemge, barsha adamzatqa apat bolyp otyrǵany málim. Árıne, bul ádeıi saıasatpen jasalyp otyr ma, basqasha jaǵdaı oryn aldy ma, ártúrli pikir aıtylady. Degenmen, dál qazir qazaq eline osyndaı kún týǵannan keıin memleket múmkindiginshe halyqqa qoldaý kórsetip otyr. Eger biz tózimdilik tanytyp, kóktem-jaz aılarynda qatań karantın rejimin ári qaraı sozǵanda, sońǵy kezdegideı koronavırýs juqtyrǵan adamdardyń sany azyraq bolary sózsiz edi. Átteń...
Aqparat quraldarynyń málimeti boıynsha, bul indet bastalǵaly beri álemde 34 mln-nan astam adam koronavırýs juqtyrǵan. AQSh, Úndistan jáne Brazılııa halqy koronavırýsqa kóp shaldyqqan. Reseıde sońǵy táýlikterde 9 859 adamnyń koronavırýs juqtyrǵany belgili boldy. Pandemııa bastalǵaly beri onda 1 204 502 adam indetke shaldyǵyp, 21 251 adam qaıtys bolypty.
Búginde densaýlyq saqtaý salasy mamandary halyqty saqtyq sharalaryn saqtaýǵa shaqyrýda. Sonymen birge ár oblysta jańa ınfeksııalyq aýrýhanalar boı kóterip, qajetti dári-dármektermen, tynystandyratyn apparattarmen, kerekti qorǵaný quraldarymen, avtomashınalarmen qamtylýda. Medısına qyzmetkerleri arasynda COVID-19-dan qorǵaný, aýrý belgileri, emdeý joldary jaıly arnaıy semınarlar, konferensııalar ótkizilýde. Munyń barlyǵy el-jurtty qaýipti aýrýdan qorǵap qalý, ólim-jitimdi azaıtý baǵytynda jasalyp jatqan ıgilikti sharalar. Osyǵan oraı elimizdiń kóptegen aımaǵynda karantındik shekteýler qoıylyp, epıdemııalyq ahýaldyń nasharlaýyna baılanysty bazbir aımaqtarda bas sanıtarlyq dárigerdiń nusqaýymen karantındik sharalar kúsheıtilýde. Bul, birinshiden, halyq arasynda ınfeksııanyń keń taralyp ketpeýine tosqaýyl bolsa, ekinshiden, «aýyryp em izdegenshe, aýyrmaýdyń jolyn izdeý» kerek ekenin eskertedi.
Qazirgi tańda memleketimiz óz tarapynan halyqqa barlyq jaǵdaıdy jasap otyr. Máselen, AQSh-ta, Eýropada indet alǵash bastalǵanda halyq nege kóptep aýyryp, qaıtys boldy? Sebebi olardyń densaýlyq saqtaý júıesi tek aqyly bolǵan-dy. Al bizdiń memlekette osy indetke shaldyqqan árbir qazaqstandyqqa tegin medısınalyq kómek jasalyp jatyr. Odan basqa jumyssyz qalǵan mıllıondaǵan azamattarǵa memleket eki márte 42 500 teńgeden materıaldyq kómek kórsetti.
Memlekettik komıssııa tarapynan qoıylyp otyrǵan talaptarǵa saı sabyrlyq, tózimdilik tanytyp, áleýmettik ara qashyqtyqty saqtap, qoǵamdyq oryndarda betperde taǵyp júrgenimiz durys. Toı jasaý, betasharǵa jáne basqa adamdar kóp jınalatyn jıyndardy uıymdastyrý máselelerin ázirshe toqtata turǵan jón. Bul – erikkenniń ermegi emes, búginginiń basty talaby. Saqtansań – saý bolasyń.
О́kinishke qaraı, epıdemııanyń adam ómirine, densaýlyǵyna qaýiptiligin tolyq sezinbeı, karantındik talaptardy oryndamaı, oǵan selqos, beıjaı qarap, enjarlyq tanytyp júrgender kópshilik arasynda joq emes. Olar ózderiniń densaýlyǵyna ǵana qaýip tóndirmeı, otbasyna, eńbek etetin ujymyndaǵy qyzmetkerlerge, tipti jaqyn ushyrasqan kisilerge, jaqyndaryna bul qaýipti aýrýdy juqtyrýy ábden múmkin ekenin uǵyna almaı júr. Olardy jaýapkershiligi tómen, oı-órisi taıaz adam deý kerek. Keıde kópshilik orynda betperde kımeı júrgen adam kezdeskende, «Nege karantındik talapty oryndamaı maskasyz júrsiz?» deseń, «Sol maska ınfeksııadan saqtaıdy dep oılaısyz ba?» dep dúrse qoıady. Oǵan ne deısiz?..
Bazbireýler elimizde qaýipti keseldiń taralý qarqyny báseńdegenin alǵa tartady. Alaıda dárigerler ahýal turaqty bolǵanymen, bir sátke de bosańsýǵa bolmaıtynyn aıtady. Sebebi indettiń ilmegine ilikkender kez kelgen ýaqytta kúrt kóbeıip ketýi múmkin. Mysaly, qatar jatqan Reseıdiń qazirgi epıdemııalyq ahýalyn keltirýge bolady. Onda kún saıyn birneshe myńdaǵan adam indetke shaldyǵyp, odan kóz jumǵandar sany ósip barady. Eriksiz qazaqtyń «Jaý joq deme – jar astynda» degen qanatty sózi eske túsedi.
2020 jyldyń qyrkúıek aıynyń sońynda Almatyǵa jumys sapary barysynda Prezıdent Q.Toqaev eń aldymen qalalyq klınıkalyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasynyń jańa fılıalyna baryp, 500 adamǵa stasıonarlyq medısınalyq járdem berýge arnalǵan jáne zamanaýı qurylǵylarmen jabdyqtalǵan palatalardy aralap kórdi. Memleket basshysy koronavırýstyń yqtımal jańa tolqynyna daıyn bolýdyń mańyzdy ekenin atap ótti. Osy rette azamattardyń ómiri men densaýlyǵyn saqtaý úshin barlyq resýrsty jumyldyrý qajettigin aıtty.
«Qazir búkil álemdegi jaǵdaı kúrdeli. Eýropa men Amerıkada koronavırýstyń ekinshi tolqyny ótip jatyr. Osyndaı jaǵdaıda biz qyraǵylyq tanytyp, daıyn bolýymyz qajet», dedi Q.Toqaev.
Ol Úkimet pandemııanyń birinshi tolqynynan jaqsy sabaq alǵanyn, bul tájirıbeniń paıdasy bolǵanyn atap ótti.
«Árıne, qıyn boldy, qatelikter jiberildi, sonyń ishinde, densaýlyq saqtaý mınıstrligi tarapynan da aǵattyqtar ketti. Bul qatelikterdi jumys barysynda jóndeýge týra keldi. Degenmen, kez kelgen tájirıbeniń, tipti aýyr bolsa da, paıdasy bar. Sondyqtan ekinshi tolqynǵa daıyn bolaıyq. Sodan keıin búkil dúnıe júzimen, halyqaralyq qoǵamdastyqpen birge barlyq qıyndyqty laıyqty túrde eńserýge tıispiz», dedi Prezıdent.
Álemdi dúrliktirip, adamzatqa tajal sepken indetten qalaı qorǵaný kerek? Bul jaıly az aıtylyp jatqan joq. Biz de sol belgili sharalarǵa qaıta den qoıaıyq: «Qaı jerde (kópshilik shoǵyrlanǵan aýlada, kóshede, dúkende, qyzmet kórsetý oryndarynda, teatrda, qoǵamdyq kólikte, emhana men aýrýhanada jáne t.s.s.) bolsańyz da betperde taǵyńyz. Maska tolyqtaı aýyz ben muryndy jaýyp turýy kerek. Ylǵaldy jáne dymqyl maskany jańasyna, qurǵaǵyna aýystyrý kerek jáne bir rettik maskany qaıtalap qoldanýǵa bolmaıdy. Adamdar kóp jınalatyn oryndarda, qoǵamdyq kólikte, sonymen birge naýqasqa qaraý kezinde taqqan jón. Maskany shesher kezde onyń betki jaǵyna qol tıgizbeýge tyrysyńyz. Sheshken maskańyzdy beıbereket tastaı salmaı, ony sellofan paketke salyp, aýladaǵy qaldyqtar salynatyn arnaıy konteınerge tastaǵanyńyz jón. Kóshede, aýlada shashylyp jatqan kir maska aýrý taratatyn uıa bolýy ábden múmkin. Qolyńyzdy sabynmen jáne spırttik suıyqpen (arnaıy antıseptık quralmen) ishke engennen keıin muqııat jýyńyz.
Eger joǵaryda aıtylǵan karantın talabyn saqtamasaq, bul derttiń qurbany bolýymyz ábden múmkin. Sondyqtan memleket tarapynan qurylǵan komıssııanyń sheshimderine, usynystaryna qulaq asyp, ár azamat, ár otbasy oryndaıtyn bolsa, indetten jeńil qutylamyz. Demek, karantın talaptaryna saı saqtyq sharalaryn qatań saqtaýdyń mańyzdylyǵy basym, paıdasy zor. Ol úshin biz barlyq jerde betperde taǵýdy, qoǵamdyq oryndarda áleýmettik qashyqtyqty saqtaýdy, sondaı-aq qarapaıym gıgıenalyq talaptardy oryndaýdy kúndelikti daǵdyǵa aınaldyrǵanymyz jón. О́ıtkeni bul saqtyq – ózimizdiń densaýlyǵymyz úshin qajet. Iаǵnı árbir adam óziniń jeke basyna jaýapkershilikpen qaraýy tıis. Múmkindiginshe kópshilik jınalǵan ortaǵa barmaýǵa, qolymyzdy kúndelikti sabynmen jýýǵa, sondaı-aq qorǵanys úshin medısınalyq betperde taǵyp júrýge tyrysý kerek. Kópshilik COVID-19 indetin el arasynda taralmaý isine túsinistikpen qarap, jaýapkershilikti arttyryp, el bolyp pandemııamen kúresýde saqtyq sharalaryn basty nazarǵa ustasaq, biz almaıtyn qamal bolmas edi.
Tolqyn AIMAHANOVA,
«Taraz-Bolashaq» joǵary medısınalyq kolledjiniń oqytýshysy
TARAZ