Investor Vaızer túk bitirmeı ketti Endi qalalyq kásiporyn baýyryn kótere ala ma?

Keńeıtilgen Úkimet otyrysynda Elbasy «ja­syl ekonomıka» týraly aıtpas buryn ener­gııa únemdeýdiń bazalyq máselelerin sheshý qa­jet­tigin atap kórsetken edi. Qazaqstanda jylý jelilerindegi shyǵyn 22,1 paıyz, al Eýroodaqta ortasha 10 paıyzdy quraıdy. Qazaqstandyq elektr jelilerinde shyǵyn 14 paıyz bolsa, Qytaı, Koreıa, Japonııada ol nebári 5 paıyz.

«Memlekettik organdar tarapynan energııa únemdeý men energııa esepteý máselelerine jetkiliksiz deńgeıde kóńil bólinedi. Máselen, jalpy úıdiń jylý eseptegishterimen qamtamasyz etilýi Qaraǵandy oblysynda 25,8 paıyzdy, Batys Qazaqstan oblysynda 16 paıyzdy ǵana quraıdy. Turǵyndar arasynda elektr energııasyn, jylý men gazdy únemdeý jóninde pármendi nasıhat júrgizilmeıdi», degen edi Memleket basshysy.

Osyndaı kemshilikterdiń Oral qala­syndaǵy kommýnaldyq sharýashylyq qyzmetterine tán ekendigin aıtqymyz keledi.

*Prezıdent tapsyrmasy qalaı oryndalýda?

Keńeıtilgen Úkimet otyrysynda Elbasy «ja­syl ekonomıka» týraly aıtpas buryn ener­gııa únemdeýdiń bazalyq máselelerin sheshý qa­jet­tigin atap kórsetken edi. Qazaqstanda jylý jelilerindegi shyǵyn 22,1 paıyz, al Eýroodaqta ortasha 10 paıyzdy quraıdy. Qazaqstandyq elektr jelilerinde shyǵyn 14 paıyz bolsa, Qytaı, Koreıa, Japonııada ol nebári 5 paıyz.

«Memlekettik organdar tarapynan energııa únemdeý men energııa esepteý máselelerine jetkiliksiz deńgeıde kóńil bólinedi. Máselen, jalpy úıdiń jylý eseptegishterimen qamtamasyz etilýi Qaraǵandy oblysynda 25,8 paıyzdy, Batys Qazaqstan oblysynda 16 paıyzdy ǵana quraıdy. Turǵyndar arasynda elektr energııasyn, jylý men gazdy únemdeý jóninde pármendi nasıhat júrgizilmeıdi», degen edi Memleket basshysy.

Osyndaı kemshilikterdiń Oral qala­syndaǵy kommýnaldyq sharýashylyq qyzmetterine tán ekendigin aıtqymyz keledi.

Kommýnaldyq sharýashylyq menshiktegi jergilikti jáne res­pýblıkalyq deńgeıdegi kásip­oryndardy básekelestik ortaǵa tartý – búgingi kúnniń basty talap­tarynyń biri. Bul jóninde respýblıka Úkimetiniń arnaıy qaýlysy da bar. Árıne, mundaı qadamdar eń aldymen ınvestorlyq qarajattardyń esebinen belgili bir kásiporynnyń jaı-kúıin jaqsartý, onyń jumysyna ja­ńasha serpin berý úshin jasa­latyny aıtpasa da belgili. Báse­kelestikti retteý agenttiginiń kelisimine sáıkes Oral qalalyq ákimdiginiń 2012 jylǵy 14 maýsymy men 12 shildedegi qaýlylary dál osyndaı maqsatta alynǵan desek, shyndyqtan alshaq ketpeımiz.

Soǵan sáıkes Oral qalasyn­daǵy qatty turmystyq qaldyq­tardy jınap, tasymaldap joıýmen aınalysyp kelgen arnaıy avtokásiporyn taratylyp, ornyna «OralTazaServıs» dep atalatyn jaýapkershiligi shekteýli seriktestik quryldy. Bul jańa óndiristik qurylym 2012 jyldyń 3 qazanynda Batys Qazaqstan oblystyq ádilet departamentinde tirkeýden ótkizilgen. Munda mem­lekettiń úlesi 30 paıyzdy qurasa, jeke tulǵanyń úlesine onyń negizgi bóligi, ıaǵnı 70 pa­ıyzy jatady. Bul arada jeke tulǵa, jeke kapıtal dep úkilep, erekshelep aıtyp otyrǵan adamymyz germanııalyq ınvestor Gregorı Vaızer myrza bolyp otyr.

Sodan ne boldy deısiz ǵoı? Túıip aıtqanda, sheteldik ınvestor qalalyq kásiporynnyń qyzmetin jaqsartýǵa kók tıyn qarajat salmaǵan. Sondaı-aq, jańa tehnıkalar satyp alyp, eskirgen avtoparkti jańartýǵa da basyn onsha qatyra qoımapty. Mundaıda esil tekke ketken ýa­qyt-aı demeske lajyń joq. Mundaı kózqarastyń salqyny qala tazalyǵyna keri áserin tıgizdi. Turmystyq qaldyq ta jınalmaı, taý-taý bolyp úıilip qalatyn kóńilsiz kórinister oryn ala bastady. Sóıtip, jeke ınves­tor senimdi aqtamaǵan soń, taǵy da sol básekelestikti retteý agenttiginiń ruqsatymen «OralTazaServısti» bıylǵy qazan aıynyń basynda qaıtadan kommýnaldyq menshik quzyryna alýǵa týra kelgenin qaıtersiz.

Árıne, ketken kisiniń artynan tas atý ádilettilikke de, adam­ger­shi­likke de jatpaıdy. G.Vaızer arnaýly kásiporyn qyzmetin júıeli júrgizý isiniń negizgi jaýap­kershiligin ózine ala otyryp, nelikten is-áreketsiz, qımyl-qareketsiz qaldy? Sonda onyń kóz­degeni ne? Qazirgi jaǵdaıda sheteldik ınvestormen bul saýal­dar tóńireginde ún qatysý múm­kin­digi bolmaǵandyqtan, bul saýaldarǵa tolyqqandy jaýap qaıtarý qıyn-aq. Degenmen, qa­zaqy qara aqyl men qazirgi qısynǵa saı tereńirek oı júgirtip kórsek, bar qımyl-qozǵalysy men is-áreketin taza eýropalyq standarttarmen ól­sheýge árekettengen kapıtal ıesi bizdegi kórsetilgen qyz­met­ke aqy tóleýdi qajet dep taba ber­meıtin, ony saǵyzsha sozatyn jaýapsyzdyqtan ishin tartyp qalǵan sııaqty kórinedi. Tur­ǵyn­dar men zańdy tulǵalardan jınalmaı qalǵan 71 mıllıon 210 myń teńge kólemindegi shyǵyndy jeke kapıtal óz esebinen jabýǵa qu­lyqty bolmaıtyny belgili emes pe?

Já, sonymen, bolar is bolyp, boıaýy sińip qalǵan eken. Budan ári arnaýly kásiporyn qyzmetin jaqsartýdyń basty joly qandaı bolmaq? Biz bul saýaldy Oral qalasynyń ákimi Altaı Kólginovke qoıǵan edik. Onyń aıtýynsha, memleket tarapynan qurylǵan jańa qurylymǵa jarǵylyq kapıtal kólemi, ıaǵnı, múliktik úles retinde anyqtalǵan 41 birlik tehnıka tapsyrylǵan. О́kinishke qaraı, búgingi kúni qo­qystar men qaldyqtar jınaıtyn on úsh birlik tehnıka paıdalanýǵa jaramsyz bolyp otyr. Tipti, uzaq ýaqyttan beri jóndeý kórmegen, júrip kele jatyp orta jolda synyp turyp qalatyn eski tehnıkalar bar ekenine qala turǵyndary kýá bolyp júr.

Qala basshysynyń bizge baıan­dap bergen deregimen taǵy bir kó­ńilge túıgen jaıt – oblys or­talyǵynda turatyn 300 myńǵa tarta turǵynnyń 162 myńy jarǵylyq qoryn memlekettiń 100 paıyz úlesi quraıtyn serik­testikpen kelisimshartqa otyrǵan. Sońǵy aılar men kúnderde osy kórsetkishti taǵy da on paıyzǵa ósirýge múmkindik týyp tur. Bul osynshama adam, ıaǵnı, shamamen alǵanda qala turǵyndarynyń jet­pis paıyzǵa jýyǵy konteınerge túsken turmystyq qaldyqtardyń jınalyp, tasy­maldanǵany úshin tıisti tólem­aqy­syn tóleýge sheshim qabyldady degen sóz. Sonda qalǵandary she? Qazirgi kezde istiń kedergige tap bolýynyń, oń jolǵa túsip kete almaýynyń bir syry osynda deýge bolady.

Búgingi tańda JShS-niń qyz­meti úshin tólem kólemi jeke tulǵalar úshin, ıaǵnı, bir aıǵa bir adamǵa 115 teńge, al, zańdy tulǵalar úshin bir sharshy metr shyǵarylǵan qoqysqa shaqqanda 1100 teńgeni quraıdy. Bul sóz joq, óte yńǵaıly, tıimdi, qoljetimdi baǵa. Ony budan ári tómendetý esh múmkin emes. Kelisimshart boıynsha jeke kásipkerler, bazarlar men meıramhanalar ıeleri qatty turmystyq qaldyqtardy jınaqtap tasymaldaıtyn ózderiniń konteınerlerin ornatýǵa mindetti. Solaı bola tursa da olardyń deni bul tártipti belden basyp, turǵyn úı sektorynyń konteınerlerin toltyryp tastap júr. Buǵan jeke turǵyndardyń úıleri men páterlerinen shyqqan kúl-qoqystar qosylǵanda onyń bári taý-tóbe bolmaǵanda qaıtedi?

Osyndaı kórinistiń biri Oral qalasynyń jóndeý zaýyty aýdanynda ornalasqan «О́nim» bazarynda anyqtalyp, mundaı beı-bereketsizdikti durys jolǵa qoıý sharalary belgilengen. Ári onyń qaıtalanbaýy úshin menshik nysandary janyna beınekameralar qoıý qolǵa alynǵan.

Sondaı-aq, búginde qala aýma­ǵynda eski úlgidegi konteınerlerge qosymsha eýrostandarttaǵy sý jańa konteınerler de paıdalanyla bastady. Onyń syıymdylyǵy burynǵyǵa qaraǵanda edáýir ar­tyq. Sonymen birge, jańa úlgidegi konteınerler qoldanýǵa yńǵaıly. Qoqys tasıtyn qondyrǵylardy jaýyp turatyn qaqpaǵy men aınalyp júretin shaǵyn dóńgelekteri de bar.

– Bizdiń bul isimiz bir jaǵy­nan otandyq óndiris pen bız­nes­ti qoldaýǵa baǵyttalǵan. Aı­talyq, tamyz aıynda qalalyq ákimdiktiń turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyq bólimi arqyly satylyp alynǵan eýro­standarttaǵy myń dana kon­teınerdiń bári – otandyq ónim. Muny Oral qalasyndaǵy «Agro­rem­mash» AQ ujymy konstrýktorlary men ınjener-tehnık qyz­metkerleri jáne besaspap jumysshylar shyǵarǵan, – dedi gazet tilshisine Oral qalasynyń ákimi Altaı Kólginov.

Árıne, joǵaryda aıtylǵan birqatar oń jaıttarǵa qarap, «OralTazaServıs» JShS-niń qyzmeti tórt aıaǵynan tik turyp ketken eken dep esepteýge múldem bolmaıdy. Onyń kredıtorlyq berejaǵynyń ózi 88 mıllıon 694 myń teńgeni quraıtyny da aldyńǵy tujyrymnyń aıqyn aı­ǵaǵy. Sońǵy kezde óńirde ın­flıa­sııalyq úderisterdiń paıda bolyp otyrǵany da jasyryn emes. Mundaı jaǵdaıda kásiporyn qyzmetkerleriniń eńbekaqysyn burynǵy kúıinde tusaýlap ustaý – áleýmettik turǵydan keıbir túsinispeýshilikterge ákelip soqtyrýy ǵajap emes.

Búgingi kúnderi seriktestikte jeke ınvestor Gregorı Vaızerdiń quryltaıshylar quramynan shyǵýyna baılanysty onyń jarǵylyq qoryn memlekettiń júz paıyzdyq úlesimen qaıta tirkeý jumystary aıaqtalyp keledi. Básekelestikti retteý ınspeksııasynyń 2013 jylǵy 9 qazandaǵy sheshimine sáıkes «OralTazaServıs» JShS-ine 2015 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin qatty turmystyq qaldyqtardy jınaý qyzmetimen aınalysýǵa ruqsat berilgen.

Túıip aıtqanda, Oral qalasynda oryn alǵan jaǵdaıdan tıisti sabaq pen qorytyndy alynýy qajet dep bilemiz.

Temir QUSAIYN,

«Egemen Qazaqstan».

ORAL.