Keshe Bilim jáne ǵylym mınıstrliginde Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbol Orynbaevtyń qatysýymen elimizdiń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan bilim berýdiń basym baǵyttaryn talqylaýǵa arnalǵan alqa májilisi ótti.
Keshe Bilim jáne ǵylym mınıstrliginde Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbol Orynbaevtyń qatysýymen elimizdiń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan bilim berýdiń basym baǵyttaryn talqylaýǵa arnalǵan alqa májilisi ótti.
Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárinjipov bilim berý júıesiniń barlyq deńgeılerine qatysty aldaǵy mindetterdi baıandady. «Balapan» baǵdarlamasy aıasynda 3-6 jastaǵy balalardy balabaqshamen qamtý qazirgi kezde 71,5 paıyzdy qurap otyr eken. Al ony 2016 jyly 80,2 paıyzǵa jetkizý, búginde mektepke deıingi bilim berý uıymdarynyń naqty sany 8729 bolsa, 2016 jyly ony 10259-ǵa kóbeıtý josparlanýda. «Bul jumysty jalǵastyrý qajet. Biraq baǵdarlama sapasy men tárbıeshilerdiń biliktiligin arttyrýǵa kóńil bólinýi tıis. Osy oraıda mektepke deıingi bilim berýdi baqylaý tetikterin kúsheıtý, mektepke deıingi bilim baǵdarlamalaryn 30 paıyzǵa jańartý arqyly mazmundy jaqsartý, kadrlyq áleýetti kúsheıtý qajet», – dedi Bilim jáne ǵylym mınıstri.
Orta bilim mazmunyn jańartýda Nazarbaev zııatkerlik mektepteriniń tájirıbesi eskerilmek. Ony kezeń-kezeńmen engizý qolǵa alynyp, nátıjesinde 2015 jyly 1-synyptan bastap barlyq pánder jańartylǵan baǵdarlamaǵa sáıkes oqytylady. 2015-2016 oqý jylyna deıin jańa oqý josparlaryn, baǵdarlamalar men oqýlyqtardy ázirleý, pedagogtardyń biliktiligin arttyrý maqsatynda qysqa merzimdi kýrstar sheńberinde 135 myń jáne Kembrıdj úlgisi boıynsha 108 myń muǵalimdi oqýmen qamtý josparlanǵan. Mektepterdi basqarýdy jetildirý, aýyldaǵy mektep ınfraqurylymyn jańǵyrtý da orta bilimniń sapasyn arttyrýǵa qajet alǵysharttardyń biri bolmaq. Bul jerde negizgi problema retinde bilim berýde aýyl men qala arasyndaǵy alshaqtyq áńgime ózegine aınaldy. Atap aıtqanda, qala men aýyl bólinisine shaqqanda apatty jaǵdaıdaǵy, úsh aýysymdy jáne sport zaly joq mektepterdiń úles salmaǵynyń kóptigi, joǵary sanatty muǵalimderdiń úles salmaǵynyń azdyǵy sapaly bilim berýge kedergi keltirýde. Alqa májilisi barysynda vedomstvo basshysy bilim berý júıesinde aýyl men qala arasyndaǵy alshaqtyqty joıý máselelerine erekshe nazar aýdarylatynyn atap ótti.
«Qala men aýyl arasyndaǵy alshaqtyqty halyqaralyq sarapshylar da rastap otyr. Bul másele aýyl jastarynyń biliktilik jaǵynan ósýine kedergi keltiredi. Aýyldyq jerde orta mektepti bitirgen jastar sapasy tómen bilim alǵandyqtan júıeden yǵystyrylyp shyǵyp, shetqaqpaı kóredi», – dedi mınıstr. Onyń málimetinshe, aýyldaǵy bilim máselesi tıisti sheshimin tappasa, margınal (shetqaqpaı) toptardyń qatary kóbeıip, bilim berý men quqyq qorǵaý organdaryna salmaq túsedi.
Bilim jáne ǵylym mınıstri tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý jaıyn baıandaı kele, salanyń damýyna bilim men bıznestiń áriptestigi qajet ekenin, sondaı-aq, kadrlar daıarlaýdy Úkimettiń údemeli ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń basymdyqtarymen baılanystyrýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
Qazirgi tańda elimizdegi joǵary oqý oryndary júıeniń josparly qaǵıdattary negizinde jumysyn júrgizýde. Bul rette joǵary bilimdi Bilim jáne ǵylym mınıstrligi usynady jáne retteıdi. Ulttyq jáne memlekettik JOO-lar barynsha tómen baǵamen oqytady. Memlekettik kásiporyn jáne aksıonerlik qoǵam túrindegi JOO-lardyń sharýashylyq qyzmeti 16 kodekspen jáne 48 zańmen retteledi. Bilim berý mazmuny «Bilim týraly» zańmen retteledi. Shyǵatyn qorytyndy – JOO-larǵa óz betinshe damýǵa eshqandaı múmkindik joq. Keshegi jıynda jańa mınıstr buqaralyq aqparat quraldarynda birazdan beri talqyǵa túsken taqyryp – JOO-lardy memleket ıeliginen alyp, olarǵa derbestik berý jaıyn qozǵady. «Naryqtyq básekelestik jaǵdaıynda JOO-lardy memleket ıeliginen bosatý jáne olarǵa derbestik berý professorlyq-oqytýshylyq quram men stýdentter úshin básekelestikti arttyrady. Oǵan jetý úshin JOO-larǵa jańa uıymdyq-quqyqtyq forma, ózderiniń damý baǵdarlamalary, nátıjege baǵyttalǵan qarjylandyrý, alqalyq basqarý kerek», – dedi A.Sárinjipov. Bul oraıda, 2014 jyldan bastap JOO-lardyń basqarý keńesteri arqyly korporatıvti basqarýdy engizý jaıy baıandaldy. Iаǵnı, 2014 jyldan bastap quramyna jergilikti atqarýshy organdar men Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń, sondaı-aq, Ulttyq kásipkerler palatasynyń ókilderi engen baqylaý keńesteri korporatıvti túrde basqarady. Baqylaý keńesiniń ókilettigine mynalar jatady: rektorlardy taǵaıyndaý, JOO-lardyń damý strategııasyn kelisý jáne qarajatty nysanaly paıdalanýdy baqylaý.
Jıynda sóz kezegin alǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbol Orynbaev bilim jáne ǵylym salasyn damytýdyń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan basym baǵyttaryn qoldaıtynyn aıta kele, mınıstrliktiń aldyna naqty tapsyrmalar qoıdy. «Bilim júıesin jańǵyrtý memlekettiń basym baǵyttarynyń biri. Biz tek zaman talabyna saı mamandardy daıarlap qana qoımaı, keleshekte bolatyn ózgeristerge óz bilimimen jaýap qata alatyndaı bilimdi urpaq ósirýimiz kerek. Aldaǵyny boljaý qıyn. Sol úshin qandaı da ózgeriske daıyn sanaly urpaq daıarlaý búgingi kúnniń basty talaby. Mınıstr aýyl men qala mektebindegi bilim sapasynda alshaqtyq bar ekenin aıtty. Joıý úshin resýrstyq ortalyqtar (tirek mektepteri) ashý jáne aqparattyq-kommýnıkatıvtik tehnologııalardy qoldanýdy usynamyn», – dedi Vıse-premer.
Ol JOO-larǵa derbestik berý syndy úlken máseleniń birtindep sheshiletinin baıandady. «Eń aldymen jumys baqylaýshy keńesterdiń qurylýymen bastalady. Ekinshiden, soǵan sáıkes zańnama túzý kerek. Sosyn mınıstrlik olardy basqarmaıtyn bolady. Akademııalyq erkindikke qatysty da sóz sol. JOO-lar zertteý ýnıversıtetterine qaraı oıysý kerek. Olardyń ekonomıkaǵa úles qosýy kerektigi týraly tapsyrma beriletin bolady. Al, rektordy taǵaıyndaý týraly bizdiń pozısııamyz mynadaı: taǵaıyndaý ashyq bolýy kerek. Túrli sheneýnikterdiń qatysy bar «kerek adamdy kerek orynǵa otyrǵyzý» deıtin negatıvti tájirıbemen qoshtasatyn kez keldi. Rektorlardy kelisip taǵaıyndaý qabyldanǵan sheshim», – dedi E.Orynbaev. Ol zalǵa qarata «ıdeıa usynyńyzdar, baǵdarlamalar usynyńyzdar, ózderińizdiń rektor bola alatyndaryńyzdy dáleldeńizder» degendi aıtty. E.Orynbaev sóz sońynda Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń aldyna bilim týraly zańdy jetildirý nemese jańadan zań daıyndap shyǵýdyń, ony qoǵamdyq talqylaýǵa, sosyn Parlamentke usynýdy mindet etip qoıdy.
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».