Asylbek Noǵaev. Danalyq oıdan dán izde. Almaty. «Kókjıek» baspasy, 2013 jyl. 192 bet.
Kitapqa fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, bolashaǵynan úlken úmit kúttiretin jas ǵalym Asylbek Áýezhanulynyń 2009-2012 jyldar arasynda Qazaq radıosynda júrgizip kelgen qysqa ári nusqa ýaǵyzdarynyń tańdaýly bir parasy engizilgen.
Asylbek Noǵaev. Danalyq oıdan dán izde. Almaty. «Kókjıek» baspasy, 2013 jyl. 192 bet.
Kitapqa fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, bolashaǵynan úlken úmit kúttiretin jas ǵalym Asylbek Áýezhanulynyń 2009-2012 jyldar arasynda Qazaq radıosynda júrgizip kelgen qysqa ári nusqa ýaǵyzdarynyń tańdaýly bir parasy engizilgen.
Eńbektiń «Danalyq oıdan dán izde» dep atalýy tegin emes. Qazaqtyń bı-sheshenderi men aqyn-jazýshylary aıtqan otty lebizderdi jalań túsinikpen uǵyna almaımyz. Syrty kesteli, ishi zerdeli oı oramdarynyń baıybyna da birden jetý qıyn. Sondyqtan, danalyq oıdyń dánderin terýdiń ózi sóz qadiri solǵyndaı bastaǵan búgingi zamanda qıynǵa soǵyńqyrap turǵan sekildi.
Uly dalany erkin jaılaǵan qazaq – san ǵasyrdan beri din Islamnyń máńgilik muralaryna qanyǵyp, sharıǵat qaǵıdalaryn ómirge tirek etip kelgen musylman halyq. Aqıqat dinniń talaptaryn óleńmen órip, jas urpaq tárbıesinde molynan jaratyp kelgen sózge sheber jurt. Sondyqtan bolar, sóz qadirin jaqsy bilgen momyn eldiń rýhanı qoımasy ata dinimizdi áspettegen nebir danalyq oılarǵa toly. Bir aýyz ataly sóz aıtylsa: «Pah, shirkin!» dep, teńizden marjan tergendeı bir jasap qalǵan óreli qazaqtyń dini men tili qustyń qos qanatyndaı qatar qaǵylyp, damyp kelgen.
Iá, búgingi kúnniń talabyna saı jasalǵan bul dúnıelerdiń ózindik ereksheligi joq emes. Birinshiden, bul tek qasıetti aıat, hadısterden ǵana turatyn biryńǵaı dinı nasıhat emes. Taqyryby aıtyp turǵandaı, munda qazaqtyń Buqar, Abaı, Bazary aıtqan jyr shýmaqtary aqıqat dinimiz turǵysynan taldanady. Erdiń qunyn eki aýyz sózben sheship úırengen halyq úshin munyń bereri mol. Ekinshiden, taldaýǵa alynǵan taqyryptardyń ózektiligin de atap ótken maqul. Ýaǵyzdarda elimizdegi jeke adamdardyń, otbasylardyń, jalpy memlekettiń búgini men keleshegine qatysty túıtkilderge kóp kóńil bólingeni anyq. Úshinshiden, danalyq oılardyń astaryndaǵy dinı mazmundy keńinen ashýǵa talpynys jasalǵan. Shýmaqtyń mazmunyn taldaý barysynda jańa zamannyń talaptary, ǵylym-bilim men tehnologııa salalary da sheber qamtylǵan. Máselen, Ybyraı Altynsarınniń «О́ner-bilim bar jurttar» degen óleńine qatysty tujyrymdary osy ustanymdy baıqatady. Kóp maǵynanyń qysqa ǵana ýaǵyzǵa syıystyrylýy da mańyzdy. Bul da sheberlikti qajet etetin dúnıe. Sondaı-aq, jınaqqa engen ýaǵyzdarda muǵalimder men dárigerlerge, ǵalymdar men kásipkerlerge qatysty oı-tolǵamdar, baılamdar jasalǵan.
Kitapta kóbinese Abaı atamyzdyń rýhanı murasy sóz bolǵan. Álbette, qazaqtyń bas aqyny qaldyrǵan árbir sóz hıkmetke toly. Onyń mazmunyn bir kitapta tolyq qamtý ońaı emes. Ekinshi jaǵynan, hakim Abaıdyń: «Adamdy súı, Allanyń hıkmetin sez», «Alla degen sóz jeńil», «Mahabbatpen jaratqan adamzatty» degen sekildi danalyq sózderi Islam ǵulamalarynyń dinı tujyrymdarymen astasa tilge tıek etilgende, onyń oqyrmanǵa da áserli bolatyny anyq.
Árıne, bul dúnıe osymen toqtap qalmas. Babalardan qalǵan ulaǵatty úgitteı otyryp, eldi ımandylyqqa, aqyl-parasat pen adamgershilikke úndeý jumystary jalǵasyn tabady. Osy arqyly jas urpaq sanasyna san ǵasyrdan beri Islam dinin ustanǵan musylman qazaq jurtynyń tereń tálimi sińiriledi. Ásirese, osynaý mol rýhanı qazynany asyl dinimizben sabaqtaı otyryp damytý isine kóbirek kóńil bólinedi dep senemiz.
Sonymen, «Danalyq oıdan dán izde» kitaby qoǵamda, musylman ómirinde kezdesetin san qıly jaǵdaılarǵa negizdelgen alýan túrli taqyryptardy qozǵaǵan. Ár oqıǵa túıinin qazirgi tirshiligimizben baılanystyryp, Islam dininiń sheńberinde rettep otyrýdyń dúnıelik jáne aqyrettik mańyzyn ashyp kórsete alǵan. Qazaq dalasynyń danalary men oıshyldarynyń eńbekterin jańa qyrynan taldap, hıkmetke toly oılaryn qasıetti Quran men ardaqty paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s.) hadısterimen qýattaǵan. Dinniń asyl negizderimen qosa, otbasy jaıynda áńgime qozǵap, oshaq qasynyń qundylyqtaryn tanyta bilgen.
Ábsattar qajy DERBISÁLI,
Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi R.Súleımenov atyndaǵy Shyǵystaný ınstıtýtynyń dırektory, fılologııa ǵylym-darynyń doktory, professor.