Premer-Mınıstrdiń tapsyrmasy boıynsha «Qoljetimdi turǵyn úı -2020» baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ basqarma tóraǵasy Aıbatyr Jumaǵulov jaqynda óńirlerge jumys saparymen baryp qaıtty, sapar barysynda Pavlodar oblysynyń ákimimen jáne Qaraǵandy qalasynyń basshylarymen ózara áriptestik máselelerin talqylady. Budan basqa, A. Jumaǵulov nysandardaǵy qurylys jumystarynyń barysymen jáne banktiń Qaraǵandy fılıalynyń ujymymen tanysty. Sapar kezinde Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń jańa basshysy jýrnalısterdiń birqatar suraqtaryna, sonyń ishinde «yńǵaısyz» jáne «ótkir» saýaldarǵa jaýap berdi.
– Aıbatyr Nyshanbaıuly, banktiń top-menejdjerleri men olardyń týystary zańdy aınalyp ótip alǵan páterler tóńiregindegi daý-damaıǵa qandaı túsinik beresiz?
Premer-Mınıstrdiń tapsyrmasy boıynsha «Qoljetimdi turǵyn úı -2020» baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ basqarma tóraǵasy Aıbatyr Jumaǵulov jaqynda óńirlerge jumys saparymen baryp qaıtty, sapar barysynda Pavlodar oblysynyń ákimimen jáne Qaraǵandy qalasynyń basshylarymen ózara áriptestik máselelerin talqylady. Budan basqa, A. Jumaǵulov nysandardaǵy qurylys jumystarynyń barysymen jáne banktiń Qaraǵandy fılıalynyń ujymymen tanysty. Sapar kezinde Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń jańa basshysy jýrnalısterdiń birqatar suraqtaryna, sonyń ishinde «yńǵaısyz» jáne «ótkir» saýaldarǵa jaýap berdi.
– Aıbatyr Nyshanbaıuly, banktiń top-menejdjerleri men olardyń týystary zańdy aınalyp ótip alǵan páterler tóńiregindegi daý-damaıǵa qandaı túsinik beresiz?
– Bul jaǵdaı halyq arasynda úlken qoǵamdyq pikirtalas týdyrdy. Munyń ózi memlekettiń jáne aksıonerlerdiń bank qyzmetin jáne túrli zań buzýshylyq jaıly dabyldardy jiti qadaǵalap otyratyndyǵynyń dáleli. Bul ońdy úrdis – eshkim de qyzmetkerlerdiń klıentterge jáne bank bedeline nuqsan keltirýi múmkin áreketterin jasyryp qalǵan emes jáne jasyra almaıdy da. Onyń ber jaǵynda, bizdiń klıentter, negizinen alǵanda, bıýdjet qyzmetkerleri: muǵalimder, dárigerler, menedjerler. Elbasy birqatar tapsyrmalar berdi, al «Báıterek» holdınginiń basshylyǵy bank qyzmetiniń ashyqtyǵyna baǵyttalǵan naqty sheshimder qabyldady. Mine, osynyń bári qazaqstandyqtar aldyndaǵy joǵary jaýapkershiliktiń kórsetkishi ekendigi sózsiz. Turǵyn úı qurylys jınaq banki áleýmettik saladaǵy memlekettik saıasattyń mańyzdy oryndaýshylarynyń biri bolyp tabylady. Onyń qyzmeti qashanda basty nazarda bolyp qala beredi.
– Páterlerdi qaıtarý tártibi qandaı bolmaq?
– Ol «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ burynǵy jáne qazirgi basshylarynyń, sondaı-aq, olardyń otbasy músheleriniń «Áıgerim» kóppáterli turǵyn úı keshenindegi páterlerdi atalǵan adamdardyń, ákimdiktiń jáne banktiń arasyndaǵy kelisim sheńberinde Almaty qalasynyń ákimdigine óz erikterimen qaıtarýyn kózdeıdi. Qazirgi ýaqytta «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ Dırektorlar keńesiniń 2013 jylǵy 28 qazandaǵy tapsyrmasyna sáıkes páterlerdi qaıtarý tártibi múddeli taraptarmen jan-jaqty qarastyrylý ústinde.
– Siz óz erkimen qaıtarý týraly aıtyp kettińiz, biraq bank qyzmetkerleriniń bári birdeı úılerin qaıtarýǵa kelisim berip otyrǵan joq qoı? Olarmen másele qalaı sheshilmek?
– Shynynda da, kelispeıtinder bar. «Áıgerim» keshenindegi páterlerdi óz erkimen qaıtarý máselesi boıynsha kelissózder barysynda toǵyz adamnyń ekeýi páterlerdi erikti túrde qaıtarýdan bas tartyp, sot talqysyna júginýge daıyn ekendikterin bildirdi. Olar kelispeýshiligin baspana alý sátinde ózderiniń baǵdarlamaǵa qatysýyn shekteıtin qandaı da bir etıkalyq jáne basqa da erejelerdiń bolmaǵandyǵymen túsindiredi. Buǵan qosa, olar «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» baǵdarlamasy boıynsha ózderiniń páterlerdi satyp alý rásiminiń tolyq kólemde saqtaǵandaryn basty jeleý etedi. Olardyń alynǵan páterlerdi óz erkimen qaıtarýdan bas tartýlaryna baılanysty, másele sot tártibimen sheshiledi. Bank sot sheshimin basshylyqqa alatyn bolady.
– Siz meılinshe ashyqtyq týraly aıttyńyz jáne adamdar bank jumysyn ózdiginen qadaǵalap jáne baǵalap otyrýy úshin keıbir ishki jumys qujattaryn jarııalaýǵa nıetti ekendigińizdi bildirdińiz, bunyń bári qalaı iske asady?
– Bank basshylyǵynyń ashyqtyqtyń jáne korporatıvtik basqarýdyń jańa standarttaryn engizbek oıy bar. Bul qazirgi jaǵdaıdy jan-jaqty zerttegen soń jáne barlyq múddeli taraptardyń pikirlerin esepke ala otyryp jasalatyn bolady. Sonyń ishinde, birinshi kezekte, baspana satyp alǵysy keletin Qazaqstan azamattarynyń múddesi eskeriledi. Bul dál qazir bola qoıatyn nárse emes, sebebi, bank qyzmeti túrli normatıvtik qujattarmen retteletin kúrdeli qarjy ınstıtýty bolyp tabylady. Degenmen, bank qyzmetin jetildirý úrdisi jáne jalpy alǵanda, banktiń búkil qyzmeti ashyq bolady. Taǵy bir atap aıta ketetin jaıt: banktiń qanshalyqty ashyq bolatyny qazirgi qoldanystaǵy zańnamaǵa táýeldi bolady.
– Nelikten páterlerdi bólý merzimi keıbir úılerde sonsha sozylyp ketedi, bunyń sebebi banktiń salymshylardy uzaq «baǵalaıtyndyǵynda» ma?
– Joq. Banktik rásimderdiń óz reglamenti bar. Pavlodar oblysyndaǵy jaǵdaıǵa túsinik bere keteıin. Munda Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń jelisi boıynsha turǵyn úı qurylysy 2011 jyly bastalǵan. Osy kezeńde Pavlodarda úsh turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, bul – 215 páter. Bıyl taǵy 792 páterlik úsh úı salynyp jatyr. Tórt úı osy jyly paıdalanýǵa beriledi, qalǵan 396 páter kelesi jyly salynyp bitedi. Jalpy alǵanda, óńir boıynsha turǵyn úıge suranys usynystan áldeqaıda artyq, sol sebepti biz qosymsha qarjylandyrý máselesin qarastyratyn bolamyz. Jáne «merzimderdiń sozylyp ketý» máselesine oralsaq, qurylys salýǵa kóptegen jaıttar áser etedi. Kópshilik jaǵdaıda, qurylys salýshy kompanııalardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasynyń álsiz bolýy qurylys merzimderin saqtamaýǵa ákelip soqtyrady. Ákimdikter qurylys barysynda ondaı qurylys salýshylardy aýystyrýǵa májbúr bolady. Adamı faktordy da umytpaý kerek, Pavlodardaǵy bir úıdiń der kezinde berilmeýine qurylys salýshy kompanııa dırektorynyń kenetten qaıtys bolýy sebep boldy.
Tutas alǵanda, biz qazir tolyq túsinistikke qol jetkizdik, seriktestiktiń tıimdiligin arttyrý áleýetin belgiledik jáne jergilikti atqarý organdarymen birlesken jumys endigi jerde neǵurlym jyldam jáne tıisinshe ónimdi bola túsedi. Budan basqa, biz qala basshylyǵynan Ekibastuzda, Aqsýda jáne basqa qalalarda quny naryqtaǵydan artyq emes jańa úıler salý múmkindigin qarastyrýdy ótindik. Qazaqstannyń Premer-Mınıstri tek oblys ortalyqtarynda ǵana emes, sondaı-aq, elimizdiń aýdan ortalyqtarynda da turǵyn úıler salýdy tapsyrdy, al bul – biz ákimdiktermen birlese otyryp júrgizetin asa aýqymdy jumys.
– Qandaı da bir jaǵymsyz jaıttar týyndaǵan kezde, bank jergilikti bılikti kinálaıdy, al ákimdikter jaýapkershilikti bankke aýdarady. Túptiń túbinde Turǵyn úı qurylys jınaq banki qyzmetkerleriniń páter alýyna kináli kim?
– Birinshiden, bizdiń banktiń burynǵy basshylyǵynyń qyzmetine de, atqarýshy bılik organdarynyń qyzmetine de baǵa berý nıetimiz joq. Bul – jańa basshylyqtyń jáne jeke meniń resmı ustanymym. Turǵyn úı qurylys jınaq banki óziniń negizgi mindeti – turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartý úshin respýblıkanyń barlyq óńirlerinde azamattarǵa turǵyn úı qurylys jınaq júıesin qoljetimdi etý men joǵary sapaly banktik qyzmet kórsetýdi odan ári qaraı jalǵastyra beredi. Ekinshiden, jergilikti atqarý organdarymen, ákimdiktermen ózara árekettestikte bolmasaq, biz óz jumysymyzdy tolyqqandy júrgize almaımyz. Biz bir mindetti sheshemiz: árbir qazaqstandyq otbasyna laıyqty turǵyn úı berýge umtylamyz. Sondyqtan, óńir basshylarymen qyzmettik, seriktestik qatynastardy jolǵa qoıý – bizdiń qyzmetimizdiń ajaramas bóligi. Al Pavlodar oblysynyń ákimimen jáne Qaraǵandy ákimdiginiń basshylyǵymen jeke kezdesýden keıin men alda úlken, kúrdeli biraq tabysty jumystar turǵandyǵyna senimdimin.
– Baǵdarlama qatysýshylary ózderiniń úlesterin aýqatty adamdarǵa satyp, nátıjesinde bireýler birneshe páterge ıe bolyp, al jeńildik kózdelgenderdiń baspanasyz qalýyna yqpal etetin «Satyp alynatyn» depozıtterdiń jaǵdaıy qalaı bolyp jatyr? Mundaı jaǵdaılar boldy emes pe…
– Iá, boldy. Qazir keıbir erejelerge ózgertýler engizdik. Bank óz mindettemeleri men quqyǵyn basqaǵa berýdiń kúshin joıdy. Endigi jerde ony tek baǵdarlama qatysýshysynyń otbasy músheleri men jaqyn týystary ǵana paıdalana alady. Bulardyń qataryna: erli-zaıyptylar, týǵan jáne asyrap alǵan balalary, apa-atalary, sondaı-aq, ata-anasynyń týǵan jáne nemere aǵa-qaryndastary kiredi. О́zgertýler ball júıesi boıynsha turǵyn úıdi bólýde baǵalaýdyń ádildigin arttyrý maqsatynda jasaldy. Jańa erejede satyp alynǵan depozıt boıynsha baǵdarlamaǵa qatysý múmkindigi alynyp tastaldy.
– Qazir Qaraǵandynyń TKSh bólimderinde 8000 ótinish berýshi kezekte tur. Olardyń 2500-i memlekettik qyzmetshiler men bıýdjet qyzmetkerleri. Ákim jaılylyq synybyn 3-4-shige tómendetýdi jáne onyń esebinen salynatyn nysandardyń ózindik qunyn kemitýdi usyndy. Sizdiń kózqarasyńyz?
– Biz bul máseleni, sondaı-aq, kezekte turǵandardyń turǵyn úı qurylys jınaq júıesine belsene qatysý tetikterin talqyladyq. Ákimmen birlese otyryp, kezekte turǵandarmen birqatar is-sharalar júrgizýge kelistik. Bıýdjet qyzmetkerleriniń máselesine qatysty mynany qosqym keledi. Biz qazir kóp jyldar boıy kezekte turǵan bıýdjet qyzmetkerleriniń páterlerdi tezirek alýlaryna septigin tıgizetin ózgertýler ázirlep jatyrmyz. Ball júıesi qaıta qaralatyn bolady. Árbir kútken jyl úshin basymdyqty ball qosatyn bolamyz. Qazir bul ózgertýler talqylanyp jatyr jáne jaqyn arada Dırektorlar keńesiniń qaraýyna shyǵarylady, sodan keıin QR Úkimetine jiberiledi.
– Jańa basshylyqtan qandaı reformalar kútemiz? Bank saıasatynda qandaı ózgerister bolmaq?
– Ol týraly naqty kórsetkishterge qol jetkizgen kezde aıtarmyz. Búgingi tańda biz jan-jaqty saraptama jumysyn júrgizýdemiz. Bizdiń basty mindetimiz – adamdardy baspanamen qamtamasyz etý. Jáne bir mańyzdysy, júrgizilgen jumys turǵyn úı qurylys jınaq júıesin damytýǵa múmkindik bereri sózsiz. Bank basshylyǵy sharshy metr úshin halyqqa jeńil baǵada nesıe berý úshin klıenttermen úzdiksiz keri baılanys jasap otyrady. Bank qyzmeti tek klıentke baǵyttalady.
Áńgimelesken
Mıra KARIMOVA.