Olımpıada, álem chempıondary qanat qaqqan ýnıversıtet

– 1965 jyly О́skemen pedagogıkalyq ıns­tıtýtynyń Jaratylystaný fakýl­te­ti quramyna dene tárbıesi bólimi endi. Ol kezde fakýltetti I.Samýseev bas­qa­ra­tyn. Al arada eki jyldan keıin dene tár­bıesi fakýlteti óz aldyna shańyraq qur­dy. Dekany bolyp, qazaq tiliniń maıyn tamyzatyn, qazaq balalaryna erekshe qamqorlyq jasaǵan A.N.Trýnov taǵaıyndaldy. Bastapqyda fakýltette nebári tórt kafedra boldy. Olar: Teorııa jáne dene tárbıesi men sport metodıkasy, gımnastıka, sport tártibi jáne dene tárbıesiniń jalpy kafedralary.

55 jylda ınstıtýtty 8 myńnan astam joǵary bilimdi mamandar bitirip shyq­ty. Osy ýaqytta bizdiń oqý ornynyń qa­byr­ǵasynan 6 Qazaqstannyń eńbek sińirgen muǵalimi, 22 eńbek sińirgen jattyqtyrýshy, 30-dan astam Olımpııa oıyndary men álem chempıondary shyqty. Shaıbaly hokkeıden Qazaqstan quramasynyń kapıtany, Olımpıada chempıony Borıs Aleksandrov, álem chempıony Evgenıı Poladev, konkımen júgirýden birneshe dúrkin álem chempıondary, dúnıejúzilik rekordty birneshe ret jańartqan Vladımır Kozlov pen Konstantın Korotkov, Sergeı Rıabev   – bizdiń maqtanyshymyz.

V.Kozlov 1959 jyldyń birinshi tamyzynda О́skemende dúnıege keldi. Alǵashqy bapkeri oblystyq sport komı­teti janyndaǵy sport mektebiniń jat­tyqtyrýshysy Nıkolaı Knıazev. Bala kezinen konkıdi unatatyn Volodıa tynbaı jattyǵyp, aqyry bıik belesterdi ba­ǵyndyrdy. 1982-1983 jyldary qata­ry­nan eki ret (500 metrge) álem chempıony atansa, 1984 jyly KSRO-da oǵan eshkim teń kelmedi. Álem rekordyn jańartty. Konstantın Korotkov ta О́skemenniń ataǵyn aıdaı álemne pash etti. Halyqaralyq dárejedegi sport sheberi birneshe ret KSRO birinshilikterinde, halyqaralyq jarystarda top jardy.

Bul derekterdi nege aıtyp otyrmyn? Sebebi táýelsizdik alǵaly qyzyǵy kóp qysqy sportta Kendi Altaı ǵana emes, el jelaıaqtary da Olımpııa oıyndary men álem chempıonattarynda júldeden qaǵylyp keledi. Bul – oılanatyn másele. Aldaǵy ýaqtta qysqy sport túrlerin elimizde durys baǵytqa buratyn ýaqyt jetti. Ol úshin ózimizdiń myqty bapkerler bolashaǵynan úmit kúttiretin jastarǵa kóńil bólip, arnaıy baǵdarlama boıynsha daıyndasa. Joǵaryda aıtqan Nıkolaı Knıazev aıshylyq alysta emes, Almatyda turady, «Dınamo» respýblıkalyq sport qoǵamynda basshylyq qyzmette. Eger bilimdi de bilikti mamanmen aqyldasyp, elimizde qysqy sportty damytý baǵdar­lama­syna túzetý engizse, qysqy Olımpııa oıyndarynda altyn men kúmisti kúrep alyp júrgen Norvegııa, Aýstrııa, Ger­manııa sańlaqtarynyń tájirıbesin bó­lis­se, Qazaq eliniń shańǵyshylar men konkıshileri, basqa sport túrleriniń sheberleri de Olımp shyńyna kóteriler edi. Menińshe, Rıdderdegi qysqy sport túrleri boıynsha olımpıadalyq ba­ǵyt­taǵy mektep-ınternat-kolledjde kon­kımen júgirý, short-trek túrlerine baý­lıtyn bólim ashsa oryndy bolar edi. Jaqynda ǵana bul oqý ornyna tájirıbeli basshy, kıkbokstan álemniń bes dúrkin chempıony Asqar Mojanov taǵaıyndaldy. Biz odan úmit kútemiz.

 Stýdent kezdiń ózinde Odaqtyń «Trýd-2» qoǵamdyq birlestiginiń eki dúr­kin chempıony atanǵan boksshy Marat Ormanbetov, sambo, dzıýdodan elimizdiń birneshe dúrkin chempıony, júzden astam elimizdiń chempıondary men Olımpıada júldegerin baptaǵan Janádil Ataev, Azııa oıyndarynyń birneshe dúrkin chempıondary A.Shıshkına, Oksana Iаskaıa, Sergeı Cherepanov, A.Dýhno, S.Rıabev, N.Týrýkalo taǵy basqalar biz­diń maqtanyshymyz.

Bizdiń oqý ornyn bitirgen birneshe túlegimiz sportta joǵary nátıje kórsetip qana qoımaı, laýazymdy qyzmetterdiń tizginin ustap, el sportynyń órkendeýine erekshe úles qosty. Sonyń biri – pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor, tórt Olımpııa oıynda­rynda elimizdiń shef-de-mıssıony qyzmetin atqarǵan Anatóli Kúlnazarov. Instıtýttyń dene tárbıesi fakýltetin úzdik bitirgen aǵamyz Shymqora aýylynda balalardy sportqa baýlydy. Aqyry birneshe ret elimizdiń sport salasyn basqaratyn dárejege jetti. Únemi izdenip, bilimi men biliktiligin jetildirýdiń bıik beles­terge jeteleıtinin qazirgi jastarymyz túsinse, nur ústine nur. Sonymen birge N.Voıtov, A.Grechýhın, M.Ormanbetov sııaqty túlekterimiz de sport salasynda basshylyq jasady. A.Trýnov, V.Vasıl­chen­ko, M.Jaqsylyqov, I.Pleshkan, J.Ataev sııaq­ty aǵalarymyz da halyq­aralyq, ult­tyq dárejedegi tóre­shi boldy.

Sársen Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetinde qazir irilendirilgen tórt fakýltet bar. 10 mamandyq boıynsha doktorantýra bar. Bizde otyzǵa tarta ǵylym doktory, eki júzden astam ǵylym kandıdaty qyzmet etedi. Budan eki jyl buryn oqý ornynda «Rýhanı jańǵyrý» zaly paıdalanýǵa berildi. Túrli ǵylymı keńester, basqa jaqtan kelgen qurmetti qonaqtar «Rýhanı jańǵyrý» zalynda stýdenttermen kezdesedi, pikir almasady. Ústimizdegi jyldyń aqpan aıynda oqý ornynyń ustazdary men stýdentteri 2005-2006 jyldary oqý ornyn basqarǵan tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor Áshimjan Ahmetovtiń 70 jyldyǵyna oraı eske alý keshin ótkizdi. Ǵylymı-teorııalyq konferensııaǵa ǵalymnyń zaıyby Dına Omarova, Áshimjannyń synyptas dosy, qazaqtyń asa kórnekti syqaqshysy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «Parasat» ordeniniń ıegeri Kópen Ámirbek qatysyp, estelikter aıtty. Sońynan Áshimjan Ahmetov atyndaǵy laboratorııa ashyldy.

Jastarǵa áskerı-patrıottyq tárbıe berý, olardyń boıynda otansúıgishtik qasıetterdi sińirý maqsatynda ótken jyly ýnıversıtette Qabanbaı atyndaǵy áskerı kafedra ashyldy. Onda bilim alǵan jastar sporttyq jarystarǵa da belsene aralasady. Ýnıversıtettiń «Chaıka» atty basseıninde sý sporty túrleri boıynsha jattyǵýlar júredi.

Qazirgi kezde biz ýnıversıtet qabyr­ǵa­synda oqýmen birge el namysy úshin baıraqty básekelerde top jaryp júrgen stýdentterimizdi basqalarǵa úl­gi etemiz. Máselen, bizdiń stýdentter Álıhan Ásetov, Sergeı Kýdrıavsev, Stepan Alek­san­drov, Alekseı Shestakov budan tórt jyl buryn Majarstanda ótken jastar arasyndaǵy álem chempıonatynda altynnan alqa taqty. S.Kýdrıavsev shaıbaly hokkeıden Azııanyń eki dúrkin chempıony, Almatyda ótken stýdentterdiń Dúnıejúzilik ýnıversıadasynda kúmis medaldy ıelendi. Erzat Saqabanov degen stýdentimiz Reseıdiń Túmen qalasynda gir sportynan jalaýy jelbiregen álem chempıonatynda altyn, sosyn Germanııanyń Gambýrgindegi dúnıejúzilik dodada qola medal enshiledi. Taǵy bir túlegimiz Qýanysh Shektibaev 2016 jyly gir sportynan ótken álem birinshiliginde kúmis alqany el qorjynyna saldy. Fedor Sýhonosov degen 1-kýrs stýdenti sport­tyq baǵdarlaýdan Azııa birin­shi­­liginde qola medal ıelendi. Anna Feklıstova, Artem Sýpanev sııaqty jas­tar da ýnıversıtet abyroıyn asqaq­ta­typ, qol kúresi men kórkem gımnastıkadan ótken baıraqty básekelerden jeńispen oraldy.

Samat Súleımenov, Elaman Kókenov degen shákirtterimiz voleıboldan tamasha nátıje kórsete bastady. Olar qazirgi kúni «Altaı» sport klýbynyń negizgi jáne qosalqy quramasynda óner kórsetýde. Dınara Syzdyqova, Gúlnaz Altaeva, Anel Baýyrjanova, Jan­serik Jumaǵalıev, Danııl Senkevıch sııaqty bolashaǵynan úmit kúttiretin jas­tarymyz da voleıboldan túrli komandalarda óner kórsetýde. Móldir Talǵa­tova degen boıjetken Almatyda ótken Jazǵy ýnıversıadada, oblys birin­shi­liginde qol kúresinen aldyna jan salmady. Jyl basynda О́skemende qysqy sport túrlerinen elimizdiń joǵary oqý oryndarynda oqıtyn stýdentter arasynda Ýnıversıada ótti. Amanjolov ýnıversıtetiniń stýdentteri bul joly da namysty janyp, qyzdar birinshi, al uldarymyz úshinshi orynǵa ıe boldy. Pandemııaǵa baılanysty qazir sportshy-stýdentterimiz dúbirli jarystardyń kórigin qyzdyra almaýda. Alaıda olar retin taýyp jattyǵyp júr. Aldaǵy ýaqytta da Shyǵystyń ul-qyzdary sportta jeńisterge jete bermek.

 Jazyp alǵan

Ońdasyn ELÝBAI,

Qazaqstannyń qurmetti sport qaıratkeri

О́SKEMEN