Bala jaýapkershiligi – ata-ana moınynda. Alaıda balany ómirge ákelgenmen ártúrli sebeptermen ajyrasqan ata-analardyń ortaq bala úshin jasalar jaǵdaıdan jaltarýy jan aýyrtady. Eresek adam retinde óz jaýapkershiligin sezinip, keıin óz balasynyń aldynda kibirtiktemeýi úshin zańmen bekitilgen alımentti óz erkimen, óz qalaýymen tóleıtin azamattar az emes. Kerisinshe, ajyrasqan otbasyn áýre-sarsańǵa salyp izdetip, jumys ornyn jasyryp degendeı ábigerge salatyn ákeler de kóp kezdesedi.
Alıment óndirip alý týraly atqarýshylyq qujattardyń oryndalmaýyna boryshkerdiń turaqty kirisiniń jáne óndirilip alynýy múmkin múlkiniń joq bolýy, sondaı-aq jumys oryndarynyń jetispeýshiligi áser etedi. Ásirese aýyldyq jerlerdegi boryshkerlerdiń jańa meken-jaılaryn qaldyrmaı basqa óńirlerge ýaqytsha tirkeýsiz jumys istep nemese kásip izdep ketýi kóp kezdesedi. Sonymen qatar azǵyndyq ómir saltyn júrgizetin, turaqty jumysqa ornalasqysy kelmeıtin, alkogoldi asyra paıdalanatyn boryshkerler de qaryzdy óndirý isine kedergi keltiredi.
Búgingi tańda Qazaqstan Respýblıkasy Atqarýshylyq is júrgizý organdarynyń avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesiniń málimetine sáıkes Mańǵystaý oblysy boıynsha aýmaqtyq bólim fılıaldarynyń jáne jeke sot oryndaýshylarynyń óndirisinde oryndaýda alıment óndirý týraly 9 270 atqarýshylyq qujaty bar. Onyń ishinde 5 576 atqarýshylyq qujaty merzimdi oryndaýda, ıaǵnı boryshkerdiń jalaqysynan óndirilýde. Sonymen qatar 3 012 atqarýshylyq qujaty boıynsha boryshkerlermen erikti alıment tólemderi tólenýde.
Alıment óndirý boıynsha qıyndyq týdyratyn 491 qujat bar. Onyń ishinde 97 atqarýshylyq qujat boıynsha boryshkerdiń turǵylyqty meken-jaıy belgisiz bolǵandyqtan sot oryndaýshysymen boryshkerge izdeý salynyp, atqarýshylyq is júrgizýler boryshkerdiń ornalasqan jeri belgili bolǵan nemese onyń múlki anyqtalǵan kezge deıin toqtatylyp tur.
Boryshkerlerdi zańǵa saı tártiptik jazaǵa usyný – óz mindetinen jaltarǵandarǵa oı salýdyń, bala-shaǵasy aldyndaǵy paryzyn uǵyndyrýdyń bir joly bolmaq. Bul turǵyda Mańǵystaý oblysynda 327 atqarýshylyq qujaty boıynsha boryshkerler 3 aıdan asa jınaqtalǵan qaryzdar ishinara óndirilýde jáne 69 atqarýshylyq qujattary boıynsha 35 boryshkerdi ákimshilik, 57 boryshkerdi qylmystyq jaýapkershilikke, 18 boryshkerdiń júrgizýshi kýálikterine ýaqytsha toqtatý týraly usynys joldanǵan bolsa, 50 boryshkerdiń el aýmaǵynan shyǵýyna shekteý qoıylǵan.
О́z otbasy aldynda boryshkerlerdiń áleýmettik jaǵdaıy ártúrli bolatyny belgili. Sondyqtan alıment óndirýde olarǵa múmkindikke qaraı qoldaý da kórsetiledi. Mysaly, óńirde jumyssyz 491 boryshkerge jumysqa ornalasý týraly habarlamamen jumyspen qamtý ortalyǵyna jiberilip, 16 boryshker jumysqa ornalastyryldy. Sondaı-aq 385 atqarýshylyq qujat óndirip alýshylardyń alıment óndirip alýdan bas tartýyna baılanysty qysqartylǵan.
Azamattyń ózi sanaly túrde ýaqytymen tólep, bala taǵdyryna qamqor bolmaǵan soń májbúrli iske asyrý bul iste qıyndyq týyndatady. Alaıda árbir azamat, árbir bala memleket qoldaýyna ıe, bala taǵdyry jaýapsyz qalmaıdy, sondyqtan alıment tóleýdiń qıyndyqtaryn jeńý, ótinim berýshiniń quqyn qorǵaý – biz úshin basty mindet.
Aızat TILENBAEV,
Mańǵystaý oblysy ádilet departamenti basshysynyń orynbasary
Mańǵystaý oblysy