Byltyrǵydaı emes, halyqty kómirmen qamtý jumystary jaz kezinen bastap qolǵa alynǵandyqtan, kómir tuıyqtarynda uzyn-sonar kezek bolmady. Halyq ta erte qamdanǵan.
Shyǵysta sýyq jyldaǵydan erte túsip, jylý berý maýsymy qyrkúıektiń sońyna qaraı bastalyp ketti. О́ńirdegi 945 mektep, 73 medısınalyq mekeme, 17 áleýmettik qorǵaý jáne 4 837 kóppáterli turǵyn úı jylý kózderine tolyq qosylǵan.
Jylý berý nysandary qysqy maýsymǵa 100 paıyz daıyn. Atap aıtsaq, jylý elektr stansalary men jylytý kózderinde 308 myń tonna otyn jınaqtalǵan. Bul jylda jaǵylatyn 210 myń tonna kómir qorynan 147 paıyzǵa asyp tústi. Al kómir jetkizý jumystary bekitilgen kelisimshartqa sáıkes tolyq oryndalyp jatyr.
Bıylǵy jylytý maýsymyna aýdandar tyńǵylyqty daıyndaldy. Máselen, Altaı aýdanynyń Serebrıansk qalasyndaǵy jylytý stansasyna jalpy somasy 50,16 mln teńgeni quraıtyn aǵymdaǵy jumystar júrgizildi. Al Abaı aýdanynyń ortalyǵy Qaraýylda eldi mekendi jylýmen qamtamasyz etetin qazandyq qaıta jańardy. Budan bólek, Aıagózdegi «Soltústik» jylý qazandyǵyna bólingen 132 mln teńgeniń 106 mln-y ıgerildi. Bul qarajatqa jylý berý ǵımaraty jóndelip, «KTS-1,5 Gkal» markaly tórt qazandyq ornatyldy. Sondaı-aq jylý qubyrlary tartylyp, eki qazandyq qaptaldy. Halyqty kómirmen qamtý máseleleri tolyq sheshilgen.
«Qarajyra» AQ bas dırektorynyń orynbasary Áset Sydyqovtyń aıtýynsha, jyl basynda 9 mln tonna kómir óndirý josparlanǵan. Alaıda eldegi engizilgen karantındik sharalarǵa baılanysty jospar 8 mln tonnaǵa túsken. Al bıýdjettik uıymdar kómir satyp alý boıynsha júrgiziletin tenderlerin tamyzdyń ortasyna qaraı ótkize bastaǵan kórinedi. Biraq «Qarajyra» ken ornynda kómir bosatýdan eshqandaı problema bolǵan joq. Kerisinshe, kómir tıeýge ótinim berilgen vagondar jetkiliksiz bolǵan kórinedi.
– «Qaztemirtrans» AQ vagondaryn jiberý júıesine túbegeıli ózgeris kerek sııaqty. Qyrkúıektiń sońyna qaraı táýligine 420 ashyq vagonǵa ótinim bergen edik. Biraq birinshi kúnge 183, ertesine 290 vagon ǵana jiberdi. Sóıtip tutynýshylar aldynda jospar tolyq oryndalmaı qalýy múmkin edi, – deıdi Á.Sydyqov.
Biraq jylý maýsymy bastalmaı jatyp, oblystaǵy kómir túsirý tuıyqtaryna 30 myń tonna kómir jetkizilgen. Bosatylý baǵasy qymbattaǵan joq. Jergilikti jerlerde de kóp ózgeris joq sııaqty. Tonnasy 16-18 myń teńgeniń arasynda. Alaıda keıbir turǵyndar aýyldyq jer úshin bul baǵa qaltaǵa aýyr soǵatynyn aıtady. Qystaı bes tonna kómir jaǵatyn bolsa, 80-90 myń teńge ketedi eken. Al kópshiliktiń aılyq jalaqysy kómirge jete bermeıdi.
– Kómirde byltyrǵydaı problema bolǵan joq. Quıǵan aılaǵynan baryp aldyq. Tonnasy – 17 myń teńgeden. Baǵasyna qaraı sapasy da jaqsy bolsa ǵoı. Keıde sapaly kómir tıedi, keıde jetilmegenin alyp keledi. Jaqsysyn tańdaý úshin alýshylar tıeýshige tıyn-tebenin berip jatady. Degenmen, qandaı kómir kelse de alamyz. Qys qatty, – deıdi Kúrshim aýdanyndaǵy Alǵabas aýylynyń turǵyny Talǵat Jeksembaev.
Jalpy, halyqqa jetkiziletin kómirden bólek, áleýmettik kómir de bosatylyp jatyr. Oblystyq energetıka jáne TÚKSh basqarmasynyń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bóliminiń basshysy Samat Súleımenovtiń aıtýynsha, áleýmettik kómirdiń quny 9 050 teńgeni qurady. Bul baǵamen UOS ardagerleri, UOS-na teńestirilgen ardagerler, I jáne II toptaǵy múgedekter, múgedek balalary bar jáne olardy tárbıeleýshi otbasylar, 29 jasqa tolmaǵan jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar ala alady. Sondaı-aq kópbalaly analar da áleýmettik kómirmen qamtylýda.
Shyǵys Qazaqstan oblysy