Ekonomıkany ártaraptandyrý týraly ár kez aıtylǵanmen, ázirshe ıek artaramyz – shıkizat qana. Jerdiń asty-ústindegi en baılyqtyń túbi kórinse, tyǵyryqqa tirelerimiz taǵy belgili. Sondyqtan múmkindik barda ekonomıkanyń ózge de salalaryn damytqan durys.
Osy oraıda qarjy sarapshysy, FINANCEkaz telegram-kanalynyń avtory Andreı Chebotarevtyń myna bir pikirine kózimiz tústi. Keıbir oılary ersileý kórinse de, oń jambasqa keletin ıdeıalaryn eldiń ekonomıkasyn ózgertý jolynda synap kórýge bolatyn sekildi. Ol Qazaqstan ekonomıkasyn ártaraptandyra alatyn bes baǵytty ataǵan eken.
– Damýdyń evolıýsııalyq jáne revolıýsııalyq joly bar. Munaı ken oryndaryn ashýdy, barlaý men óndirýdi esepke almasaq, Qazaqstan ekonomıkasy táýelsizdik alǵan sátten beri evolıýsııalyq jolmen ǵana júrip keldi. Damýdyń bul túri kóp ýaqytty alady. Onyń kemshiligi de osynda. Áli kúnge deıin ekonomıkany tıisti deńgeıde ártaraptandyra almaı kele jatqanymyz da sondyqtan. Demek, jańa ıdeıalardy júzege asyratyn ýaqyt jetti, – deıdi ol.
Qarjy sarapshysy el ekonomıkasyna erekshe serpin bere alatyn salanyń biri retinde aýyl sharýashylyǵyn qarastyryp otyr. Negizi bul týraly talaı aıtyldy da. Joǵary deńgeıde túrli tapsyrmalar da berildi. Rasymen de, Qazaqstannyń agrarlyq el atanatyndaı múmkindigi bar. Átteń, sony durys úılestire almaı kelemiz.
«Aýyl sharýashylyǵy salasynyń jańa myńjyldyqtaǵy Qazaqstannyń ortasha jyldyq ekonomıkalyq ósýine qosqan úlesi bolmashy ǵana – 0,22 paıyz», deıdi sarapshy.
Onyń habarlaýynsha, ekonomıkalyq sektorǵa jańashyldyq ákeletin baǵyttyń biri – jerdiń erkin naryǵy jáne gendik turǵydan túrlendirilgen ónimderdi ósirýge qatysty tyıymdardy alyp tastaý.
– Munyń ekeýi de álemde bar tájirıbe. Jer naryǵynyń ashyqtyǵy kez kelgen eldegi agrarlyq sektordyń qalypty jumys isteýi úshin qajetti quramdas bólik sanalady. Al gendik turǵydan túrlendirilgen ónimderdi ósirýge bir kezderi Argentına ruqsat bergen bolatyn. Eger osy eki qadam jasalsa, Qazaqstan sheteldik ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵyna ıe bolady. Sondaı-aq osynyń nátıjesinde elde jańa ǵylymı ınstıtýttar, zerthanalar jáne basqa da kásiporyndar ashylýy múmkin, – dep jazdy ol óziniń jeke telegram-kanalynda.
A.Chebotarevtyń pikirinshe, ekonomıkany ózgerte alatyn taǵy bir jol – marıhýanany zańdastyrý. Kanada 2018 jyldyń qazan aıynan beri esirtkiniń atalǵan túrin zańdastyryp, tyń qadamǵa barǵan álemdegi alǵashqy iri memleket atandy. Úıeńki japyraqty elde qabyldanǵan jańa zańǵa sáıkes, marıhýanany ósirýge, satýǵa, tutynýǵa zańdy túrde ruqsat berilgen.
– Bul jaǵdaı eldiń qor naryǵyna jáne ekonomıka sektoryna aıtarlyqtaı kóp ósim ákeldi. Qazaqstanda marıhýana ósirýdi zańdastyrý arqyly sheteldik ınvestorlardy tartýǵa bolady jáne ol agrarlyq sektorǵa ǵana emes, qor naryǵyna da oń yqpal etýi múmkin. Marıhýanany zańdastyrý – álem elderi júrip ótken jol. Eshqandaı tańsyq dúnıe emes. Dál osyndaı sheshim qabyldaǵan memleketterdiń qanshalyqty paıdaǵa kenelgenin kórip-bilgen ózge elder zańnamaǵa tıisti ózgerister engizý ústinde, – deıdi ol.
Sonymen qatar sarapshy ekonomıkany ártaraptandyra alatyn baǵytqa júrgizýshisiz kólikterge ruqsat berýdi de jatqyzypty.
– Qostanaıdan Tesla zaýytyn salsaq nesi bar?! Eger Qazaqstan ortaq paıdalanýǵa arnalǵan joldarda júrgizýshisiz mashınalardyń júrýine álem elderi ishinen birinshi bolyp ruqsat berse, dúnıeniń dıdary bizge aýatyny anyq. Osylaısha, júrgizýshisiz mashınalardy paıdalanýǵa, sondaı-aq Qazaqstandaǵy avtomobıl ındýstrııasyn damytýǵa jáne IT-salasyn alǵa bastyrýǵa jol ashylady, – deıdi ol.
Besinshi baǵyt – salyqtyq ofshor.
– Eýrazııanyń kindik tusynda tursaq ta, Qytaı men Eýropany, Eýropa men Qytaıdy jalǵastyratyn el retinde ǵana basymdyqqa ıemiz. Al atalǵan jol arqyly otandyq taýarlardy alyp júrý qıyndaý, árıne. Eger salyq zańnamasyn krıptovalıýtalardy paıdalanýǵa ruqsat berý arqyly tolyq yryqtandyrsaq, Qazaqstanda salyqtyq ofshor, ıaǵnı bıznes júrgizýge salyqtyq jeńildikter usynatyn múmkindik týady. Bálkim, basynda EAEO aıasyndaǵy seriktesterge ǵana tartymdy bolarmyz. Biraq salyqtyq artyqshylyqtardy durys usynǵan jaǵdaıda eldiń múmkindigi molaıady. Aıtpaqshy, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy osy mindetti oıdaǵydaı oryndap otyr. Qarjy sektoryndaǵy reseılik kompanııalardyń Qazaqstanǵa kelip, tirkelýinen osyny ańǵarýǵa bolady. Bizdińshe, bul basy ǵana, – deıdi A.Chebotarev.
Birden aıtaıyq, bul – bir ǵana sarapshynyń pikiri. Sondyqtan aıtylǵan dúnıelerdi árkim ártúrli qabyldaýy múmkin.
– Bul ıdeıalardy orynsyz sanaıtyndar bar. Bireýler mundaı ózgeristerge qoǵam da, memlekettik ınstıtýttar da daıyn emes der. Biraq ekonomıkany ózgertetin ýaqyt jetti. Qazir álemniń ózi jedel damyp jatyr. Sondyqtan ózgerister kezeńi – jańa ıdeıalardy júzege asyrýǵa taptyrmas ýaqyt ekenin esten shyǵarmaıyq, – deıdi sarapshy.