Elimizde samboǵa qaraǵanda, dzıýdo sporty, aralas jekpe-jektiń aldynda áýesqoı bokstyń mereıi ústem ekeni belgili. О́ıtkeni ekinshileri tórt jylda bir keletin Olımpııa oıyndarynyń dástúrli baǵdarlamasyna engen. Sondyqtan da olımpıadalyq sport túrleri elimizde keń nasıhattalady jáne sport úıirmesine baratyn jas jetkinshekter Olımpıada chempıony degen mártebeli ataqqa ıe bolǵysy kelgendikten Olımpıada baǵdarlamasyna engen sport túrin tańdaıdy. Biraq soǵan qaramaı, Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komıteti «Sportty damytý dıreksııasy» RMQK buqara arasynda dástúrli emes sport túrin alǵa ilgeriletýdi aldyna maqsat etip qoıǵan. Jýyrda osy uıymnyń dırektory Álibek NURTAEVPEN áńgimelesken edik.
– Álibek myrza, suhbatymyzǵa kirispes buryn, aldymen ózińiz basqaryp otyrǵan uıym týraly qysqasha málimet berip ótseńiz?
– «Sportty damytý dıreksııasy» buǵan deıin el sportynyń damýyna elelýli úles qosqan «Ulttyq shtattyq komandalar jáne sport rezervi dıreksııasy» negizinde qalanǵan uıym. Osynaý baı tarıhynda talaı Olımpıada chempıondary men álemdik dodalarda jeńimpaz atanǵan sportshylardy daıarlap shyǵarǵan. Al 2018 jyldan bastap Olımpıadalyq sport túrleri UOK-ke ótýine oraı, Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komıtetiniń júktemesimen Olımpıadalyq emes sport, ulttyq sport jáne sýrdolımpııalyq, buqaralyq sport túrlerin damytýdamyz. Sol maqsatta ujym bolyp tynbaı eńbek etip jatyrmyz jáne jetistikterimiz de joq emes. Atap aıtar bolsaq, 2018 jyly Djakarta men Palembang qalasynda ótken Azııa oıyndarynda Ulttyq qurama jeńip alǵan 15 altynnyń 4-eýin olımpıadalyq emes sport túrleri boıynsha qanjyǵamyzǵa baıladyq. 2019 jyly Italııanyń Sondrıo qalasynda jalaýy jelbiregen Qysqy Sýrdolımpııalyq oıyndarda buǵan deıin qol jetkizbegen altyn medaldi enshilep, jalpykomandalyq esepte 7-orynǵa taban tiredik. Bul memlekettiń sport saıasatyn júrgizip otyrǵan uıymnyń alǵan baǵytynyń durys ekendiginiń dáleli.
– Álemdi jaılaǵan pandemııa sportshylarǵa qanshalyqty áser etti? Uzaq úzilisten keıin sporttyq babyna enýi qalaı júrip jatyr?
– Epıdemııalyq jaǵdaı bizdiń sportshylarǵa ǵana emes, búkil álemde sport salasyna keri áserin tıgizbeı qoımady. Ásirese jaqyn qashyqtyqty talap etetin jekpe-jek óneri, juptyq, komandalyq sport túrlerinde oqý-jattyǵý jıyndaryn uıymdastyryp, jarystar ótkizýde qıynshylyqtarǵa tap boldyq. Ara qashyqtyqty saqtaý úshin bapkerler jattyǵý kesteleri men uıymdastyrý isine ózgerister engizýge týra keldi. Ulttyq qurama sportshylaryna dene daıyndyǵyn qalpynda ustaý úshin bas bapker men aǵa bapker aqyldasa otyryp, qashyqtan jattyǵý rejimin jasady. Pandemııanyń alǵashqy kezeńderinde jattyǵýdy tek ashyq keńistikte shekteýli adam sanynan aspaıtyn jaǵdaıda ótkizse, ýaqyt óte kele jabyq keshende 30 adamǵa deıin qatysatyn jıyndar ótkizýde. Bapkerlerdiń tıimdi jattyǵýlary arqasynda sportshylarymyz óz baptaryna oralýda. Osy oraıda koronavırýstyń saldarynan sport burynǵy qalpyna kelýge biraz ýaqyt kerek ekendigin tilge tıek etkim keledi. Vırýstyq jaǵdaıda sportty damytýdyń jáne sporttyq is-sharalardy ótkizýdiń jańa joldaryn tabýǵa tıispiz.
– Koronavırýs barlyq salanyń josparyna ózgeris engizip, bir qaǵyp-silkip aldy. Qazirgi tańda sporttyq is-sharalardy ótkizý tártibi qalaı?
– Úkimet janyndaǵy vedomstvoaralyq komıssııaǵa Mádenıet jáne sport mınıstriligi tarapynan sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptardy qatań saqtaı otyryp, Qazaqstan chempıonattaryn ótkizýge usynys berip, 12 qazannan bastap sport túrlerinen el birinshiligin ótkizýge ruqsat aldyq. Jarysqa aımaqtyq sanıtarlyq dárigerdiń ruqsatyn alǵan qatysýshylar jiberiledi. Jarys ótetin qalaǵa (aımaqqa) kelgen kezde sportshylardyń dene qyzýy tekseriledi. Sondaı-aq jarysqa qatysýshylardy qonaq úı men sporttyq arenalarǵa tasymaldaý erejelerdi qatań saqtaý arqyly júzege asyrylady. Básekeniń ár kezeńinde sportshylar men jattyqtyrýshylar, tóreshiler dárigerlerdiń baqylaýynda bolady. Osy oraıda barlyq ishki birinshilik jankúıersiz ótkiziletinin jáne marapattaý kezinde áleýmettik araqashyqtyq saqtalynatynyn da aıta ketken jón. Sonymen qatar chempıonattarda tek akkredıtasııadan ótken BAQ ókilderi ǵana jumys isteı alady.
– Jastardyń kóbi sport úıirmesine kelgende olımpıadalyq baǵytty tańdap jatady. Al olımpıadalyq emes sport túrin tańdaý úshin, sol sport túrlerin damytý maqsatynda qandaı jumys atqaryp jatyrsyzdar?
– XXI ǵasyrda sportshylardyń kózqarasymen qatar sport túrleri de ózgerýde. Kıbersportta, shyǵys jáne erejesiz jekpe-jekte sportshylar álemdik deńgeıdegi jarnama agenttikterimen kelisimshartqa otyryp, ózin damyta alady. Vırtýaldy sport túrlerinde jeńimpazdarǵa beriletin syıaqy qazir kem degende 10-20 myń dollardan bastalady. Sondyqtan da aqparatty durys jetkize bilsek, sportty halyqtyń arasyna keń nasıhattaı alsaq, jastardy kóptep tarta alamyz. Bul jerde basty ustanymymyz – halyqtyń 30 paıyzynyń sportpen shuǵyldanýyna múmkindik jasaý. Ol olımpıadalyq sport túri bolsyn nemese ulttyq sport, sýrdolımpııalyq sport bolsyn, bastysy – jastarymyzdyń sportpen shuǵyldanǵany.
– Olımpıadalyq emes sport túrleri men ulttyq sport túrlerin damytýdaǵy qıyndyqtar men artyqshylyqtardy atap ótseńiz?
– Joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, sportty olımpıadalyq jáne olımpıadalyq emes dep bólip-jarmaımyz. Qazaqstanda salamatty ómir saltyn ustanǵan, shynyqqan, básekege qabiletti jastar daıyndaý – bizdiń basty prınsıpimiz. Tek olımpıadalyq qana emes, atadan balaǵa mura bolyp kele jatqan ulttyq sportymyzdy damytýdamyz. Kókpar, báıge, aýdaryspaq syndy sport básekeleri dástúrimizdiń bir bólshegine aınalyp ketti desem qatelespeıtin shyǵarmyn. Tól ónerimiz Táýelsizdik alǵannan bastap qarqyndy damyp, búginde el qyzyǵýshylyǵyn týdyryp jatqanyn men aıtpasam da jankúıer jaqsy biledi dep oılaımyn. Asyq atý sportyn IýNESKO mádenı muralary tizimine kirgizdik. Toǵyzqumalaq, qazaq kúresi, kókpar, aýdaryspaq, jamby atý syndy sport túrlerinen Azııa, álem chempıonattary dástúrli túrde ótkizilip keledi.
– Elimizde sýrdolımpııalyq sporttaǵy jetistikterimiz qandaı? Bul sport týraly keńirek aıtyp ótseńiz?
– Sýrdolımpııalyq nemese estý qabileti tómen jandar arasyndaǵy sport túrleri elimizde paralımpıadalyq sportpen qatar damyp keledi. 2017 jylǵy Jazǵy Oıyndarda el sportshylary qorjynymyzǵa 7 medal salsa, 2019 jylǵy Qysqy Sýrdolımpııalyq oıyndarda 1 altyn júlde jeńip aldy. Sonymen qatar el ishi, álemdik dárejede Qazaqstan sportshylary alańsyz qatysýǵa bar jaǵdaı jasalǵan. Keshendi jarystarymyz estý qabileti tómen jandar arasynda dástúrli Qazaqstan Spartakıadasy ótkizilip turady. 2021 jyly Brazılııanyń Kashıas dý-Sýl qalasynda ótetin XXIV Jazǵy Sýrdolımpııalyq oıyndarǵa qatysatyn sportshylarymyzdyń oqý-jattyǵý jıyndary men sporttyq ekıpırovkalarymen qatar barlyq shyǵyndary memleket tarapynan tolyqtaı qarastyrylǵan.
– Uıymnyń alǵa qoıǵan maqsaty men mindetteri qandaı?
– Uıymnyń negizgi maqsaty – ulttyq shtattyq komandalardy óz baqylaýymyzda ustaý, halyqaralyq dárejedegi sportshylar men sport rezervin daıarlaý, olımpıadalyq emes, ulttyq, buqaralyq sport jáne múgedekter arasyndaǵy sport túrleri boıynsha ulttyq qurama músheleriniń halyqaralyq jarystarǵa qatysýyn, olardyń daıyndyǵyn qamtamasyz etý. El namysyn qorǵaýǵa attanǵan sportshylarymyzdyń jarysqa deıingi, jarys kezinde jáne jarystan keıingi ýaqytta da alańsyz jattyǵý jasaýyna bizdiń uıym tikeleı jaýapty. 2021 jyly ótkizilýi josparlanyp otyrǵan keshendi jarystar, Azııa, álem chempıonattary men halyqaralyq jarystarǵa sportshylarymyzdyń qatysýy men daıyndyǵyn qamtamasyz etý.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Álı BITО́RE
«EgemenQazaqstan»