Nazarbaev Ýnıversıtetiniń ǵalymdary "uıqysyz" Kalachı aýylynda sýdyń hımııalyq zattarmen ýlanýy týraly boljam jasady, - dep habarlaıdy Egemen.kz
Kalachı aýylyndaǵy "uıqy aýrýynyń" sebepterin uzaq ýaqyt zerttep kele jatqan, professor-epıdemıolog Baıron Kreıp bastaǵan Nazarbaev Ýnıversıtetiniń ǵalymdar toby 2012 jyldyń aıaǵy men 2015 jyldyń qazany aralyǵynda aýyl turǵyndarynyń nege kenetten uıqyǵa ketkeni týraly óz boljamdaryn alǵa tartty.
"Kalachı sındromyn zertteýde biz modeldeýdiń ǵylymı ádisin qoldandyq, onyń maqsaty zańdylyqtardy tabý. Biz "uıqy aýrýymen" aýyratyndar men aýyrmaǵandar arasyndaǵy aıyrmashylyq nede ekenin egjeı-tegjeıli zerttedik. Uzaq jasalǵan taldaý barysynda biz aýrýdyń tamaqqa, sozylmaly aýrýlarǵa nemese aýyl turǵyndarynyń zııandy ádetterine baılanysty bolýy múmkin degen ondaǵan gıpotezalardy joqqa shyǵardyq. Biraq sodan keıin biz Kalachıdiń barlyq turǵyndary sýdy bir kózden - ony soryp, aýyl turǵyndaryna satatyn jergilikti turǵynnyń jer asty sorǵysynan ishetinin bildik. Árıne, sý aqshaǵa satyp alyndy, sondyqtan úı janýarlaryna bul sý berilmedi. Janýarlar ózen sýyn ishti, bul olardyń nege uıyqtamaǵanyn túsindiredi", – dedi professor Kreıp.
Osylaısha ǵalymdar sýdyń hımıkattarmen ýlanýy múmkin degen qorytyndyǵa keldi. Organızmniń hımııalyq ıntoksıkasııasy Kalachı turǵyndary sıpattaǵan belgilerge uqsas, bas aınalý, álsizdik, "mas bolý" jáne tipti gallıýsınasııa sııaqty belgilerimen bolýy múmkin.
"Hımıkattar aýyz sýdyń quramyna, mysaly, 80-shi jyldardyń aıaǵynan bastap bos qalǵan ýran kenishteri arqyly túsýi múmkin. Áskerıler hımııalyq qaldyqtardy tastaýy múmkin, ken oryndaryn stıhııalyq qoqys jınaý oryndary retinde qoldanylýy múmkin. Onda hımııalyq qarý jasalyp, jeke hımıkat-qaldyqtar jerge kómilgen bolýy múmkin", - deıdi professor Kreıp.
Ǵalym ótken jyldary is júzinde hımııalyq qaldyqtardan olardy kóbinese bóshkelerge nemese barrelderge salyp qutylǵanyn aıtty. Rezervýarlardyń metalyn ýaqyt óte kele tot basady, bóshkeler aǵyp ketedi, nátıjesinde ýlar jerasty sýlaryna túsýi múmkin. Bul ssenarıı Kalachı aýylynda da júzege asyrylǵan shyǵar. Ǵalymnyń pikirinshe, aýrýdyń barlyq kezeńinde 2012 jyldyń aıaǵynan 2015 jylǵa deıin bóshkelerdegi nemese barrelderdegi hımıkattar tolyǵymen sýǵa túsip, qurǵap ketýi múmkin.
Aýylda "uıqy aýrýy" sońǵy ýaqytta paıda bolmaǵandyqtan, jaqyn mańdaǵy ýran kenishteriniń birine túsý arqyly ǵana ǵalymdardyń gıpotezasyn rastaý nemese joqqa shyǵarý múmkin bolady. Oǵan adamdarǵa túsý óte qaýipti, eski ken orny kez kelgen ýaqytta qulap ketýi múmkin.
Sondyqtan ǵalymdar Nazarbaev Ýnıversıtetiniń Injenerııa jáne sıfrlyq gylymdar mektebimen birlesip arnaıy ushqyshsyz ushaq jasap, synamalar alý úshin apparatty ýran ken oryndaryna túsirmek.
Alaıda, qazir Kalachı aýylynda "uıqy aýrýy" boıynsha zertteý jumystary COVID-19 pandemııasyna baılanysty ýaqytsha toqtatyldy.